GPPS, TÜİK tarafından açıklanan konut satış istatistiklerinde birinci ve ikinci el satışların farklı dinamiklere sahip olduğuna dikkat çekerek, özellikle birinci el konut, birinci el ipotekli konut ve yabancılara birinci el konut satışlarına ilişkin verilerin daha ayrıntılı ve ayrı bir raporlama kapsamında değerlendirilmesini talep ediyor.

Türkiye’de yılda 1 milyona yakın yeni konuta ihtiyaç var

Türkiye’de artan nüfus, yeni hanelerin kurulması, iç göç hareketleri ve kentsel dönüşüm ihtiyacı nedeniyle yıllık yeni konut ihtiyacının 700 bin ile 1 milyon adet arasında olduğu belirtiliyor.

Buna karşın yüksek girdi maliyetleri, finansmana erişimde yaşanan zorluklar ve konut fiyatlarındaki artış, yeni konut üretimini ve satışları olumsuz etkileyen temel unsurlar arasında gösteriliyor. Konut sektöründe arz-talep makasının açılmaya devam ettiği değerlendirilirken, yavaşlayan inşaat ruhsatları nedeniyle her yıl 300 bin ila 400 bin adet arasında net konut açığı oluştuğu ifade ediliyor.

Ortaya çıkan arz yetersizliği, konut sahipliği oranını ve kiralık konut piyasasını da doğrudan etkiliyor. Konut üretiminin talebin gerisinde kalması, kiralık konutlara olan ihtiyacı ve buna bağlı olarak kira fiyatları üzerindeki baskıyı artırıyor.

“Birinci el satış arttıkça yeni üretim güçlenir”

Bilge Özdemir, konut sektöründe yalnızca toplam satış rakamlarına bakmanın üretim ekonomisinin gerçek durumunu göstermekte yetersiz kalabileceğini belirterek, birinci el satışların ayrı bir kategori olarak daha fazla öne çıkarılması gerektiğini savundu.

Özdemir’e göre, birinci el satışların artması yeni proje üretimini teşvik ediyor; üretimdeki artış ise inşaat, proje geliştirme ve bu sektörlerle bağlantılı yüzlerce alt sektörde faaliyet ve istihdamı destekliyor.

GPPS’nin değerlendirmesinde, üretilen konutun ilk kez satışının gerçekleşmesi, konut arzının yenilenmesi açısından kritik önem taşıyor. Birinci el konut satışlarındaki hareketlilik, yeni yatırımlar için finansal kaynak oluştururken proje geliştiricilerinin yeni üretim kararlarını da doğrudan etkiliyor.

260 alt sektör için üretim zinciri

İnşaat ve proje geliştirme sektörünün geniş bir ekonomik etki alanına sahip olduğuna dikkat çeken GPPS, yeni projelerin üretimden satış aşamasına kadar sağlıklı bir döngü içerisinde ilerlemesinin önemini vurguluyor.

Platforma göre yeni konut üretiminin hızlanması, inşaat sektörünün yanı sıra doğrudan ve dolaylı olarak yaklaşık 260 alt sektörün ekonomik faaliyetini destekliyor. Bu nedenle birinci el satışların yalnızca gayrimenkul piyasasının değil, daha geniş ölçekte üretim ve istihdam zincirinin de önemli göstergelerinden biri olduğu ifade ediliyor.

Nitelikli yeni konut projelerinin satışının artması, tüketicilerin yeni ve planlı konut stokuna erişimini desteklerken, üreticinin elindeki stokların azalmasıyla yeni projeler için yatırım kararlarının alınmasını da kolaylaştırıyor.

GPPS’den TÜİK’e üç ayrı veri talebi

GPPS Platformu, konut piyasasının üretim tarafını daha net analiz edebilmek için TÜİK’in birinci el satışlara ilişkin verileri daha ayrıntılı biçimde yayımlamasını istiyor.

Platformun öne çıkardığı üç temel başlık şöyle:

1- Birinci el konut satışları: Yeni üretilen konutların satış performansının ve konut üretimindeki hareketliliğin daha sağlıklı izlenebilmesi için.
2- Birinci el ipotekli konut satışları: Yeni konut üretiminde mortgage, banka kredileri ve diğer finansman modellerinin etkisinin ölçülebilmesi için.
3- Yabancılara birinci el konut satışları: Yabancı yatırımcıların doğrudan yeni projelerden gerçekleştirdiği alımların ayrı olarak izlenebilmesi için.

