Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) tarafından düzenlenen törende, listede yer alan şirketlerin temsilcileri ödüllerini Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın elinden aldı. Bu tablo, Türk inşaat sektörünün yalnızca bölgesel değil, küresel ölçekte de güçlü bir yatırım ve proje üretim merkezi olmaya devam ettiğini ortaya koyuyor.

552 milyar doları aşan küresel proje portföyü

Türk müteahhitlik sektörü, 1972 yılından bu yana 138 ülkede üstlendiği yaklaşık 13 bin projeyle 552 milyar doları aşan bir iş hacmine ulaştı. Bu büyüklük, sektörü dünya çapında en güçlü oyuncular arasına taşırken, yatırımcılar açısından da uzun vadeli ve sürdürülebilir büyüme potansiyeline sahip bir ekosistem oluştuğunu gösteriyor.

ENR’nin 2025 listesinde 45 firma ile dünya ikinciliğinin korunması, Türk şirketlerinin uluslararası pazarlarda istikrarlı şekilde pay artırdığını ortaya koyuyor. Özellikle altyapı, ulaştırma, enerji, endüstriyel tesisler ve büyük ölçekli üstyapı projelerinde kazanılan deneyim, yeni pazarlarda da Türk firmalarına rekabet avantajı sağlıyor.

“Kriz ortamına rağmen güçlü performans”

Törende konuşan TMB Başkanı M. Erdal Eren, 2025 yılının küresel jeopolitik risklerin arttığı, finansman koşullarının zorlaştığı ve belirsizliğin kalıcı hale geldiği bir dönem olduğunu vurguladı. Buna rağmen Türk müteahhitlik sektörünün hem yurt içinde hem de yurt dışında faaliyetlerini başarıyla sürdürdüğünü belirten Eren, sektörün güçlü kriz yönetimi kabiliyeti sayesinde operasyonlarını aksatmadan devam ettirdiğini ifade etti.

Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle Türk firmalarının en büyük pazarlarından biri olan Rusya’da yeni projelerin büyük ölçüde durduğunu, Ukrayna’da ise sınırlı da olsa bazı acil projelerin sürdüğünü aktaran Eren, savaşın sona ermesiyle birlikte hem Rusya’da yeni projelerin hem de Ukrayna’nın yeniden inşasında Türk şirketlerinin önemli rol üstlenmeye hazır olduğunu söyledi.

Bu çerçevede, olası barış ortamının Türk müteahhitlik sektörü için yüksek hacimli yeni iş fırsatları yaratması bekleniyor.

Kamu projelerinde yeni düzenleme çağrısı

TMB Başkanı Eren, kamuda tasarruf politikaları kapsamında ilerleme oranı düşük projelerin yavaşlatılması veya durdurulmasını desteklediklerini, ancak ödeneği çok sınırlı olan şantiyelerin açık tutulmasının müteahhitler üzerinde ciddi mali baskı yarattığını dile getirdi.

Bu nedenle;

İlerlemesi düşük, durdurulan veya yetersiz ödenekle yürüyen projelerde müteahhitlere tasfiye hakkı tanınması,

Kamu İhale Mevzuatı’nın uluslararası normlara uygun şekilde güncellenerek yasama gündemine alınması

gerektiğini vurguladı.

Yatırımcılar açısından bu çağrı, kamu projelerinde sözleşme güvenliğinin artması ve öngörülebilirliğin güçlenmesi anlamına geliyor. Bu tür düzenlemelerin hayata geçmesi, sektöre yönelik yatırım iştahını destekleyici bir unsur olarak öne çıkıyor.

Ankara’da büyük buluşma: İnşaat Zirvesi Türkiye 2026

TMB, 17–18 Haziran 2026 tarihlerinde Ankara’da “İnşaat Zirvesi Türkiye 2026” etkinliğini düzenleyecek. Zirve ile müteahhitlerden müşavirlere, kamu otoritelerinden finans kuruluşlarına, akademisyenlerden malzeme ve makine üreticilerine kadar sektörün tüm paydaşlarının bir araya gelmesi hedefleniyor.

Bu organizasyonun, yeni iş birlikleri, ortak girişimler ve uluslararası yatırım bağlantıları açısından önemli bir platform oluşturması bekleniyor.

ENR’IN “DÜNYANIN EN BÜYÜK 250 ULUSLARARASI MÜTEAHHİDİ LİSTESİ”NDEKİ TÜRK FİRMALARI

SIRA NO – ENR 2025 – FİRMA

1- 46. ENKA
2- 50. RÖNESANS
3- 61. LİMAK
4- 63. ÇALIK ENERJİ
5- 72. ESTA
6- 84. TAV
7- 88. ANT YAPI
8- 92. GÜLERMAK
9- 103. YAPI MERKEZİ
10- 108. CENGİZ
11- 109. ASLAN YAPI
12- 113. KUZU GRUP
13- 115. MAPA
14- 129. KOLİN
15- 131. KALYON
16- 132. NUROL
17- 136. BCM
18- 142. GAP
19- 143. TEKFEN
20- 145. BAYBURT GRUP
21- 146. SEMBOL
22- 147. İLK
23- 148. ESER
24- 149. METAG
25- 152. POLAT YOL
26- 166. ONUR
27- 171. ÜSTAY
28- 173. IC İÇTAŞ
29- 174. MBD
30- 177. MAKYOL
31- 178. ALARKO
32- 179. YÜKSEL
33- 185. STFA
34- 190. YDA
35- 191. DEKİNSAN
36- 192. SUMMA
37- 202. İRİS
38- 207. TEPE
39- 208. DOĞUŞ
40- 210. MESA
41- 212. ZAFER
42- 215. SMK
43- 229. DORÇE
44- 231. ÖZKAR
45- 234. ORKUN

Bu tablo, Türk müteahhitlik sektörünün küresel pazarlardaki konumunu güçlendirdiğini ve önümüzdeki dönemde özellikle altyapı, enerji ve büyük ölçekli üstyapı projelerinde yeni yatırım fırsatlarının oluşabileceğini gösteriyor.

TMB’nin analizine göre, yüksek faiz oranları, zayıf kredi erişimi ve düşen konut talebi, sektörde özel yatırımları sınırlarken, kamu projeleri inşaatın itici gücü olmaya devam ediyor.

İnşaat yeniden ekonominin lokomotifi

200’den fazla alt sektöre talep yaratan ve istihdamda kritik rol oynayan inşaat sektörü, 2025’in ikinci çeyreğinde üst üste 11. kez büyüme kaydetti. TÜİK verileri, 2,29 trilyon TL’lik harcama hacmine işaret ederken, büyümenin asıl kaynağının kamu yatırımları olduğu vurgulandı.

TMB’nin “Küresel Ekonominin Denge Arayışı” başlıklı raporunda, “Konut talebindeki zayıflama ve kredi koşullarının sıkılığı, özel sektörü beklemeye itti. Buna karşın kamu projeleri sektörü taşıdı” ifadeleri yer aldı.

Gayrimenkul sektörü ise zayıf bir ivmeyle %2,6 büyüyebildi. Bu tablo, inşaatta genel aktivitenin yüksek olmasına rağmen satış kanadında hâlâ tedirginlik olduğunu gösteriyor.

Ciro endeksi inşaatta rekor seviyede

Rapor, inşaatın ekonomideki payının hızla büyüdüğünü de ortaya koydu. Ağustos 2025’te toplam ciro endeksi %36,7 artarken, inşaat ciro endeksi %53,2 yükseldi.

İnşaat üretim endeksi yıllık %25 artışla güçlü kaldı. Bina inşaatı %26,6, bina dışı yapılar %17,4, özel inşaat faaliyetleri %25,1 büyüdü.

Bu rakamlar, konut ve ticari inşaatlardaki canlı talep ile kamu destekli altyapı yatırımlarının sektörü diri tuttuğunu gösteriyor.

Şantiyelerde dijital devrim başlıyor

Raporda, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından eylül ayında yayımlanan iki önemli yönetmelik – “Yapı Müteahhitlerinin Sınıflandırılması ve Kayıtlarının Tutulması” ile “Şantiye Şefleri Hakkında Yönetmelik” – sektörde dijitalleşme ve şeffaflık dönemini başlattı.

Artık şantiye şeflerinin günlük ilerleme, iş makinesi ve personel sayısı gibi verileri dijital sistemde anlık olarak izlenebilecek. Bu uygulama, verimlilik, kalite ve denetimde yeni bir çağ anlamına geliyor. Ancak rapor, müteahhitlik kriterlerinin gevşetilmesi hâlinde “yapı kalitesinde risk artabilir” uyarısını da yapıyor.

