Avukat Çiğdem Dilek sözlerini şöyle sürdürdü:

Çin’in Wuhan kentinde ortaya çıkan Corona Virüsü Covid-19 dünyayı kırmızı alarma sokan, insanlık için risk oluşturmaya devam etmektedir. Dünya genelinde büyük yankı uyandıran Corona Virüsü Covid-19 uzun süredir birçok ülkeyi alarma geçirmiş durumda olup; Dünya devletlerinde alınan önemler, düşünülen çareler yetersiz kalmakta; gerek ekonomik gerekse sosyal açıdan büyük yıkımlara yol açmaktadır.

Salgın hastalık küresel dünyaya dalga dalga yayılırken yanında ekonomik, sosyal, psikolojik olmak üzere belli başlı birtakım problemleri de yanında getirdiği hiç kuşkusuzdur. Söz konusu virüs salgının etkileri insanlarda mevcut sağlık sorunlarının yanı sıra ekonomi boyutunda da bariz bir şekilde görülmektedir. Virüsün etkilerinin en fazla hissedildiği alan Dünya ve Türkiye Ekonomisi olduğu su götürmez bir gerçektir. Bu kapsamda, Virüs’ün yarattığı etkilerin özellikle ticari faaliyet amacıyla akdedilmiş kira sözleşmeleri (“Kira Sözleşmeleri”) üzerinde yaratabileceği sonuçları dahilinde değerlendirilmesi gerekir.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank;

Teknopark yönetici şirketlerine, kuluçka firmalarından ve teknoparklarda yer alan restoran ve kafe gibi ticari işletmelerden 2 ay boyunca kira almamaları hususunda talimat gönderildiğini; Ayrıca, yine bu kampüslerde Ar-Ge ve tasarım alanında çalışan firmaların da 2 aylık kira ödemelerini erteleme ve ödeme planlarında kolaylık sağlandığını ifade etmiştir.

Fesih talep edilebilecek

Salgının genişliği ve etkisi göz önünde alındığında ayrıca Sanayi Bakanlığının aldığı son tedbir çerçevesinde; Kanaatimce, işyeri 16.03.2020 tarihli genelge ile zorunlu olarak kapanan işyeri sahibi, esnaf ve tacirler, Virüs’ün tahmin edilemez bir unsur olarak ortaya çıktığını, ticari faaliyetlerini ve Kira Sözleşmeleri kapsamında yarattığı ifa zorluğunu, uğradığı ve uğrayacağı zararları deliller ile destekleyerek Kira Sözleşmeleriin mevcut koşullara göre uyarlanmasını isteyebilecek ya da sözleşmenin feshini talep edebilecektir. Zorunlu olarak kapanan esnaf ve tacirler, Kira Sözleşmelerinin mevcut koşullara göre uyarlanmasını isteyebilecek ve yahut ta kira sözleşmesinin feshini talep edebilecektir.

Yasal süre içinde olmalı

Ayrıca 01.07.2020 tarihinde yürürlüğe girecek Türk Borçlar Kanunun 331. Maddesi gereğince “Taraflardan her biri, kira ilişkisinin devamını kendisi için çekilmez hâle getiren önemli sebeplerin varlığı durumunda, sözleşmeyi yasal fesih bildirim süresine uyarak her zaman feshedebilir.

Sonuç olarak Küresel bazda mevcut krizlere yol açan COVİD-19 etkileri sebebiyle taraflardan her biri, 01.07.2020 tarihinden sonra TBK 331. Madde de düzenlenen hüküm çerçevesinde kira ilişkisinin devamını kendisi için çekilmez hâle getiren önemli sebeplerin varlığı nedenleriyle olağanüstü fesih yoluna gidebilecek ve taraflarca çekilmez hale gelen sözleşmenin taraflara yüklediği yükümlülükleri bertaraf edebileceklerdir.

Ayrıca Türk Borçlar Kanunun 138. Maddesi çerçevesinde aşırı ifa güçlüğü nedeniyle iş yeri genelge kapsamında zorunlu olarak kapanan esnaf ve tacirler, Kira Sözleşmelerinin mevcut koşullara göre uyarlanmasını isteyebilecek ve yahut ta kira sözleşmesinin feshini talep edebilecektir.

“Pandemi, ‘Mücbir sebep’ sayılmalıdır”

Avukat Çiğdem Dilek, 16 Mart itibariyle bazı iş yerlerinin kapatılmasını zorunlu kılan genelgenin yayınlanmasıyla ticari hayat durma noktasına geldiğine irili ufaklı pek çok firmanın ticari olarak zor günler yaşadığına dikkat çekerek, “Pandemi, ‘Mücbir sebep’ olarak yorumlanmalıdır” dedi.