Sektöre ortak çağrı: Birinci el satışlar ayrı raporlanmalı

GPPS Platform Başkanı Bilge Özdemir, birinci el konut satışlarının Türkiye’deki konut açığının azaltılmasında stratejik bir rol üstlendiğine dikkat çekerek, inşaat ve proje geliştirme sektörünün temsilcilerini ortak bir yaklaşım geliştirmeye çağırdı.

Platform; inşaat şirketleri, proje geliştiricileri, GYO’lar, sektör dernekleri ve diğer paydaşların birinci el üretim ve satış verilerine daha fazla odaklanması gerektiğini savunuyor.

GPPS’nin çağrısı net…

TÜİK, birinci el konut ve iş yeri satışlarına ilişkin aylık raporları ayrı bir veri seti ve değerlendirme kapsamında yayımlamalı. Platforma göre konut açığının kalıcı olarak azaltılmasının yolu, mevcut konutların el değiştirmesinden çok, yeni konut üretiminin ve bu konutların ilk satışlarının sürdürülebilir biçimde artırılmasından geçiyor.

Uygun kampanyalar etkiledi

Geçtiğimiz Haziran ayında kamu bankalarının uyguladığı cazip konut kredisi kampanyalarıyla nefes alan ve stoklarını eritme yönünde kazanımlar elde eden gayrimenkul geliştirme firmalarınca satılan yeni ( sıfır) konutların, toplam konut satışları içindeki payı oldukça azaldı. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK), yayınladığı Kasım ayına ait konut satış verilerine göre, Ocak-Kasım 2020 döneminde, yeni (sıfır) konutlar, 432.842 adetlik satışla, toplam konut satışları içinde %31,1’lik bir paya sahip oldu. Geçen yılın aynı döneminde bu oran %38 olarak gerçekleşmişti.

Yeni konut azaldı

Eylül 2019-Eylül 2020 döneminde T.C. Merkez Bankası konut endeksine göre fiyat artışının %27,3 oluğunu anımsatan Gayrimenkul Pazarlama ve Satış Profesyonelleri Derneği (GAPAS) Başkanı İsmail Özcan, hem kamu bankalarının uyguladığı kampanya bitimi sonrasında yeniden yükselen kredi faizlerinin, hem de gözlenen fiyat artışlarının, tüketiciyi yeni konutlardan uzaklaştırdığını belirtti.

Alternatifler azalıyor

Yeni (sıfır) konutların toplam konut satışları içindeki ağırlığının düşmesindeki esas sebebi ‘satın alacak yeni konut kalmamasıyla’ açıklayan Özcan, İstanbul’da özellikle merkezi ilçelerde yeni konut üretimi sınırlı olduğundan, tüketicilerin, 2. el konutlara yöneldiğini söyledi.

Konut kıtlığı kapıda…

Özcan, ortalama 100 adetlik bir konut sitesinin inşaatının, en iyi ihtimalle 2 yıllık bir sürede tamamlanabildiğini, hem 2018’de hem de 2019’da bir önceki yıla göre art arda iki yıl %53 azalma yaşanan yapı ruhsatı alımlarının 2021’de ‘konut kıtlığı’ yaratacağını”, son yıllarda görülen 2. el konuta rağbetin zorunlu olarak artacağını söyledi.

Yeni konut üretimi zorunlu oluyor

Özel sektörün yeni (sıfır) konut inşa etmek için teşvik edilmesi gerektiğini dile getiren GAPAS Başkanı Özcan, “2021 yılında konut sektöründe ciddi fiyat artışlarının olmaması için hemen bugün özel sektör konut üretmeye teşvik edilmelidir” dedi. 2013-2018 yılları arasında, altı yıl boyunca yeni (sıfır) konut ve 2. el konut paylarının %45 ve %55 bandında istikrarlı bir gelişim sergilediğini hatırlatan Özcan, bu yıl toplam içindeki satış payı %30’lara gerileyen yeni (sıfır) konutların üretimi için gayrimenkul sektörünün, vergi ve harç indirimi, istihdam teşviki, kredilendirme desteği ve arsa tahsisi gibi farklı başlıklarda teşvik edilmesini önerdi.