Türk müteahhitleri dünyada yine zirvede

2025’in ilk dokuz ayında Türk müteahhitler, yurt dışında 9,2 milyar dolar değerinde 128 yeni proje üstlendi. 1972’den bu yana 137 ülkede toplam 12.665 projeye imza atan sektörün toplam proje değeri 546,5 milyar dolara ulaştı.

Bu dönemde Romanya 4 milyar dolar ile en fazla iş yapılan ülke olurken, Irak 1 milyar dolarla ikinci sırada yer aldı. Türk firmaları, ENR’nin “Dünyanın En Büyük 250 Uluslararası Müteahhidi” listesinde 45 firma ile ikinci sırayı korudu. İlk 100’de 8 Türk firmasının yer alması, sektörün küresel gücünü bir kez daha gösterdi.

Konutta satış rekoru kırıldı ama fiyatlar geriliyor

2025 Eylül ayında Türkiye genelinde 150 bin 657 konut satışıyla yılın zirvesi görüldü. Ocak–Eylül döneminde 1 milyon 128 bin 727 satış gerçekleşti; bu, geçen yıla göre %19,2 artış demek.

İstanbul 24 bin 119 satışla ilk sırada, Ankara ve İzmir onu takip etti. İpotekli satışlarda %34,4’lük artış görülse de toplam satışlardaki pay %14,1 seviyesinde kaldı.

Konut Fiyat Endeksi (KFE) eylülde %1,7 artışla 195,7 seviyesine çıktı; yıllık artış %32,2 oldu. Ancak reel bazda %0,8 düşüş, fiyatların enflasyon karşısında eridiğini gösteriyor.

Yabancı yatırımcı ilgisi zayıflıyor

Yabancılara yapılan konut satışları aynı dönemde %7,7 azalarak 1.867 adete geriledi.

Satışlarda İstanbul, Antalya ve Mersin ilk üçte yer aldı.

Rus, İranlı ve Iraklı yatırımcılar başı çekti ancak genel eğilim düşüş yönünde.

Küresel riskler büyümeyi sınırlıyor

TMB raporunda, jeopolitik gerilimler, finansal sıkılaşma ve yüksek maliyetlerin dünya genelinde inşaatı baskıladığı vurgulandı. Kamu yatırımlarındaki yavaşlama büyümeyi törpülerken, Türkiye’de kamu destekli projeler üretim ve istihdamın sigortası oldu.

Finansman krizi özel sektörü zorluyor

Raporda, sektörün en büyük problemi olarak finansmana erişim zorluğu ve yüksek faiz maliyetleri öne çıktı. Kredi faizlerinin yüksek seyretmesi, özel sektörün projelerini ertelemesine yol açarken, inşaatın kamu kaynaklarına bağımlı yapısını güçlendirdi.

Maliyet baskısı bitmiyor

Malzeme, enerji ve işçilik fiyatlarındaki tırmanış hız kesmiyor. İthal girdilere bağımlı sektör, jeopolitik risklerle artan maliyet sarmalına girmiş durumda. Bu tablo, özel yatırımlarda temkinli bir bekleyişe neden oluyor.

Yeni konut arzı düşük, talep canlı

Yüksek faiz oranları ve artan üretim maliyetleri, konut üreticilerini frenliyor. Talep sürse de yeni konut arzındaki yavaşlama özellikle büyükşehirlerde dengesizliği derinleştiriyor.

TMB raporunun genel mesajı net:

“İnşaat sektörü büyümeye devam ediyor, ancak bu büyüme kamu destekli bir mucizeye dayanıyor. Özel sektörün yeniden devreye girmemesi hâlinde, bu ivmenin sürdürülebilirliği risk altında.”

İnşaatın lokomotif etkisi sürüyor ama özel sektörün temkinli adımları, sektörün geleceği konusunda soru işaretleri yaratıyor. 2025’in son çeyreği, ya yeni bir atılımın ya da uzun bir bekleyişin habercisi olacak gibi görünüyor.

6 ayda 4.6 milyar dolarlık yeni proje

Türk müteahhitlerin Ocak – Haziran 2022 döneminde yurt dışında 4,6 milyar dolarlık 132 yeni proje üstlendiğine işaret edilen raporda, mevcut pazarlarda daha aktif olunması ve yeni pazar arayışının hızlandırılması ihtiyacı vurgulandı. Çalışmada, “Artan petrol gelirleri Türk müteahhitlerin aktif olduğu coğrafyalarda fırsatlar sunmaktadır. Ayrıca diplomatik ilişkilerin son dönemde yeniden ısındığı Körfez bölgesi ve potansiyel pazar olarak takip edilen Sahra-altı Afrika’nın öne çıktığı görülmektedir” denildi.

Suudi Arabistan, 3,3 trilyon dolarlık fırsat sunuyor

Raporda, dış politikada yaşanan son gelişmeler ile sektörün deneyiminin yüksek olduğu Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Suudi Arabistan pazarlarının öne çıktığının belirtilerek şöyle devam edildi: “BAE’ye 30-31 Mart 2022 tarihlerinde DEİK & TMB işbirliğinde düzenlenen müteahhitlik heyeti ziyareti çerçevesinde, ülkede salgın nedeniyle durdurulan projelerin hayata geçirilmesi sürecinde BAE yetkilileri Türk müteahhitler ile çalışmak istediklerini ifade etmiştir.

Suudi Arabistan Prensi Muhammed bin Selman’ın Haziran ayında gerçekleştirilen Türkiye ziyareti kapsamında da ülkede faaliyet gösteren Türk müteahhitler, Ticaret Bakanı Mehmet Muş ile S. Arabistan Ticaret ve Enformasyon Bakanı Macid Abdullah Al Qasabi ve Yatırım Bakanı Khalid Bin Abdülaziz Al Falih ile biraraya gelmiştir.

TMB’nin de üyelerini temsil ettiği toplantıda Suudi bakanlar, sektörün son dönemde maruz kaldıkları sorunların çözümü ile yakından ilgilenmiş, önümüzdeki dönemde ülkede gerçekleştirilecek toplam 3,3 trilyon dolarlık altyapı ve üstyapı projelerinin sunduğu fırsatlara dikkat çekmiştir.”

Yüksek petrol fiyatları yatırım bütçesini artırdı

Çalışmada, Körfez ülkelerinde 2020 yılında pandemiye bağlı olarak bir ekonomik daralma gözlenirken son olarak Rusya-Ukrayna savaşıyla yükselen petrol fiyatlarının ise yatırım projelerine daha çok bütçe ayırılmasına olanak sağladığı belirtilerek, “MEED (Middle East Business Intelligence) verilerine göre bu kapsamda hayata geçirilecek projelerin büyüklüğü açısından Suudi Arabistan ilk sıradadır. Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkelerinde %52’si üstyapı olmak üzere 3,9 trilyon dolar tutarında projenin hayata geçirilmesi öngörülürken, Irak ve Suudi Arabistan başta olmak üzere bölge ülkelerinde 100 milyar dolar tutarında proje de değerlendirme aşamasındadır” denildi.

Dikkatlerin odağındaki Afrika için de girişimler sürüyor

TMB’nin çalışmasına göre MEED verileri kapsamında önümüzdeki dönemde başta Nijerya, Güney Afrika Cumhuriyeti, Tanzanya ve Gana olmak üzere Sahra-altı Afrika bölgesinde de 880 milyar dolar tutarında enerji, ulaştırma ve petrol projesinin gerçekleştirilmesi bekleniyor. Raporda, bu bölgeyi de yakından takip eden TMB’nin Kuzey Afrika’da öne çıkan Cezayir’e Eylül ayında Ticaret Bakan Yardımcısı başkanlığında bir müteahhitlik heyeti ziyareti düzenlenmesi yönünde çalışmalar sürdürdüğü kaydedildi.

Öte yandan başta Sahra-altı Afrika olmak üzere pek çok pazarda hem küresel para politikasında sıkılaşma sürecinin hem de savaşın finansman ihtiyacını arttırdığına değinilen çalışmada, şöyle devam edildi: “Finansman temini kapsamında TMB, başta Türk Eximbank olmak üzere uluslararası kalkınma bankaları ve ihracat kredi kuruluşları ile yakın temaslar yürütmektedir. Son olarak Danimarka İhracat Kredi Ajansı (EKF) yönetiminin konuk edildiği toplantıda, EKF’in finansman imkanları hakkında TMB üyeleri bilgilendirilmiştir. Öte yandan Türk müteahhitlerin deneyimi kapsamında KÖİ projeleri de fırsat sunabilecektir. İlaveten yurt dışında Türk bankaları tarafından verilen teminat mektupları ve kontr-garantilerin doğrudan kabulünde yaşanan sıkıntıların ülkemiz diplomasisinin üst düzey ikili temaslarında gündeme alınması ihtiyacı mevcuttur.”