“Eğer pandemi ilanı tüketici için mücbir sebep ise ticari faaliyet yapanlar için de mücbir sebep olmaz mı?” sorusunu yanıtlayan Dilek, “Mücbir sebep demek hukukta, bir sorumluluğun yerine getirilmesini, sözleşmeyle yükümlenilmiş bir edimin ifasını, kişinin önceden beklemediği, öngöremeyeceği ve tahmin edemeyeceği, beklese ve tahmin etse bile, kişilerin alabilecekleri her türlü tedbirlere rağmen meydana gelmesini engelleyemeyeceği, kişilerin tedbir alma ve ihmalde bulunmama yükümlülüklerini aşan nitelikte ve ağırlıkta olan, olağanüstü, mutad ve devamlı olanın dışında gerçekleşen nitelikte bir olay, olgu veya durumdur. Bu kapsamda şu günlerde yaşadığımız Koronavirüs salgını mücbir sebep sayılmalıdır” dedi.

Avukat Çiğdem Dilek sözlerini şöyle sürdürdü:

Bazı işyerlerinin genelge kapsamında kapatılmasını kira hukuku, iş hukuku gibi öznel durumlar için ayrı ayrı değerlendirebiliriz fakat bundan önce kusursuz ifa imkansızlığı haline yol açan mücbir sebep halini genel olarak yorumlamakta fayda var:

Borç, ne zaman sona erer?

Ülkemizde kafe, bar, gösteri merkezi, spa, hamam, her türlü oyun salonları gibi bazı işyerleri zorunlu olarak kapandı. Ülkemizde ticari hayat bu durumdayken, tacirler tarafından imzalanan sözleşmelerin yerine getirilmesi, ödemelerin vadesinde yapılması, kredilerin ödenmesi, kira borçlarının ödenmesi, işçi ödemelerinin yapılması gibi konular gündeme gelmektedir. Geliri kesilen, ticari olarak zor günler geçiren işletmeler bu edimleri ve ödemeleri nasıl yerine getirecektir? Borçlar Kanununun 136. Maddesi “Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa, borç sona erer” demektedir.

Kira Sözleşmeleri açısından;

Dünya çapında yaşanan ve pandemi ilan edilen koronavirüs salgını nedeniyle, işyeri zorunlu olarak kapatılması karşısında mağdur olan kiracıdan makul bir süre kira bedeli alınmaması kira sözleşmesinin bir süre askıya alınması makul bir yol olarak görünmektedir. Zira kiracı kusuru dışında kiraladığı gayrimenkulden faydalanamamaktadır ve yine kusuru dışında gelirinden yoksun kaldığından kirayı ödeme zorluğuna düşebilecektir.

İş Hukuku açısından;

İşyeri zorunlu olarak kapatılan işletme sahibi çalıştıramadığı işçiye bu süre zarfında ücret ödemek zorunda mıdır?

Burada her iki tarafı da mağdur etmeyecek makul bir yol bulunmalıdır. İş yeri zorunlu olarak kapatılan iş yeri sahibi belirli bir süre yarım maaş ödemek gibi bir yol seçebilir. Ancak bu süre, makul süre sayabileceğimiz bir süreyi aşarsa iş yeri sahibi sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilecektir.

Elbette ki yukarıda yorum yoluyla yaptığımız öneriler olağan dışı yaşanan bir durumun varlığında her iki tarafın menfaatlerinin en asgari etkileneceği bir yol belirlemek amacıyla yapılmıştır. Şunun vurgulamakta fayda vardır; yaşanan süreçte çeşitli sözleşmelerin tarafları mesela kiracı- kiraya veren, işçi-işveren elbette mağduriyet yaşayacaktır. Burada, bu noktaya gelinmesinde tarafların kusurunun olmadığının bilincinde olunması ve tarafların barışçıl yollarla makul bir çözüme varması gerekmektedir.

Ancak bu sorumlu tutum sergilendiği takdirde ticari hayat daha az etkilenecek ve sözleşmelerin tarafları daha az zarar görecektir.

Ayrıca burada sayamayacağımız sayıda ticari hayatın içinde gerçekleştirilen çok çeşitli karşılıklı sözleşmelerde, yaşadığımız süreci mücbir sebep olarak kabul ederek, her somut olayda kendi içinde yorum yapmak ve tarafların mevcut durumda nasıl bir sorumluluk altına gireceklerini yeniden yorumlamak gerekecektir.