İstanbul Boğazı’nda 7 Nisan Cumartesi günü Beykoz’daki Hekimbaşı Salih Efendi Yalısı’na çarparak, yalının büyük çapta hasar görmesine neden olan ve yalı sahipleri tarafından zararlarının karşılanması amacıyla 50 milyon dolar miktarlı haciz konulan Malta bayraklı Vitaspirit adlı gemiyle ilgili yeni bir gelişme yaşandı.

Protokol imzalandı

Kazanın ardından deniz ihtisas mahkemesi olan İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından konulan 50 milyon dolarlık ihtiyati haciz sonrası Kıyı Emniyet Müdürlüğünce Ahırkapı açıklarına çekilen ve yaklaşık 3 aydır personeliyle birlikte burada bekletilen geminin ait olduğu şirket ile yalı sahipleri arasında bir protokol imzalandığı öğrenildi.

Gemiye ihtiyati haciz kararı koydurtan ve kazadaki kayıpla ilgili bilirkişi raporu hazırlatan mahkemeye yansımayan protokole göre, tarihi yalının onarımının gemi sahibi armatör tarafından üstlenildiği ve icra dairesine de mahkemece belirlenen 50 milyon dolarlık ihtiyati haciz teminatının yatırıldığı kaydedildi.

Ayrıca, Kıyı Emniyet Müdürlüğünün kurtarma bedeli olarak belirlediği 5 milyon 231 bin dolarlık teminat miktarının da yatırıldığı ifade edildi.
Edinilen bilgiye göre geçtiğimiz hafta İstanbul’dan ayrılan geminin seferlerine devam ettiği ve haczi kaldırılan gemiyle ilgili icra işlemlerinin ise devam ettiği öğrenildi.

Bilirkişi raporu: Zarar daha az

Öte yandan, gemi firması avukatları tarafından ihtiyati haciz için belirlenen 50 milyon dolarlık teminata itiraz edilen İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesinin, belirlediği uzmanlara yaptırdığı bilirkişi incelemesinin tamamlandığı da öğrenildi.

Mahkeme dosyasına sunulan bilirkişi raporuna göre yalıdaki zarar miktarının belirlenen 50 milyon doların altında olduğu da dile getirildi.

Nasıl oldu?

İstanbul Boğazı’nda 7 Nisan Cumartesi günü ilerleyen Malta bayraklı “Vitaspirit” isimli gemi, Kanlıca önlerinde gemi makinesinin tamamen durması nedeniyle Hekimbaşı Salih Efendi Yalısı’na çarpmış, kazanın ardından yalıda büyük çapta hasar oluşmuştu.

Hasara uğrayan yalının sahipleri adına başvurulan Deniz İhtisas Mahkemesi olan İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi, Malta bayraklı geminin şimdilik 50 milyon dolar alacakla sınırlı olmak üzere ihtiyaten haczine hükmetmişti. Aynı mahkeme, geminin kaptanı ve iki personelinin, deniz kaza raporu hazırlanması için tanık olarak ifadelerine başvurmuştu.

Gemi sahibi firmanın avukatı Prof. Dr. Fehmi Ülgener, gemiye konulan 50 milyon dolarlık ihtiyati haciz kararına itiraz ederek, miktarın düşürülmesini istemişti. Mahkeme de itiraz üzerine yalının uğradığı zararla ilgili bilirkişi incelemesi yapılmasına karar vermiş ve duruşmanın 11 Temmuz’da yapılmasına karar vermişti.

Ahırkapı açıklarında hareket etmesine izin verilmeyen gemi için, Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü de gemiyi kurtarma bedeli olarak belirlediği 5 milyon 231 bin dolar için icra takibi başlatmıştı. Başvurulan mahkeme, gemideki 62 bin ton dökme arpaya haciz koydurtmuştu.

Murat Kaya, Muhammed Enes Can – AA

Geçen hafta yaşanan kaza, sadece Boğaziçi’nin en güzel yalılarından birini değil, bir ailenin tarihinin önemli bir bölümünü de Boğaz’ın sularına gömdü. Vitaspirit adlı gemi, ardında maddi ve manevi bir enkaz bıraktı. Hekimbaşı Salih Efendi Yalısı’nın eski görkemine kavuşması yıllar sürebilir. Ön cephesi yok olmuş, temelinden kurtulmuş, içindeki tarihi değerleri denize saçılmış ve her geçen gün suya doğru kayan yalıyı kurtarmak için ne lazım?

Hürriyet Gazetesi’nden Banu Tuna, uzmanlarla ve ailenin sözcüleri ile görüştü.

