Sektörün 2022 yılı yurt dışı performansı ve 2023 yılı vizyonu ile hedefleri, Türkiye Müteahhitler Birliği’nin (TMB) ev sahipliğinde ve Ticaret Bakanı Mehmet Muş’un katılımıyla, TMB Başkanı M. Erdal Eren ile Türk Müşavir, Mühendisler ve Mimarlar Birliği (TürkMMMB) Başkanı İrfan Aker’in yer aldığı “Yurt Dışı Müteahhitlik ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Değerlendirme Toplantısı”nda ele alındı.

Yeni başarılara ihtiyacımız var

Toplantıda konuşan Bakan Muş, Cumhuriyetimizin 100. yılında da mal ve hizmet ihracatında yeni başarılara imza atmak için özel sektör ile çalıştıklarından söz ederek, “Müteahhitlik ve teknik müşavirlik firmalarımızın dış ticaretimizdeki yükselişin önemli aktörleri olduğunun her zaman farkındayız. Hizmet gelirlerimize yaptığı doğrudan katkının yanında inşaat sektörü malzemeleri ihracatının artırılması, işçi gelirleri ile döviz girdisi sağlanması ve ülkemizle ilgili olumlu algının güçlenmesi konularında da sektörün etkisi oldukça kuvvetlidir” dedi. Yurt dışında tamamlanan her projenin, sadece bir yapı olmanın ötesinde, ülkemizi temsil eden birer eser niteliği taşıdığına dikkat çeken Ticaret Bakanı Muş, “Pandemi, savaş gibi tarihte çok az rastlanan tüm olumsuz koşullara rağmen enerjisini koruyan, müteşebbis ruhundan ödün vermeyen ve azimle çalışan firmalarımızı ben gönülden tebrik ediyorum” diye konuştu.

“Türk müteahhitlerin toplam proje büyüklüğü 472 milyar dolara ulaştı”

Bakan Muş, sözlerine şöyle devam etti: “Yurt dışı müteahhitlik sektörümüz 2022 yılını 17,8 milyar dolar gibi ciddi bir toplam proje değeri büyüklüğü ile kapatmış ve sektör, gücünü ve direncini bir kez daha ispatlamıştır. Böylelikle, üstlenilen toplam proje sayısı 11.605’e; projelerin toplam değeri ise 471,7 milyar dolara yükselmiştir. Dünya üzerinde proje gerçekleştirdiğimiz ülke sayısı ise 2022 sonu itibariyle 133’e yükselmiştir. Hedefimiz, dünyada Türk müteahhidinin gitmediği, eser vermediği ülke kalmamasıdır.”

Farklı bölgelerden farklı oranlar

Bakan Muş, yurt dışındaki projelerle ilgili şu bilgileri aktardı: “Bölgesel olarak baktığımızda, 2022 yılında proje büyüklüğü bakımından Bağımsız Devletler Topluluğu yüzde 37,6 ile yine birinci sırada. İkinci sırada ise, payı yüzde 24,5 ile iki katına çıkan Avrupa Bölgesi bulunuyor. Ortadoğu ise yüzde 18,5 ile bu sene üçüncü sırada. Yüzde 12,7’lik pay ile Sahra-altı Afrika bölgesinde de yerimizi sağlamlaştırdığımızı görüyoruz. İlk 10 ülkeye baktığımızda, Rusya birinci sıradaki yerini korumakla birlikte, bir önceki sene 11 milyar dolar civarında bir büyüklük ile rekor kırılmışken savaşın sonucu olarak bu sene ise 2 milyar dolar değerinde bir proje büyüklüğüne ulaşılmış durumdadır.”

Geçen yıl Romanya, Polonya, Macaristan ve Tanzanya’nın ilk 10 ülke içinde bulunduğuna dikkat çeken Ticaret Bakanı Mehmet Muş, “Artık hedefimiz Batı Avrupa ve Amerika Kıtasıyla, Asya-Pasifik ülkeleri olmalı. Pazarlarımızı bu bölgelere doğru genişletmenin yollarını hep birlikte aramalıyız. Asya-Pasifik bölgesine yönelik olarak firmalarımızın çabalarını dikkatle izliyor ve gereken diplomatik desteği sağlamaya çalışıyoruz” ifadelerini kullandı.