Türkiye Müteahhitler Birliği’nin 2022 yılının ilk yarısını değerlendirdiği raporda sektöre ilişkin özetle şu tespitlere yer verildi:

Rusya’da ilk 6 ayda 4 yeni proje üstlenildi

Savaşla ortaya çıkan krizin seyri, Türk yurt dışı müteahhitlik hizmetleri için büyük önem taşımaktadır. Geçtiğimiz yıl 11 milyar dolar tutarında rekor seviyede yeni proje üstlenilmiş olan Rusya’da, devam etmekte olan projelerin 20 milyar dolar tutarında olduğu hesaplanmaktadır. Ülkede şantiyeler kapanmamış ancak Avrupa firmaları ile ortak yürütülen projelerde aksamalar ortaya çıkmıştır.

Ayrıca genel anlamda savaş kaynaklı belirsizlikler, sektörün lider pazarında bir bekleme sürecine girilmesine neden olmuştur. Ticaret Bakanlığı’nın verilerine göre bu yılın ilk 6 ayında Rusya’da toplam tutarı 396 milyon dolar olan 4 yeni proje üstlenilmiştir.

Yurt dışında 100 bin Türk işçi hedefi için görüşmeler sürüyor

Uzun zamandır yurt dışı projelerde istihdam edilen Türk işgücü sayısının halihazırdaki 35 bin seviyesinden 100 bine çıkarılması hedefini gündemde tutan TMB, ilgili bakanlık ve kurumlarla yoğun temaslar yürütmektedir. Bu kapsamda TMB tarafından işgücüne yönelik gelir vergisi muafiyeti talep edilmekte ve işçilerin, işveren firmalar aleyhine açtığı davalar çerçevesinde çalışılan ülke mevzuatının dikkate alınması yönünde bir içtihat geliştirilmesi ihtiyacına işaret edilmektedir. Gelir vergisi istisnası talebine Hazine ve Maliye Bakanlığı olumlu yaklaşım göstermiş olup, konu hakkında Bakanlık ile teknik düzeyde görüşmeler devam etmektedir.

Sektör yüzde 7,2 küçüldü, faaliyetler durma noktasına geldi

İnşaat sektörü, 2021 yılının ardından bu yılın ilk çeyrek döneminde de ekonominin sergilediği yüksek büyüme performansından yararlanamamış, sektörde yatırımlardaki düşüş ve artan girdi maliyetleri sorunuyla birlikte faaliyetler yeniden durma noktasına gelmiştir. Yılın geri kalanı için enflasyonla mücadele adımları ile Rusya – Ukrayna savaşının doğrudan ve dolaylı yansımaları sektörün yurt içi ve yurt dışı projeleri üzerinde belirleyici olacaktır. Sektörün GSYH içindeki payı %4,4 oranına kadar gerilemiştir. Bu oran, 2021 yılında %5,2 idi.

Girdi maliyetleri sorunu savaşla kritik bir hal aldı

TÜİK İnşaat Maliyet Endeksi’nde geçen çeyrek dönemde rekor seviyeler izlenmeye devam edilmiş, söz konusu endeks Nisan 2022’de yıllık bazda %106,6 ve aylık bazda da %6,1 yükselmiştir. Bu dönemde yıllık olarak alt endeksler olan malzeme endeksi %133,7, işçilik endeksi ise %43,7 artmıştır. Bir diğer kırılım olarak yine geçen yılın aynı ayına oranla bina dışı yapıların inşaatında (kamu alt yapı projeleri) malzeme endeksinin %146’ya varan oranda yükselmesi dikkat çekmiştir. Maliyet artışları konut fiyatları üzerinde de yukarı yönlü baskı yaratmaya devam etmektedir. Hafta başında açıklanan Mayıs ayı verilerine göre de; İnşaat Maliyet Endeksi, yıllık bazda %105,73 ve aylık bazda da %3,97 oranında yükselişini sürdürmüştür.

Sektörde borçluluk ve istihdam kaybı sürüyor

Finansal koşullardaki belirsizlikle birlikte sektörde hakediş ödemelerinde dikkat çeken uzun süreli gecikmeler ve artan vergi yüküyle birlikte yüksek borçluluk sürmektedir. BDDK’nın verilerine göre inşaat sektöründe kullanılan nakdi kredi toplamı 2022 Mayıs ayında yıllık %51 artışla 513,5 milyar TL olmuştur.

Sektörün takipteki kredi oranı, 30 milyar TL kredi tutarı ile yaklaşık %6’dır. İstihdam potansiyeliyle de öne çıkan inşaat sektöründe TÜİK’in Ücretli Çalışan İstatistikleri kapsamında Nisan 2022 itibarıyla mevsim etkisinden arındırıldığında yıllık %4,4’e çıkan kayıp ayrıca dikkat çekicidir. Ağırlaşan mali sorunlar inşaat sektöründe yapılanma sürecinin tamamlanması konusunu da gündemin arka sıralarına itmiştir.

Katma değeri yüksek projeler öncelikli olmalı

Sektörde büyümeye dönüş için inşaat yatırımlarında canlanmaya ve öngörülemez düzeyde artan girdi maliyetlerinin yarattığı sorunun çözümüne ihtiyaç duyulmaktadır. Özellikle kamunun yatırım programlarının bu çerçevede yol gösterici olmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu kapsamda kamu yatırım programında bir önceliklendirme yapılmasında ve daha fazla ekonomik ve sosyal katma değer yaratacak projelerin tercih edilmesinde yarar görülmektedir. Sektörün içinde bulunduğu ekonomik sıkıntılara ilişkin bir diğer ihtiyaç; yükseltilmiş olan stopaj ve KDV tevkifat oranlarının en azından eski düzeylerine çekilmesidir.

Konut piyasasında arz-talep dengesizliği arttı

Yaşanan yüksek maliyet artışlarının ağırlıklı etkisiyle konut fiyatlarında artış ile birlikte yeni konut üretiminde temkinlilik, hatta gerileme izlenmektedir. Olağanüstü bir dönemden geçişin ağırlıklı etkisiyle dengesizliklerin izlendiği piyasa koşullarında orta ve dar gelirli kesim için konut sahibi olmak giderek zorlaşmaktadır. İnşaat imalatını finanse edebilecek çözümler gerekmektedir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın konut fiyatlarında payı yüksek olan arsa maliyetlerinin azaltılmasına yönelik çalışmaları bu açıdan büyük önem taşımaktadır.

İlk el satışlar hareketlendirilmeli

Özellikle sektörle birlikte sektörün doğrudan ve dolaylı etkileriyle ekonominin genelinin desteklenmesi kapsamında ilk el satışları hareketlendirecek adımlara ihtiyaç duyulmaktadır. İlk el konutlar, toplam satışlardan düşük pay almayı sürdürmektedir. Ocak-Mayıs 2022 döneminde ilk el satışların toplam satışlar içinden aldığı pay %28,4’tür. Bu oran, 2018 yılında %47’lerde iken düzenli olarak düşüşle geçen yılın aynı döneminde %30,9 olmuştur.

İklim kriziyle mücadele ve dijitalleşme önem taşıyor

Paris İklim Anlaşması kapsamında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Avrupa Yeşil Mutabakatı (AYM) çerçevesinde Ticaret Bakanlığı tarafından koordine edilen Çalışma Grubu toplantılarında sektör, TMB tarafından temsil edilirken; inşaat faaliyetlerinin dönüşümünde şirketler için başta karbon vergisinin getireceği yükten endişe edilmekte ve yeşil finansman konusunda kaynakların çeşitlendirilmesine duyulan ihtiyaç vurgulanmaktadır. Ayrıca AYM uyum sürecinde Türk inşaat sektörünün kapasite gelişiminde dijitalleşme büyük önem taşımaktadır. Bu zorlu süreçte sektöre yönelik “start-up”ların özendirilmesi ve desteklenmesinin önemini vurgulayan TMB, sektörde bu yönde çalışmalara başlamıştır.

‘Firmalar Libya’ya dönmek arzusundalar’

Aradan geçen sürede söz konusu sorunların üstesinden gelinebilmesi amacıyla TMB’nin çok çeşitli girişimleri olduğunu anlatan TMB Başkanı Eren, şöyle devam etti: “İlgili bakanlık, kurum ve kuruluşlarımızla konuya ilişkin uzun süren çalışmalar yürütülmüştür. Bu çabaların neticesinde 7 Temmuz 2021 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulan 4225 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla, Libya’da üstlenilecek yeni işler ile yarım kalmış projelerin 21 Haziran 2011 tarihli BKK’dan istisna tutulması sektörümüz adına son derece önemli bir gelişme olmuştur.