Hekimbaşı Yalısı malikleri aile toplantısı yapıyordu

O sırada bahçede bulunan yalı ahalisi, üzerlerine düşen kara gölgeyi gördü önce. Çarpma öyle şiddetliydi ki, Hekimbaşı Salih Efendi’nin odası başta olmak üzere yalının üst kattaki tüm yatak odaları, alt kattaki gelin odası, ön salon ve yemek odası paramparça oldu.

Koca yalı önce 60 santimetre geriye gitti, sonra 30-35 santimetre öne geldi. Rıhtımı yok oldu. Geminin sudaki hızını artıran ve sürtünmeyi azaltan yumrubaş bölümü, yalının altına girerek kazıklı temeli yok etti. Yapı, temele sabitlendiği tüm noktalarından ayrıldı. Şu anda bir şapka gibi kaldırıp kenara koymak mümkün. Zemindeki ahşap döşemeden artık deniz görünüyor. Kazadan bu yana Hekimbaşı Yalısı, her gün birkaç santim denize doğru kayıyor.

Ünlü yalı, Salih Efendi’nin torunlarının yazlık eviydi. Hâlâ adına inşa edildiği ailenin elinde bulunan birkaç yalıdan biriydi. Yazın bahçesinde düzenlenen düğünlerden elde edilen gelirle hem geçiniyor hem de yalıyı ayakta tutuyorlardı. Gemi çarptığı sırada da bu yazın düğünlerini planlamakla meşguldüler. İlk düğün, 12 Mayıs’ta gerçekleşecekti.

Eşyalar Boğaz’ın serin sularında

Ön cephesi neredeyse tamamen yok olan yalının içindekilerin bir kısmı Boğaz’ın serin sularına gömüldü. Aralarında Hekimbaşı’nın ameliyat takımı, çantası, gözlüğü, çalışma masası, şapkaları var. Çerçevelenerek duvara asılan kaftanı, şu anda denizin üzerinde düştü düşecek sallanıyor. Güvenli olmadığından, kimse odaya gidip onu kurtaramıyor.

Yatak odalarındaki Hereke halıları, Fransız çini soba, Viyana işi sedefli kanepe, yine Viyana işi bir sedir, Osmanlı tuğralı 34 gümüş bardak, artık olmayan duvarlardaki tarihi çini tabaklar, Şevket Dağ, Hoca Ali Rıza ve Nazmi Ziya imzalı tablolar geminin yok ettikleri arasında.

Sanat tarihçisi Saffet Emre Tonguç, Hekimbaşı’nın Boğaziçi’ndeki son aile yalılarından biri oluşunun altını çiziyor: “Boğaziçi’nde tarihi nitelik taşıyan 366 tane yalı var. Bir yalının, ismini aldığı ailenin elinde olması önemlidir, çünkü içinde hâlâ orijinal eşyaların korunduğu anlamına gelir. Böyle üç yalı kaldı sadece. Dolayısıyla içeride çok kıymetli eşyalar vardı.”

Bunlar kaybedilenlerin listesi ama neler kurtarılabilir?

Yalıyı yeniden ayağa kaldırmak mümkün mü, bunun için neler yapmak lazım? Mimarlara, ahşap yapı uzmanlarına bu soruları yönelttik. Uzmanlara göre yapının en büyük şansı ahşap olması…

Yalının, bugünün teknolojisi sayesinde çok daha fazla şansı var ayağa kaldırılması için. İlk iş, hızla askıya alınması gerekiyor.

Yalının 1978’deki restorasyonuna Taç Vakfı adına katılan yüksek mimar Yaman İrepoğlu, “O zaman rıhtım takviye edilmiş, ön cephe onarımı yapılmıştı. Aile sürekli bakımını yaparak, ellerini üzerinde tutarak yalıyı bugüne kadar getirdi.

Ahşap mimarinin getirdiği şansa sahip. Elbette denize kaymasını engellemek için hemen askıya alınması lazım. İyi ve bilinçli bir belgeleme çalışmasıyla yapı ayağa kaldırılabilir. Çok şiddetli bir darbe aldı, her tarafı etkilenmiş olabilir. Şu haliyle her türlü tehlikeye açık. Rıhtım takviye edilmeli çünkü binanın oturduğu kazıklı temel yok oldu.

Bugün teknoloji sayesinde çok daha fazla şansı var ayağa kaldırılması için. Mimari değil tarihsel açıdan bakarsak, elbette orijinal parçaların gidişiyle bir tarih yok oldu. Onu yerine koymak mümkün değil ama onarmak mümkün” diyor.