Salgın sonrası ekonomi canlanacak

Gayrimenkul sektörünün teşvik edilmesinin, ekonomiye de pozitif katkı sağlayacağını söyleyen GAPAS Başkanı Özcan, birçok sektörü etkileme ve istihdam yaratma potansiyeli olan gayrimenkul ve inşaat sektörünün, teşvik edildiği takdirde, Covid-19 salgını sonrası dönemde ekonomiyi canlandırma, çarkların dönmesini hızlandırma potansiyeli olduğunu ve bu gücün değerlendirilmesi gerektiğini sözlerine ekledi.

Stoklar azalırken…

Covid-19 salgını sürecinde, özellikle Mart, Nisan ve Mayıs aylarında görece yavaşlayan talebin harekete geçmesi, kamu bankalarının uyguladığı cazip konut kredisi kampanyalarıyla birleşince haziran ayında 190.012 adet konut satışı gerçekleştiren gayrimenkul sektöründe, satış fiyatlarının da artma eğilimine girdiği gözleniyor. Konut üretiminin yüksek olduğu Beylikdüzü, Esenyurt, Başakşehir, Çekmeköy, Pendik gibi yeni yerleşim bölgelerinde dahi konut kiralarının artış eğiliminde olması, konut stoğunun azaldığı yönünde güçlü işaretler oluşturmaya başladı.

Yeni konut üretimi gerekiyor

Yeni yapı için ruhsat alımlarının son birkaç yıldır ciddi oranlarda azaldığına vurgu yapan Özcan, haziran ayında satışların ivmelenmesiyle moral bulan gayrimenkul sektörünün, yeni konut üretimi için teşvik edilmesi gerektiğini söylerken ortalama 100 adetlik bir konut sitesinin inşaatının, en iyi ihtimalle 2 yıllık bir sürede tamamlanabildiğini ifade eden ÖZCAN, “TÜİK verilerine göre yeni yapı ruhsatı alımlarında, daire sayısı özelinde bakıldığında hem 2018’de hem de 2019’da bir önceki yıla göre art arda iki yıl %53’lük azalma yaşandığını, sektörün üretim konusunda ‘fren’ yaptığını, bu durumun da 2021’de ve hemen önlem alınmazsa sonraki yıllarda ‘konut kıtlığı’ yaratacağını” belirtti.

Teşvik verilmeli

Özel sektörün yeni konut inşa etmek için teşvik edilmesi gerektiğini savunan GAPAS Başkanı İsmail ÖZCAN, “bugün otomotiv sektöründe gözlenen ciddi fiyat artışlarının, 2021 ve 2022 yıllarında konut sektöründe yaşanmasını istemiyorsak, piyasalarda konut sektörü kaynaklı enflasyonist bir baskı oluşmasını engellemek için hemen bugün özel sektör konut üretmeye teşvik edilmelidir” dedi.

Dört kanal var

Vergi ve harç indirimi, istihdam teşviki, kredilendirme desteği ve arsa tahsisi olarak dört kanalda gayrimenkul sektörünün teşvik edilebileceğine işaret eden GAPAS Başkanı Özcan, “Önümüzdeki bir yıllık bir sürede yeni proje geliştirip yeni yapı ruhsatı alınacak projelerde, proje onay ve yapı ruhsatı, yapı denetimi, tapu devir harçları %50 indirimli talep edilmeli, yapı malzemelerindeki KDV oranı %8’e düşürülmeli, yeni projelerde bütün bağımsız bölümler %1 KDV ile satılabilmeli, inşaat işi için teknik ve pazarlama-satış uzmanı istihdam edecek gayrimenkul geliştirme ve müteahhitlik şirketlerinin muhtasar ödemeleri 2021 yılı sonuna ertelenmeli, konut kredisi tahsisi için inşaat tamamlanma oranı şartı %25’e düşürülmeli, devlet elindeki konut imarlı arsaları ‘kat karşılığı’ modeliyle’ indirimli baz ve tavan oran uygulamasıyla gayrimenkul geliştiricilere tahsis etmeli” dedi.

Ekonomiye enerji katar

Gayrimenkul sektörünün teşvik edilmesinin, ekonomiye de pozitif katkı sağlayacağını söyleyen GAPAS Başkanı ÖZCAN, birçok sektörü etkileme ve istihdam yaratma potansiyeli olan gayrimenkul ve inşaat sektörünün, teşvik edildiği takdirde, Covid-19 salgını sonrası dönemde ekonomiyi canlandırma, çarkların dönmesini hızlandırma potansiyeli olduğunu ve bu gücün değerlendirilmesi gerektiğini sözlerine ekledi.