Böylece bir taraftan geçmiş tarihli teminat mektuplarına sağlanan koruma sürdürülürken, diğer taraftan Yeniden İşe Başlama Sözleşmesi imzalanacak projeler ile yeni projelere yönelik teminat mektubu verilebilmesinin önü açılmış bulunmaktadır. Bu çerçevede başta Cumhurbaşkanımıza, yurtdışı müteahhitlik hizmetleri konularından sorumlu Ticaret Bakanımız ve ilgili tüm Bakanlarımız ile kamu kurum yetkililerimize şükranlarımızı sunuyoruz.

“Garantiye ihtiyaç olmasın”

Şimdiki beklentimiz, Libya’da gerçekleştirilecek projelerde, yabancı bankalardan kontr-garanti alınmasına ihtiyaç duyulmadan, Türk bankalardan sağlanacak teminat mektuplarının Libya makamları tarafından doğrudan kabullerini sağlayacak girişimlerin başlatılması ve sonuçlandırılmasıdır. Türk bankacılık sektörüne yönelik bu talebimiz esasen tüm ülkelere yöneliktir.

“49 yıldır Libya’dayız”

Müteahhitlerimizin 1972 yılında yurtdışına ilk çıktıkları ülke olan Libya, geçmişte olduğu gibi gelecek dönemde de Türk inşaat sektörü için önemini sürdürecektir. Firmalarımız yaşanan sorunlara rağmen Libya’ya dönmek ve kaldıkları yerden işlerine başlamak arzusundadır. Ülke yetkilileri de Türk müteahhitleri ile yeni program çerçevesinde tekrar çalışma arzusunu sıklıkla dile getirmektedir. Ülkede güvenliğin kalıcı olarak tesisi ve firmalarımızın zararlarının tazmini halinde Libya bizim için yeniden öncelikli pazar olacaktır.”

Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan başkanlığında, iş dünyasının çatı kuruluşlarının başkanlarından oluşan heyet, Azerbaycan’nın ardından Özbekistan’da temaslarda bulundu. Türkiye ile Özbekistan arasındaki mevcut ilişkilerin değerlendirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla 7-9 Nisan 2021 tarihlerinde Özbekistan’a düzenlenen resmi ziyarete Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) Başkanı Erdal Eren de katıldı. Heyet, başkent Taşkent’de gerçekleştirilen üst düzey toplantıların yanı sıra Türk tarihinin önemli şehirleri Semerkant ve Buhara’yı da ziyaret ederek yerel yöneticilerle görüştü, incelemelerde bulundu.

Ziyaret vesilesiyle Ticaret Bakanı Pekcan ve Özbekistan Başbakan Yardımcısı Sardor Umurzakov’un katılımıyla düzenlenen Özbekistan-Türkiye Yuvarlak Masa Toplantısı’nda iki ülkenin mevcut dostluk ve kardeşlik ilişkilerinin gerektirdiği şekilde ticari ve ekonomik ilişkilerin nasıl geliştirileceği tartışıldı.

Türk müteahhitlerin Özbekistan’daki iş hacmi arttı

Yuvarlak masa toplantısında söz alan TMB Başkanı Erdal Eren, Türk müteahhitlerin Özbekistan’da faaliyet göstermeye başladıkları 1992’den bugüne kadar toplam 4,4 milyar dolar tutarında 197 projenin tamamlandığını ifade etti. Son yıllarda artan Özbekistan yatırımlarına paralel olarak Türk müteahhitlerin yıllık iş hacminin de yükseldiğini kaydeden Eren, “Ulaşım, enerji, sanayi, turizm, su temini, baraj, sulama gibi tüm alt ve üst yapı projelerinde görev alan Türk müteahhitleri, Tashkent City gibi ülkedeki önemli projelerde yatırımcı olarak da yer alıyorlar. Türkiye kamu- özel işbirliği (KÖİ) projelerinin hayata geçirilmesinde çok önemli bir tecrübe edindi. Tamamı TMB üyesi firmalar tarafından KÖİ’nin değişik yöntemleri kullanılarak otoyol, havaalanı, enerji, sağlık ve turizm alanlarında birçok proje hayata geçirilip, işletildi” dedi.

TMB Başkanı Eren, Özbekistan Başbakan Yardımcısı’na Özbek kamu yetkilileri ve yatırımcılarını Türkiye’de hayata geçirdikleri projeleri göstermek ve bu konuda oluşmuş tecrübeleri paylaşmak üzere Türkiye’ye davet etmekten memnuniyet duyacaklarını belirtti.

İdealist müteahhitlerin yolu

Anadolu’yu inşa etmek için yola çıkan vatansever bir grup müteahhit tarafından 69 yıl önce kurulan Türkiye Müteahhitler Birliği, 33’üncü Olağan Genel Kurulu’nda yeni yönetimini belirlemek için sandık başına gitti. Pandemi şartlarına uygun olarak, sosyal mesafe gözetilerek gerçekleştirilen Türkiye Müteahhitler Birliği Genel Kurulu’na Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Adil Karaismailoğlu ile Birlik üyeleri katıldı.

‘Eximbank kredileri daha ulaşılabilir olmalı’

Genel Kurul’daki konuşmasında 2021 yılının ilk iki ayında Türk müteahhitlerin yurtdışında üstlendikleri yeni projelerin bedelinin 2 milyar dolara ulaştığını söyleyen Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, “Önceki yıllardaki deneyimlerimiz çerçevesinde bu başlangıç değerinin umut vaat eden bir rakam olduğunu söyleyebilirim. Son dönemde, sektörün en büyük ihtiyaçlarından biri olan finansman konusuna dikkatle eğildik. Bu ihtiyacın karşılanmasına yönelik çeşitli formüller üstünde duruyoruz. Eximbank’ın kredilerini daha ulaşılabilir hale getirmeye çalışıyoruz” dedi.

‘Tüm projelerin sahibi bu ülkenin vatandaşlarıdır’

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Adil Karaismailoğlu da genel kuruldaki konuşmasında, bakanlık ile Türk müteahhitlerin Türkiye için birlikte çalıştıklarına işaret etti. Türkiye’nin bugün dünyanın parmak ile gösterdiği inşaat sektörüne ve dev eserlere sahip olduğunu anlatan Karaismailoğlu, “Çalışma azminiz ile sizler 200’den fazla sektörü ateşleyerek onlara rol model oluyorsunuz. 19 yıldır çok büyük ulaştırma ve haberleşme hamlesini hayata geçiriyoruz. 1 trilyon liranın üstünde yatırım yaptık. Dev projeleri başarıyla tamamladık. Kamu- özel sektör işbirliğiyle, yap-işlet-devret modeliyle yapılan tüm projelerin sahibi bu ülkenin vatandaşlarıdır” diye konuştu.

‘İmar değişiklikleri kişiye özel değerlendirmelerden arındırılmalı’

Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) Başkanı Mithat Yenigün de konuşmasında, inşaat sektörüne yönelik çözüm önerilerini paylaştı. Kamu projelerinde fiyat farkı ödenmesi ya da şarta bağlı olmayan fesih hakkı tanınmasını içeren bir düzenlemeye ihtiyacın artarak sürdüğünü anlatan Yenigün, şöyle devam etti:

“Yatırım ödenekleri kamu kuruluşları tarafından her yılbaşında yatırım programına uygun şekilde belirlenmelidir. Finansman yükünün hafifletilmesi ihtiyacı doğrultusunda stopaj ve KDV tevkifat oranlarında yapılan artışlar gözden geçirilmelidir. Sayın Cumhurbaşkanımızın açıklamış oldukları Ekonomik Reform Paketinde yer alan Kamu İhale mevzuatı kapsamındaki istisna uygulamalarının asgariye indirilmesi konusu çok önemlidir. Aşırı düşük teklif sorununa kalıcı çözüm bulunmalı ve yapım işleri ihalelerinde ağırlıklı olarak ön yeterlilik ihale yöntemi uygulanmalıdır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığımızın hayata geçirmiş olduğu Yapı Müteahhitliğinin Sınıflandırılması düzenlemesinin etkin ve verimli bir şekilde uygulanması ve geliştirilmesinde büyük fayda görüyoruz.

Ayrıca imar değişikliği uygulamaları kamu vicdanını zedeleyen, kişilere özel değerlendirmelerden arındırılmalıdır. Parsel bazlı kentsel dönüşüm veya yapılaşma sistematiği yerine mahalle veya ada bazlı yaklaşım benimsenmelidir.”