Arkeolojik eser gibi ele alınmalı

Sivil toplum kuruluşu Ulusal Ahşap Birliği, yalının arkeolojik bir olgu gibi ele alınması gerektiğini savunuyor. Birliğin bizim için kaleme aldığı uzman raporu şöyle diyor: “Yalının üstyapısı kadar altyapısı da tahrip olmuştur. Bu durum uzman mühendisler tarafından zemin ve temel etüdü ile saptanmalı. Binanın çatıdan başlayarak sökülmesi gerek. Bu sökümler sırasında özgün yapısal öğeler korunmaya alınmalı.

Hekimbaşı Salih Efendi’nin vefat ettiği müze odadan geriye pek bir şey kalmadı. Odaya girmek tehlikeli olduğundan kalanlar kurtarılamıyor.

Yapıdaki söküm işlemleri statik mühendislerinin denetiminde yapılmalı. Yapıyı dış etkenlerden koruyacak geçici çatı üst örtü yerleştirilmeli. Korunması gereken tavan, duvar ve döşemeler ahşap malzeme ile askıya alınmalı. Askıya alınırken tavan ve duvarlarda sanat değeri olan kısımlar yumuşak bir malzeme ile yastıklanmalı ya da usulünce sökülüp ayrı bir yerde ambalajlanarak muhafaza edilmeli. Kapı ve pencereler ambalajlanıp ayrı bir yerde koruma altına alınıp onarılmalı.”

Hekimbaşı Yalısı nasıl kurtulur?

Gemi çekilirken, yalının gövdesine saplanan parçalarını da beraberinde götürdü. Eşyalar suda yüzüyordu.

Boğaziçi’nin yönetimi Venedik gibi olmalı

Mimar Korhan Gümüş’ün çok daha geniş kapsamlı önerileri var. Ona göre bu kazayı bir fırsata çevirip Boğaziçi’nin yönetimini tamamen yenilemek gerekiyor: “Hemen yapılması gereken şey, acil durum yönetimini devreye sokmak. Bu, bildiğimiz bürokratik işleyişin acil durum koşullarında askıya alınmasıdır. Bu olaydan ders çıkarmak ve buna göre yönetim yapısını geliştirmek, önlemler almak gerek.

Böyle beklerse hasar daha da büyür, yapı yıkılır. Acilen ahşap veya metal sağlamlaştırıcı destekler konmalı. Projenin bütçesini devlet karşılamalı ama proje yönetimine karışmamalı. Yalnızca denetlemeli. Ahşap yapılar ne kadar hasar görürlerse görsünler tamir edilebilirler, eski hallerine getirilebilirler.

Boğaziçi, Dünya Miras Listesi’nde yer alması gereken bir bölge. Başvurunun hemen yapılması lazım. Boğaziçi’nde yasayla kurulmuş bir organlaşma var. Ama bu kurum yalnızca denetimle sınırlı işler yapıyor, bürokratik bir işlev görüyor. Oysa Boğaziçi gibi bir yerin yönetimi için Venedik’te olduğu gibi misyon odaklı ayrı bir birim olması ve uzmanlık kurumları ile birlikte çalışması gerekir.”

Sadece mutfağımızla hamam hasar almadı

Hekimbaşı Salih Efendi’nin dördüncü kuşak torunu Zeynep Ertürer, “Anneannemizle çekilmiş fotoğrafımız artık yok, biz bunun derdindeyiz. Üzerine oturmaya kıyamadığımız sedef kakma kanepeler, koltuklar Boğaz’a gitti. Anıtlar Kurulu’nun yalıyı yıkmak yerine askıya alma kararı çok mutlu etti. Bir de Rahmi Koç’un el yazısıyla yazıp gönderdiği mektup…

Amacımız, buradaki eski tahtalardan kurtarabildiğimiz kadarını kurtarmak. İşlemeli tavanları numaralandırarak söküp restorasyon sonrası yerine takmak. Biz bu yalıyı yıkıp yeniden yapmak istemiyoruz. Gemi bize sadece mutfağımızla hamamı orijinal olarak bıraktı. Şu halinden ne kadar parça kurtarırsak o kadar mutlu olacağız. Sağ olsun Anıtlar Yüksek Kurulu çok destek oluyor. Bunca yıldır burada evlenen çiftler gözyaşları içinde aradı bizi. Biz onlardan sağladığımız gelirle bu yalıya baktık.