‘Salgınla döviz girdisi ve istihdam daha önemli hale geldi’

Türk inşaat sektörünün uluslararası pazarda marka haline geldiğini anlatan TMB Başkanı Yenigün, Türk müteahhitlerin 50 yıllık yurtdışı tecrübesiyle 128 ülkede 420 milyar doları aşan iş portföyü ile 10 binin üstünde projeye ulaştıklarını vurguladı. Yurtdışında yıllık 20 milyar dolar, orta vadede ise 50 milyar doların üzerinde proje üstlenme hedefini koruduklarını kaydeden Yenigün, şunları söyledi: “Salgının yol açtığı küresel ekonomik krizle birlikte, ülkemiz için döviz girdisi ve Türk işgücüne istihdam imkânları yaratmak çok daha önemli hale gelmiştir. Uzun zamandır paylaştığımız bir hedefimiz de yurtdışındaki Türk işgücü sayımızın 100 bine çıkarılmasıdır. Bunun için işçi-işveren uyuşmazlıklarında haksızlıkları giderecek uygulamalara ve mevzuat değişikliğine; ayrıca vatandaşlarımızın yurtdışı müteahhitlik hizmetleri kapsamında elde ettikleri ücret gelirlerine vergi istisnası getirilmesine ihtiyaç olduğuna dikkatinizi çekiyoruz” dedi.

‘Yurtdışında en büyük eksiğimiz finansmandır’

Yurtdışında en büyük eksiğin finansman olduğuna işaret eden TMB Başkanı Yenigün, “Bu nedenle Eximbank imkanlarının artırılmasının öncelikli konu olmasını arzu ediyoruz. Proje üstlendiğimiz ülkelerde maruz kaldığımız politik ve mali riskleri asgariye indirecek enstrümanlardan da faydalanabilmek istiyoruz” diye konuştu.

Yenigün, yakın dönemde Ortadoğu ve Afrika’da, 1,9 trilyon dolarlık bölümü Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde olmak üzere toplam 5,4 trilyon dolar büyüklüğünde yeni projenin hayata geçirilmesinin beklendiğini hatırlattı ve Türkiye’nin bu projelerden pay alabilmesi için atılacak adımlar ve siyasi girişimlerin daha önemli hale geldiğini belirtti.

Türkiye’nin en köklü sivil toplum örgütlerinden biri olan Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) Başkanı Mithat Yenigün, Türkiye İstatistik Kurumu’nun açıkladığı 2020 yılı büyüme rakamlarını yazılı bir açıklama ile değerlendirdi. Yenigün, şunları söyledi:

Vergiler ağırlaştı

“Covid-19 pandemisi nedeniyle küresel ekonomide 2020 yılında küçülme beklenirken, Türkiye’nin aynı dönemde %1,8 büyüme kaydetmesi memnuniyet vericidir. Bununla birlikte, ekonominin lokomotifi olduğu bilinen inşaat sektörünün %3,5 oranında küçülmüş olması alınması gereken tedbirlere işaret etmektedir. Nitekim, yaşanmakta olan sıkıntılar sektörün istihdam potansiyeli ve 200’ü aşkın alt sektöre yarattığı talep nedeniyle ekonominin genelinde de yansımalar bulmaktadır. Son dönemde yapılan mali yükü artırıcı ve nakit pozisyonları üzerinde etkili vergi düzenlemelerinin, bu çerçevede gözden geçirilmesinde fayda görüyoruz.

Sürdürülebilirlik devam etmeli

Önümüzdeki dönemde pandeminin etkilerinin zayıflaması ile atılacak normalleşme adımlarıyla, Türkiye ekonomisinde büyümenin devam etmesini bekliyoruz. Bu zor günleri atlattığımızda, ertelenmiş talep ve yatırımların sektörümüze, sektörümüzün de ekonomimize itici güç olması mümkün olacaktır. Ülkemizin sürdürülebilir büyümesi için hükümetimizin ekonomi ve hukuk alanında ortaya koyacağı reform süreci de büyük önem taşımaktadır.”

Umut ve endişe bir arada

Türkiye’nin en köklü sivil toplum örgütlerinden Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB), ekonomi çevreleri ve sektör tarafından ilgiyle takip edilen İnşaat Sektörü Analizi Raporu’nun Ocak 2021 sayısını yayınladı. “2021’in Başında Endişe ve Umut Bir Arada” başlığı ile yayınlanan analizde, küresel ve ulusal ekonominin yanı sıra inşaat sektöründe geçtiğimiz çeyrek döneme ilişkin veriler kapsamlı biçimde değerlendirildi.

Petrol üreticisi ve ihracatçısı ülkelerde artan fiyatlarla birlikte yeni alt ve üst yapı yatırımları beklendiğine dikkat çekilen raporda, 2021 yılı için en fazla iş potansiyeli taşıyan ilk üç pazarın, toplam 40’ar milyar dolarlık proje portföyleriyle Suudi Arabistan, Nijerya ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) olduğu belirtildi. İnşaat Sektörü Analizi Raporu’nda yurtdışı müteahhitlik hizmetlerinde söz konusu tablonun, finansman temini ve yapıcı diplomasi ihtiyacının önemini öne çıkardığının altı çizildi.

Türkiye de ilk 10 içinde yer alacak

Middle East Business Intelligence (MEED) verilerine göre, 2021 sonrası dönem için Orta Doğu ve Afrika ülkelerinde bilinen ve planlanan toplam proje tutarının 5,4 trilyon doları aşacağının hesaplandığının vurgulandığı raporda, “Bu çerçevede, en büyük pazarın 1,2 trilyon doların üzerinde bir portföyle Suudi Arabistan olacağı öngörülmektedir. Ülkeyi yaklaşık 700 milyar dolar tutarında sözleşme tutarıyla BAE ve 400 milyar dolar üzerinde sözleşme tutarı ile de Nijerya izlemektedir. Bu ülkeleri Mısır ve Irak takip ederken; Kuveyt, Türkiye, Güney Afrika, Katar ve İran da bu çerçevede ilk 10 arasında yer almaktadır” ifadelerine yer verildi.

Çalışmada, Türkiye’ye yönelik oluşturulan olumsuz algı nedeniyle Körfez’de, özellikle Suudi Arabistan’da sektörün sorunlarının arttığına değinildi. İş dünyasının çatı kuruluşları TMB, DEİK, TOBB, TÜSİAD, TESK, TİM, YASED ve MÜSİAD’ın Ekim ayında ortak bir bildiri yayımlayarak Türk firmalarına yönelik ambargo uygulamaları nedeniyle Suudi Arabistan yetkililerine, yapıcı diyalog ve işbirliği çağrısında bulunulduğunun hatırlatıldığı raporda, “Toplam proje tutarı açısından Suudi Arabistan, Orta Doğu ülkeleri içinde (Irak’ın ardından) ikinci, tüm pazarlar arasında da altıncı ülke konumunda olması nedeniyle önem taşımaktadır. Türkiye aleyhine oluşturulan algının bertaraf edilmesi, özellikle Suudi Arabistan pazarında yaşanan sıkıntıların giderilmesi her zamankinden önemli hale gelmektedir” denildi.

Finansman temini için görüşmeler yapılıyor

Finansman temininin öneminin rekabetin yükseldiği mevcut koşullarda daha da arttığına dikkat çekilen raporda, TMB’nin çalışmaları hakkında şu bilgiler yer aldı: “Bu doğrultuda, TMB’nin Afrika Kalkınma Bankası, Asya Kalkınma Bankası, İslam Kalkınma Bankası ile son olarak Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’yla temasları söz konusu olup; diğer ülkelerin ihracat kredi kuruluşları ile diğer uluslararası kurum ve kuruluşlarla da bu konuda çalışmalar yürütülmektedir. Üçüncü ülkelerde işbirliği kapsamında Japonya ile finansman, know-how, girişimcilik ve deneyimi içerecek güçbirliği arayışı bulunmaktadır.”

Türkiye Müteahhitler Birliği’nin 2020 yılını değerlendirdiği raporda genel ekonomi ve sektöre ilişkin özetle şu tespitlere yer verildi:

Yurtdışında 14,4 milyar dolarlık iş üstlenildi

Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri kapsamında salgın öncesi ortaya konan yıllık 20 milyar dolar tutarında yeni projeye ulaşma hedefi, salgın önlemleri ve ekonomilerde yol açtığı tahribata paralel olarak yakalanamamıştır. Ticaret Bakanlığı verilerine göre; 2020 yılında sektör, yurtdışında 14,4 milyar dolar tutarında 299 proje üstlenmiştir. Gelinen noktada, sektörün yurtdışına açıldığı 1972 yılından bugüne kadar 128 ülkede üstlendiği 10.525 projenin toplam tutarı ise 418,6 milyar dolara ulaşmıştır.

Lider pazar yine Rusya

2020 yılında lider pazar %31,9 pay ile yine Rusya Federasyonu olmuş, ülkede 4,6 milyar dolar tutarında 54 projenin yapımı müteahhitlerimize ihale edilmiştir. İlk beş pazar içindeki diğer ülkeler Kuveyt (toplam tutarı 841,1 milyon dolar olan 4 proje), Romanya (toplam tutarı 742,7 milyon dolar olan 7 proje), Ukrayna (702,9 milyon dolar büyüklüğünde 9 proje) ve Hollanda (toplam tutarı 696,4 milyon dolar olan 15 proje) olarak sıralanmıştır. Körfezde öne çıkan pazarlardan Katar, 2019 yılında Rusya’nın ardından ikinci sırada yer alırken, 2020 yılında üstlenilen 565,6 milyon dolar tutarında 6 proje ile bu kez altıncı sıradadır. Hedef pazarlardan Afrika ülkeleri arasında ise Senegal, bu yılki ilk on pazar arasında 401,4 milyon dolar tutarında 2 proje ile yer almıştır.

Libya’da özel fon bekleniyor

Sektörün ilk ve halen en büyük üçüncü pazarı olan Libya’da ise Türk inşaat firmalarının sorunlarının çözümü için başlayan yeni süreçte, Türk firmaları tarafından görüşme talebinde bulunulmuş; müzakereler için Libyalı işveren idarelerden Ulusal Mutabakat Hükümeti Başkanlık Konseyi’nin Türk firmalarının projeleri için tahsis edeceği özel fonun beklenildiği öğrenilmiştir.

Sahraaltı Afrika’da avantaj var

Küresel inşaat pazarının genelinde de pandeminin yarıdan fazla düşüşe neden olduğu değerlendirmeleri yapılmaktadır. Türk müteahhitlerinin, normalleşme süreci ile birlikte başta Sahra-altı Afrika olmak üzere ülkelerin gündeminde yer alacak kalkınma hamleleri ve altyapı ihtiyaçlarında, sektörün oldukça riskli bölgelerde hem de uygun maliyetle ve kaliteli iş yapıyor olması avantaj olabilecektir.

Dağlık Karabağ öncelikler arasında

Dağlık Karabağ’da ortaya çıkacak ihtiyaçlar ile yeniden imar çalışmalarında Türk müteahhitlerinin aktif rol üstlenmeleri ve Azerbaycan ekonomisine en iyi şekilde katkıda bulunmaları önümüzdeki yılın öncelikleri arasında yer almaktadır.

Hedef, ilk aşamada 20 milyar dolarlık yeni proje

Çok taraflı ekonomi kuruluşlarınca 2021 yıl için öngörülen küresel ve bölgesel büyüme oranları, aşılama ile hız kazanacağı beklenen normalleşme süreci ile birlikte düşünüldüğünde, yurtdışı müteahhitlik hizmetlerinde 20 milyar dolar tutarında yıllık yeni proje üstlenilmesi yeniden hedef olarak değerlendirilebilecektir.

Kentsel dönüşüm hızlandırılmalı

En temel ihtiyaç olan yapı güvenliğinin geliştirilmesi de ihmal edilmemesi gereken bir konu olarak gündemdeki yerini korumaktadır. Yaşanan İzmir depreminin ardından TMB öncülüğünde öne çıkan sektör STK’ları tarafından “Depreme Karşı Tekiz” sloganıyla konu hakkında bir Ortak Girişim başlatılmıştır. Girişim kapsamında “Ehil Yapı Müteahhidi”, “Güçlü Yapı Denetimi”, “Yetkin Mühendislik Sistemi”, “Mesleki Yeterlilik Belgeli İşgücü”, “Kaliteli Malzeme”, “Çok Yönlü İmar Mevzuatı ve Bilinçli Kamuoyu” başlıkları altında ihtiyaçlar öne çıkarılmaktadır. Ülkemizde devam eden kentsel dönüşüm çalışmalarının bu konular çerçevesinde deprem bakış açısıyla sürdürülmesinin önemi vurgulanmaktadır. 1999 yılı Marmara Depremi’nin ardından ülke genelinde 1,5 milyon konut dönüştürülmüş olup; 2021’de 80 bin konutluk kentsel dönüşümün başlatılması beklenmekte, ancak 6 milyonun üzerinde konutta daha süren ihtiyaç dikkate alındığında söz konusu sürecin hızlandırılması gerektiği görülmektedir.

Yeni inşaat ruhsatı alımında artış var

Yeni projelerde frene basan sektörde, yeni inşaat ruhsatı alımında son aylarda bir artış izlenmiştir. TÜİK’in Ocak – Eylül 2020 dönemi Yapı İzin İstatistikleri’ne göre; yapı ruhsatı verilen daire sayısı 2019 yılının genelinde 305 bin 938 iken 2020 yılının ilk 9 ayında 357 bin 807 olmuştur. Bu gelişmede, 2019 yılında sektörün içinde bulunduğu zor şartlarda verilen ruhsat sayısının zaten düşük olması (baz etkisi), Anadolu’daki TOKİ projeleri ve süresi dolan ruhsatlar için yeniden başvuruların yapılması şeklinde üç temel değişkenin etkisi izlenmiştir. Sektörde yapı kullanım izin belgesine geçiş ise hız kesmeye devam etmiştir. 2019 yılında 734 bin 373 konut için yapı kullanım izin belgesi alınmış iken bu sayı 2020 yılı ilk 9 ayında 423 bin 733 olmuştur.

Borçluluk ve maliyetlerdeki artış risk faktörü

Sektörde gözlenen büyümenin gelecek dönemde korunabilmesinin önünde, salgının neden olduğu belirsizliklerle birlikte bazı temel sorunlar ve riskler bulunmaktadır.

Sektörde borçluluk oranları yükselmiş durumdadır. Ayrıca yükselmeye başlayan faiz oranları, iç ve dış piyasalardaki gelişmeler paralelinde dalgalı bir seyir izleyen döviz kuru da sektördeki fonlama maliyetlerini artırmıştır. Yapım işlerinde ağırlıklı olarak kullanılan çimento, akaryakıt, demir, bitüm, boru gibi malzeme fiyatlarında son iki yıldır yüksek artışlar izlenmiştir.

Ödeneklerdeki sıkıntılar ve maliyet artışları çerçevesinde fesih uygulamasına duyulan ihtiyaç artmıştır. Sözleşme feshi gerçekleştirmek isteyen firmalara bu hakkın kullanılabilmesi imkânı verilmesi halinde sektördeki mevcut sorunlarla artan kayıpların bir miktar sınırlandırılabileceği değerlendirilmektedir. Salgında ikinci dalganın kuvvetlenmesiyle devreye alınan kısıtlama önlemleri inşaat faaliyetlerine de olumsuz yansımıştır.

“Devler Ligi”nin gerçekleştirdiği projeler arasında Türkiye’den Rönesans’ın Avrupa’nın en yüksek binası sayılan Lakhta Center, Limak’ın Üsküp’te tarihi kent merkezinde süren karma projesi, Tekfen’in Karadeniz doğalgazını Türkiye’ye nakleden Türk Akım Alım Terminali, Yapı Merkezi’nin Tanzanya için stratejik güzergâh olan Darüsselam-Morogoro Hızlı Tren Hattı ve Ant Yapı’nın Moskova’nın Manhattan’ındaki dev projesi Grand Tower öne çıktı. Bunları TAV, Enka, Mapa, Kolin ve Nurol’un üstlendiği büyük projeler izledi.

Dünya ölçeğindeki sıralama

Uluslararası inşaat sektörü dergisi ENR (Engineering News Record), tüm dünyada ekonomi çevreleri tarafından ilgiyle takip edilen, müteahhitlerin bir önceki yılda ülkeleri dışındaki faaliyetlerinden elde ettikleri gelirleri esas alarak yayımladığı “Dünyanın En Büyük 250 Uluslararası Müteahhidi” listesi ekonomi çevrelerinde ilgi uyandırdı.

Firma sayısı 44’e çıktı

Küresel ve ulusal ekonomideki kırılganlıklara rağmen Türkiye’den listeye giren 44 firmanın 39’u, listedeki ilk 10 Türk müteahhitlik firmasının ise tamamı Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) üyelerinden oluştu. Söz konusu ilk 10 firma sırasıyla Rönesans, Limak, Tekfen, Yapı Merkezi, Ant Yapı, TAV, Enka, Mapa, Kolin ve Nurol oldu.