Yani bu yalıyı bugüne kadar ayakta tutan biraz da onlardır. Benim en büyük korkum, annemin, babamın, teyzemin restorasyonun sonunu görememesi. Çaresiz hissettiğim an bu” diyor. Yalının içindekileri, güvenlik sebebiyle özel bir şirketin personeli kurtarıp kutuluyor şu anda.

Bu yaz için pek çok düğün rezervasyonu yapılmış ancak kaza sonrası iptaller bekleniyor. Aile, bu organizasyonlara devam etmeleri gerektiğini, yoksa restorasyonu maddi olarak karşılayamayacaklarını söylüyor.

Banu Tuna-Hürriyet

Deniz ihtisas mahkemesi olarak görev yapan İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi’ndeki duruşmaya, “Vitaspirit” adlı gemi işletmecisi Vita Management S.A’nın avukatları Tuğba Duygu Yazıcı ve Uğur Metin Aytekin ile yalı sahibi ailenin avukatı Erdal Gökçe katıldı.

Duruşmada tercüman aracılığıyla dinlenilen gemi kaptanı Baticula Edgardo Deseo, 5 Haziran 2017’den itibaren çalıştığı gemideki sorunların olay günü saat 15.20’de başladığını belirterek, telefonda arayan baş makinistin motorlarda problem olduğunu söylediğini anlattı.

“Geminin burnu rotasına dönmeye başladı”

Deseo, dar bir kanaldan, boğazdan geçtikleri için duruma acilen müdahale etmeleri gerektiğini söylediğini dile getirerek, şöyle devam etti:

“Gözlemlediğimde makinenin devrinin düştüğünü, geminin iskele tarafına doğru rota değiştirmeye başladığını gördüm. Baş makiniste bir şey yapmak lazım dedikten sonra teknenin baş tarafı iskeleye doğru dönmeye başladı. Kılavuz kaptanla demir atmaya karar verdik. Baş tarafta bekleyen ekibe ‘Hazır olun demir atacağız’ dedik. Birkaç dakika sonra makine devri 4 bin 400’den 6 bine çıktı. Bu sefer geminin burnu rotasına geri dönmeye başladı. Sancak tarafına dönmeye başladığı için demir atmaktan vazgeçtik. Böyle bir durumda demir atmak çok tehlikelidir. Çünkü su derinliği 60 metre olduğu için demiri kaybetme olasılığı vardır. O derinlikte demir tutarsa gemi sancak tarafına doğru dönmeye başlayacaktır.”

“İskele tarafına gitseydim zarar artacaktı”

Tecrübeli bir kaptan olduğunu anlatan Deseo, şunları kaydetti:

“Ben deneyimli uzun süredir hizmet vermiş bir kaptanım. Sancak demiri bırakırsanız gemi dönmeye başlayacak ve bulunduğumuz konum itibariyle dönüş yarı çapımız çok sınırlı. Gemi dönmeye başlayıp sahile çarpsaydı daha büyük hasar ve ölümle sonuçlanan kazalar olabilirdi. Yani sahile, yanlamasına olarak daha geniş bir alana çarpıp daha büyük zarar verecekti. Demir atmaktan vazgeçtik. Yapılacak en iyi hareket biraz daha sancak tarafına gidip 4 metre su derinliği olan alanda gemi burnundan çarpıp sığa oturtmaktı ve böylece zararı en aza indirmekti. Motorlar durmuştu, sığ alana gidemedim ve o eve çarptım. Gitmek istediğim sığ alana gidemedim maalesef çok yakınında olan o eve çarptım. İskele tarafına gitseydim çok daha fazla zarar verecektim. Sonra bir şekilde gemiyi oradan kurtardılar.” ifadelerini kullandı.

Kaptan Deseo, Boğaz geçişiyle ilgili haritanın güncellenmiş olduğunu ifade ederek, geçen ay da İstanbul Boğazı’ndan geçtiğini söyledi. Deseo, gemiye katıldığından bu yana makinesinde bir sorun yaşanmadığını kaydetti.
Baş makinist Adalla Diarico Concordo ise gemi yağcısının ana makinenin beşinci silindirinden su sızdığını söylemesi üzerine makine odasına giderek problemin nereden kaynaklandığını tespit ettiğini aktardı.