Türk firmalar üst basamaklara tırmandı

Türk müteahhitlerinin, her geçen gün zorlaşan rekabet şartlarına ve yaşanan ekonomik sıkıntılara rağmen, ‘Dünya Devler Ligi’nde 39’u Türkiye Müteahhitler Birliği üyesi olmak üzere toplam 44 müteahhitlik firması ile Çin’in ardından dünya ikinciliğini koruduğuna dikkat çeken TMB Başkanı Mithat Yenigün, konuya ilişkin olarak şu değerlendirmelerde bulundu:

Başkan Yenigün gururlu…

“Geçen yıl da aynı listede yer alan müteahhitlerimizin çoğunluğu son listede daha yukarı basamaklara çıkmayı başardı. Ayrıca 2019 yılı uluslararası proje gelirlerine göre 2020 yılı listesinde ilk 100 firma arasına giren firmalarımızın sayısı yükseldi, bir firmamız da proje gelirine göre ilk 30 uluslararası müteahhit arasında yer aldı. Tüm bu başarılar, sektörümüzün küresel rekabet gücündeki artışa işaret etmesi açısından ayrıca önemlidir. Finansman temini konusunda güçlenirsek yılda 20 milyar ABD Doları seviyesine çıkardığımız yurtdışı müteahhitlik hizmetleri proje tutarımızı 50 milyar ABD Doları’na yükseltmeyi başarabiliriz.”

İlk 10 Türk firmasının projeleri

Tüm dünyada referans alınan “Dünyanın En Büyük 250 Uluslararası Müteahhidi” listesine giren ilk 10 Türk firmasını bu başarıya götüren uluslararası projelerden bazıları şöyle sıralandı:

1. RÖNESANS

Türkiye listesindeki liderliğini bu yıl da koruyan ve dünya listesinde 23. sıraya yükselen RÖNESANS’ın öne çıkan son projelerinden biri, Rusya’nın St. Petersburg şehrinde inşa edilen ve 462 metre ile Avrupa’nın en yüksek binası olan Lakhta Center oldu. 5 bin kişilik ofis alanını da barındıran merkezin inşaatında 18 farklı ülkeden 20 bin kişi çalıştı. Sadece betonarme temel döşeme için kullanılan metaller, Eiffel Kulesi inşa etmeye yetecek boyutta…

2. LİMAK

Listede Rönesans’ı geçen yıl olduğu gibi LİMAK izledi. Dünya sıralamasında bu yıl 61. sırada yer alan Limak’ın Kuzey Makedonya’daki Üsküp Karma Kullanımlı Projesi dikkat çekiyor. 325 bin metrekare brüt alana sahip proje, tarihi kent merkezini, şehrin iş, hastane ve polis merkezine bağlayan aks üzerinde konumlanıyor. Makedonya Bulvarı alt geçit olarak düzenlenmiş olup, geçit üzerinde AVM, katlı otoparklar, otel, ofis ve rezidans kuleleri yer alıyor.

3. TEKFEN

ENR listesinde 65. sırada yer alan TEKFEN’in son projeleri arasında Türk Akım Alım Terminali projesi öne çıkıyor. Rusya’nın Anapa şehri yakınlarından başlayıp, her biri 930 kilometrelik çift sıra boru hattının Karadeniz boyunca ilerleyip kara ile bağlantısının yapıldığı terminal, İstanbul’a 100 kilometre uzaklıktaki Kıyıköy’de inşa edildi ve 2020 yılı başında iki ülke devlet başkanları tarafından törenle hizmete açıldı. Proje ile doğalgaz 32 inç’lik boru hatları ile Karadeniz üzerinden Türkiye’ye nakledilecek.

4. YAPI MERKEZİ

Listede 78. sırada yer alan YAPI MERKEZİ’nin öne çıkan projelerinden biri Tanzanya’da inşa edilen 202 kilometre uzunluğunda ve stratejik güzergâha sahip Darüsselam – Morogoro Hızlı Tren Hattı oldu. Bu hat, Darüsselam – Mwanza arasındaki Doğu Afrika’nın en hızlı demiryolu projesinin birinci ve en önemli bölümü… Proje Uganda, Ruanda, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Tanzanya’yı birbirine bağlayan merkezi koridorun bir parçası olarak Doğu Afrika’yı Hint Okyanusu’na açacak.

5. ANT YAPI

ENR listesinde 80. sıraya yükselen ANT YAPI, “Moskova’nın Manhattan’ı” olarak bilinen Moscow City’deki Grand Tower projesinin yapımını üstlendi.Dev proje olarak bilinen merkezin toplam alanı 400 bin metrekare ve yüksekliği de 283 metre… Apartman, ofis binaları ve alışveriş merkezleri, ayrıca spor tesisleri ve konferans salonunu içeren proje 2022 yılında tamamlanacak.

6. TAV

Listede 84. sırada yer alan TAV, dünyanın en önemli hub’larından ve Körfez’in en büyüklerinden olan Hamad Uluslararası Havalimanı Terminal Binası Genişletme Projesi’ni ortakları Midmac ve Taisei ile birlikte aldı. Proje, Katar’ın başkenti Doha’da firmanın daha önce Japon ortağı Taisei ile birlikte tamamladığı 550 bin metrekare inşaat alanına sahip Hamad Uluslararası Havalimanı Terminal Kompleksine ilave 170 bin metrekarelik ek terminal binası inşaatı ve çevresindeki işleri kapsıyor.

7. ENKA

ENR’ın dünya listesinde 86. sıraya yükselen ENKA, Irak’ın West Qurna 1 Petrol Sahası’nda gerçekleştirdiği Petrol İşleme Tesisi ile dikkat çekiyor. ExxonMobil Irak Limited şirketi ile yapılan sözleşme ile inşa edilen yeni tesis, yıllık ortalama 100.000 stok tank varil/gün ham petrol üretebiliyor. Proje, British Safety Council’in “International Safety Awards 2019” yarışmasında “Üstün Başarı” ödülüne layık görüldü. Ayrıca proje Türkiye’deki katılımcılar arasından en yüksek puanı alarak “Best in Country” ödülünün sahibi oldu ve ENR tarafından bir süre önce Enerji ve Endüstriyel Proje kategorisinde 2020 yılı Küresel En İyi Projesi seçildi.

8. MAPA

Listede 35 sıra birden yükselerek 91. olan MAPA’nın son projeleri arasında Dubai Su Kanalı Sheikh Zayed Yolu Köprü Geçiş Projesi öne çıkıyor. Şehrin en prestiji işlerinden biri olarak gösterilen proje, 600 metre uzunluğundaki köprü dahil 5 kilometrelik otoyol inşaatını içeriyor. Proje, zorlu şartlara rağmen sözleşme süresinden önce tamamlanarak teslim edildi.

9. KOLİN

Dünya liginde geçen yıl büyük sıçrama yapan bir diğer Türk firması KOLİN, ENR listesinde 57 sıra birden yükselerek 94. oldu. Kolin’i başarıya taşıyan projeler arasında Kuveyt’te üstlendiği ve yeni bir şehrin altyapısının kurulduğu Güney Al Mutlaa Projesi dikkat çekici… Proje yaklaşık 100 kilometrekarelik bir alanda yeni oluşturulacak şehrin 150 kilometreyi aşkın yol, 40’dan fazla köprü, 1000 kilometreden uzun altyapı şebeke borulama işi, arıtma tesisleri ve pompa istasyonları işlerini içeriyor. Kuveyt Kamu Konut İdaresi’nin en büyük projelerinden biri…

10. NUROL

Türkiye ilk 10 listesine yeniden giriş yapan NUROL’un son büyük projelerinden biri, Cezayir’de üstlendiği Tizi Ouzou Şehri Doğu-Batı Otoyolu Bağlantı Projesi… Projede 48 kilometre otoyol, toplam 2 x 1.670 metre uzunluğunda çift tüp tünel, 21 adet viyadük, diğer sanat yapıları altyapı ve drenaj sistemi imalatları yer alıyor. Projenin 10 kilometrelik kısmı kullanıma açıldı. Şirket, ENR listesinde 109. sırada yer alıyor.

Finansman temini ve pazar çeşitlendirme çalışmalarını hızlandıran TMB, yurtdışında yıllık 20 milyar dolarlık proje hedefine yönelik olarak Afrika’nın yanı sıra Asya ülkelerinde de salgının ardından hayata geçirilecek projelerden kaydadeğer pay alabilmek amacıyla bölgesel kalkınma bankaları ve ülke eximbankları ile temasları artırdı.

Rapor ışığında

Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB), ekonomi çevreleri ve sektör tarafından ilgiyle takip edilen Temmuz 2020 İnşaat Sektörü Analizi Raporu’nu yayınladı. “Normalleşme Adımları Beraberinde Devam Eden Belirsizlikler” başlıklı analizde, küresel ve ulusal ekonomi ile inşaat sektörüne ilişkin veriler kapsamlı biçimde değerlendirildi.