Su sızıntısının çok hızlı olması üzerine kontrol odasına geri dönüp kaptana haber verdiğini belirten Concordo, “Kaptan problemi düzeltmem için talimat verdi. Tekrar motor odasına gittim duruma müdahale etmek üzereyken motorların yavaşladığını duydum. Nedenini bilmediğim bir şekilde motor durdu. Kaptanı arayıp geçici bir tamir yapmamız gerektiğini söyledim. Kaptan onayladı ve çıkış borusunu kapattık. 5 numaralı silindiri soğutma sisteminden çıkarttıktan sonra kaptana telefon edip hazırız dedim. Kaptan da makineye çok yavaş geri talimatı verdi. Kaptan gemiyi çevirerek şu andaki demirleme yerine götürdü. Kaza anıyla ilgili bir şey görmedim. Ben sadece makineye odaklıydım dışarıda ne olduğunun farkında değildim. Motor durduktan kaç dakika sonra karaya çarptığını hatırlamıyorum.” dedi.

Concordo, boğaz geçişi için kılavuz kaptanı almadan önce makineleri ve dümeni test ettiklerini dile getirerek, daha önce motorlarda değişik türde problemler olduğunu ancak bu tür bir sorunu ilk defa yaşadıklarını kaydetti.
Dümenci Samente Jervy Toledo ise dümendeyken birden bire motor devrinin düşmeye başladığını belirterek, “Kılavuz kaptan bana tam sağ emrini verdi. Akıntı çok güçlüydü, gemi yanıt vermedi. Bir kaç dakika sonra gemi sahile vurdu.” diye konuştu.

Duruşmada beyanda bulunan yalı sahibi ailenin avukatı Erdal Gökçe, kaptanın çarpmadan kaçınmak için hiçbir tedbir almadığını, manevra yapmadığını, pervasızca ve ağır kusurla tarihi yalıya çarpmayı tercih ettiğini söyledi.
Gemi işletmecisinin avukatları ise bu beyanlara katılmadıklarını belirterek, kaptanın hasarı azaltmak, can kaybına ve yaralanmalara sebebiyet vermemek için elinden geleni yaptığını kaydetti.

Gemi mürettebatı ve avukatlar, duruşmanın ardından adliyeden ayrıldı.

Olay

İstanbul Boğazı’nda 7 Nisan Cumartesi günü ilerleyen Malta bayraklı “Vitaspirit” isimli gemi, Kanlıca önlerinde gemi makinesinin tamamen durması edeniyle Hekimbaşı Salih Efendi Yalısı’na çarpmış, kazanın ardından yalıda büyük çapta hasar oluşmuştu.

AA

Tarihi eser niteliğini kaybetti

Başvuruda, geminin çarpması nedeni ile yalının tarihi eser niteliğini kaybettiği kaydedildi. Başvuruda, davacıların uğradığı zararın tazmini için, şimdilik 50 milyon dolarlık zararın teminat altına alınması için, İstanbul Liman sahasında bulunan 9231377 IMO numaralı Malta bayraklı Vitaspirit isimli geminin ihtiyati haczine karar verilmesi istendi.

Haciz kararı verildi

Mahkeme, yapılan başvuruyu kabul ederek, gemi için ihtiyati haciz kararı verdi.

Dinçer Gökçe/Hürriyet

Konuya ilişkin yapılan yazılı açıklamada, Vita Management S.A’nın işletmecisi olduğu “Vitaspirit (DWT 74269)” adlı gemisinin Rusya’dan Mısır’a doğru seyir halindeyken İstanbul Boğazı’nda bir yalıya çarpmasından üzüntü duyulduğu belirtildi. Kılavuz kaptanın da hazır bulunduğu geminin, ana makinesinde meydana gelen sorun neticesinde rotasından saparak tarihi bir yapıda hasara yol açtığı ifade edilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

“Vita Management S.A olarak bu talihsiz olay nedeniyle derin bir üzüntü duyduğumuzu belirtmek isteriz. Olaydaki en büyük tesellimiz ise herhangi bir yaralanma veya çevresel kirliliğin yaşanmamış olması. Bu vesileyle söz konusu olay esnasında yardımlarını esirgemeyen Türk yetkililerine içten teşekkürlerimizi sunarken, olayın nedenlerinin tüm yönleriyle araştırılması konusundaki kararlılığımızı da ayrıca ifade etmek isteriz. Olay yerinden kendi imkanlarıyla ayrılan Vitesipirit, bir sonraki talimata kadar Marmara Denizi’nde demirli vaziyette beklemektedir.”

İstanbul Boğazı’nda 7 Nisan Cumartesi günü ilerleyen Malta bayraklı “Vitaspirit” isimli gemi, Kanlıca önlerinde gemi makinasının tamamen stop etmesi nedeniyle Hekimbaşı Salih Efendi Yalısı’na çarpmış, kazanın ardından yalıda büyük çapta hasar oluşmuştu.

AA