Raporda, sektörün yurtdışında salgının küresel etkilerine rağmen, yılın başında açıklanan 20 milyar ABD Doları tutarında yeni proje hedefine ulaşma gayreti içinde olduğu belirtildi. Çalışmada, girişimcilik ruhu ile öne çıkan Türk müteahhitlerinin normalleşme süreci ile birlikte ülkelerin gündeminde yer alacak kalkınma hamleleri ve altyapı ihtiyaçlarında, oldukça riskli bölgelerde hem de uygun maliyetle ve kaliteli iş yapıyor olmasının avantaj olduğu değerlendirildi. Bu çerçevede salgın sonrasına odaklanan sektör için proaktif yaklaşımlar ortaya koymanın büyük önem taşıdığına vurgu yapıldı.

Finansman ve işbirlikleri için webinarlar düzenleniyor

Yurtdışında en büyük ihtiyacın finansman temini olduğu belirtilen çalışmada, “Türk Eximbank kredi maliyetlerinin düşürülmesi, talep edilen banka teminatlarının azaltılması, inşaat sektörüne yönelik ürünlerin esnekleştirilmesi ve çeşitlendirilmesi ihtiyacı mevcuttur. Risk Sigortası, Kefalet Bonosu, Yurtdışı Teminat Mektubu gibi programların bir an önce uygulamaya konulmasını beklenmektedir” dendi.

Ayrıca pazarların çeşitlendirilmesine duyulan ihtiyaca vurgu yapılırken, salgın sonrasında Sahra altı Afrika ülkelerinde kalkınma planları çerçevesinde sürdürülecek projelerden, uluslararası kuruluşlardan mali destek sağlanmasıyla Türk müteahhitlerinin önemli pay almasının mümkün olabileceği kaydedildi.

Öncülük ediyor

Bu kapsamda TMB öncülüğünde Afrika ve Asya Kalkınma Bankaları’nın aralarında yer aldığı çok taraflı uluslararası kuruluşlarla temasların artırıldığına dikkat çekilen raporda, üçüncü ülke işbirliği kapsamında ise Türk Eximbank ile Amerikan Eximbank arasındaki mevcut mutabakat zaptının uygulanmasına yönelik olarak çalışmaların sürdüğü de kaydedildi.

TMB ayrıca, salgın sonrası dönemde yeni açılımlar ve ortaklıkların önünü açma hedefi çerçevesinde Uluslararası Müteahhitler Birlikleri Konfederasyonu (CICA) ve Avrupa Uluslararası Müteahhitler Birliği (EIC) gibi muadil kuruluşlar ile çalışmalar yürütüyor. Bu doğrultuda geçtiğimiz günlerde düzenlenen webinar ile Avrupalı uluslararası müteahhitler ile Birlik üyesi firmalar olası işbirliklerini ele almak üzere bir araya geldi.

Türkiye Müteahhitler Birliği’nin 2020 yılının ilk yarısını değerlendirdiği raporda genel ekonomi ve sektöre ilişkin özetle şu tespitlere yer verildi:

Sektör önemini koruyor

Dünya ekonomisinde salgının bu yıl yol açması beklenen resesyonun ardından 2021 yılı için ortaya konan büyüme öngörülerinde, inşaat sektörünün katkıları kritik önem taşıyacak gözükmektedir. Nitekim Avrupa İnşaat Sanayii Federasyonu (FIEC), yapılan bazı çalışmaların inşaat faaliyetlerindeki her 1 Euro’luk harcamanın toplam ekonomik faaliyetlere çarpan etkisiyle 1,9 ila 2,9 Euro arasında ek katkı sağladığına işaret etmektedir.

Yurtdışı portföyü 405 milyar dolara ulaştı

Ticaret Bakanlığı’nın verilerine göre; 2020 yılının ilk yarısında sektör tarafından yurtdışında 3,9 milyar ABD Doları tutarında toplam 85 proje üstlenilmiştir. Türk müteahhitler, 2019 yılında Ocak – Haziran döneminde ise 5,1 milyar ABD Doları tutarında toplam 109 proje üstlenmiştir.

6 ayda 1.5 milyar dolarlık proje

Yılın ilk yarısında lider pazar yine Rusya olmuş, ülkede toplam büyüklüğü 1,5 milyar ABD Doları olan 12 projenin yapımı müteahhitlerimize ihale edilmiştir. İlk beş pazar içindeki diğer ülkeler Ukrayna (toplam tutarı 628 milyon ABD Doları olan 5 proje), Irak (toplam tutarı 364 milyon ABD Doları olan 5 proje), Hırvatistan (358 milyon ABD Doları büyüklüğünde 1 proje) ve Katar (toplam tutarı 237 milyon ABD Doları olan 3 proje) olarak sıralanmıştır. Sektörün yurtdışında bugüne kadarki toplam proje portföyü 405,2 milyar ABD Doları olmuştur.

40 milyar dolarlık proje sürüyor

Türk müteahhitlerinin yurtdışında üstlenilmiş olduğu ve halen yapımı süren proje tutarının yaklaşık 40 milyar ABD Doları olduğu hesaplanmaktadır. Salgınla mücadele çalışmalarının, yapımı devam eden projelerde neden olabileceği gecikmelerin cezai yaptırımlara yol açmaması için gerektiğinde ilgili ülke makamları nezdinde girişimlerde bulunulması önem taşımaktadır.

Sektörde daralma sürecek

TÜİK verilerine göre; yıllık bazda 2019 yılının ilk iki çeyreğinde sektörde yaşanan daralmanın sırasıyla %9,3 ve %12,7 oranlarında olması, bu yılın aynı dönemi için olumlu bir baz etkisi oluşturmaktadır. Ancak koronavirüs salgınının etkilerinin ikinci çeyrek dönem verilerinde keskin biçimde izlenmeye başlaması ve sektörde daralmanın sürmesi beklenmektedir.

Konut satışları kampanyalarla yükseldi

Kamu bankalarının konut kredisi faiz oranları ilk el satışlarda %0,64 ve ikinci el satışlarda %0,74’e kadar çekilmiş; peşinat oranı %10’a düşürülen kredide ayrıca bir yıl ödemesiz dönem tanımlanmıştır. Kampanyanın Haziran ayında konut satışlarına kayda değer ivme kazandırdığı görülmüştür.

Ofis stoklarında artış yaşanabilir

Pandemi nedeniyle artan evden çalışma ile konutlarda geçirilen sürenin artması hem konut tercihi kriterlerini değiştirmeye başlamış, hem de konut dışı gayrimenkul piyasasını olumsuz etkilemiştir. Yeni ofis kiralama rakamları hızla düşerken, ilerleyen dönemde buna bağlı olarak ofis stoklarında artış, geniş alanı olan ofis talebi ve paylaşımlı ofis kullanımı gibi gelişmelerin yaygınlaşması beklenmektedir.

Kredilerin takibe düşme hızı arttı

İnşaat sektörünün kaynak sıkıntısı kapsamında bankalardan kullandığı kredi büyüklüğü ile bu kredilerin takibe düşme hızı da belirgin biçimde artmış durumdadır. BDDK’nın verilerine göre; 2018 yılı Nisan ayında 6,1 milyar TL seviyesindeki takibe düşen kredi borcu tutarının bu yılın aynı ayında 25,4 milyar TL düzeyine ulaşmış olması, müteahhitlik sektörünün bir süredir yaşadığı finansman sıkıntısının ağırlaşarak sürdüğünün göstergesidir. Bu rakam Nisan 2019’da da 14,7 milyar TL olmuştur. Ayrıca Türkiye Bankalar Birliği’nin Nisan 2020 verilerine göre; tasfiye olunacak alacağı en yüksek sektör %10 oranı ile inşaat sektörüdür.

Yüksek teknoloji etkin kullanılmalı

İnşaat faaliyetlerinde her aşamada değer üreterek verimlilik ve üretkenliği optimize edildiği, yüksek teknolojinin etkin kullanıldığı bir yapının kurulması sektörün krizlere karşı daha dayanıklı hale gelmesini ve yurtdışında da daha büyük fark yaratmasını sağlayabilecektir. Ayrıca dünyada artan rekabette geride kalmamak için ve sektörde daha fazla katma değeri yüksek proje üstlenebilmek amacıyla yüksek teknolojilerin inşaat faaliyetlerine entegrasyonunda geç kalınmaması önem taşımaktadır. TMB bu konuda ilgili tüm bakanlıklar, kurum ve kuruluşlar, TÜBİTAK ve akademik dünyanın katılımıyla ön çalışma başlatmıştır.

Kırılganlıkların azaltılması ihtiyaç

Dünyada yaşanan parasal genişleme ve düşük faiz ortamında gelişmekte olan ülkelerin kazançlı çıkabileceği görüşü dile getirilirken, benzer biçimde 2010 – 2019 dönemi küresel ekonomik politikalardan faydalanmış olan Türkiye’nin başta cari denge, enflasyon ve bütçe tarafında olmak üzere salgınla artan kırılganlıklarını kademeli olarak azaltması gerektiği vurgulanmaktadır.