“Türk yurt dışı teknik müşavirlik proje değeri 3 milyar dolar oldu”

Bakan Muş, son yıllarda Türk yurt dışı teknik müşavirlik sektörünün de marka haline geldiğini ve dünyadaki konumunu yükselttiğini belirtirken, sektörün 2022 yılında yıllık proje bedelinin yüzde 55 civarında artarak 236 milyon dolar olduğunu ve böylece toplam teknik müşavirlik proje değerinin yaklaşık 3 milyar dolara ulaştığını kaydetti.

“Sektör Avrupa’da daha çok sayıda ve katma değeri yüksek projeler üstleniyor”

Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) Başkanı M. Erdal Eren ise Türk müteahhitlerin 2021 yılında küresel pazar da daralma yaşanmasına rağmen salgından toparlanma sürecinin etkisi ve petrol fiyatlarındaki artışa bağlı olarak yurt dışında 31 milyar dolar tutarında yeni proje üstlenildiğini ancak geçtiğimiz yıl Rusya-Ukrayna savaşının faaliyetler açısından dengeleri değiştirerek sektör için büyük bilinmezlikler getirdiğini söyledi.

Başkan Eren, konuşmasını şöyle sürdürdü: “2021 yılında kaydedilen bu başarı çerçevesinde, üstleneceğimiz yeni projeler için yıllık hedefimizi de 30 milyar dolar olarak belirlemiş, orta vadede bu rakamı 50 milyar dolar seviyesinin üstüne çıkarmayı öngörmüştük. Sayın Cumhurbaşkanımız da bizlere olan güvenleri neticesinde, orta vade için üstlenilecek proje hedefini 75 milyar Dolar olarak telaffuz etmişlerdi. Tüm olumsuz gelişmelere rağmen, Cumhurbaşkanımızın belirlediği hedefi görev bilerek çalışmalarımıza devam ediyoruz. Bugün ‘Türk müteahhitliği’ dünyada artık bir marka haline gelmiştir. Türk müteahhitlik firmaları faaliyetlerini ağırlıkla Avrasya ve Orta Doğu’da sürdürürken, Afrika’da rakipleri karşısında öne çıkmakta ve Avrupa’da giderek artan sayıda ve katma değeri yüksek projeler üstlenmektedirler.”

“Daha çok sayıda Türk işgücü istihdamı için çalışmalar sürüyor”

TMB Başkanı Eren, üstlendiği projelerle Türkiye’nin inşaat malzemeleri ihracatına da önemli biçimde destek olan sektörün öncelikli hedeflerinden birinin yurt dışı projelerde istihdam edilen Türk işgücü sayısının artırılması olduğunu vurguladı. Eren, “Bu konudaki çabalarımızın önündeki iki büyük engel olan işçilerimizden alınan gelir vergisi sorununu, Sayın Cumhurbaşkanımızın talimatları ve Hazine ve Maliye Bakanımızın girişimleri neticesinde geçtiğimiz ay itibariyle çözdük. İkinci sorun olan hukuki uyuşmazlıklar konusunda da yine Sayın Cumhurbaşkanımızın talimatları ve Ticaret Bakanımızın kararlılığı çerçevesinde Ocak ayı sonuna kadar çözüme ulaşmış olacağız” dedi.

Öne çıkan pazarlar ve beklentiler…

Savaşla birlikte Rusya’da birinciliği muhafaza ettiklerini, Ukrayna’daki projelerin ise sekteye uğradığını söyleyen Eren, yaşanan insanlık dramını üzüntüyle takip ederken diğer taraftan ülkenin geleceğine destek vermek amacıyla savaş sonrasında Ukrayna’nın yeniden imarı sürecinde rol almak için çalıştıklarını aktardı. Eren, Irak ve Körfez ülkelerinin sektör için önemini koruduğuna işaret ederken, “Irak’a yakın zamanda bir müteahhitlik heyeti ziyareti düzenleyeceğiz. Önümüzdeki 10 yıl içinde hayata geçirilmesi öngörülen yaklaşık 3,3 trilyon dolar tutarında proje ile bölgede öne çıkan Suudi Arabistan ile sektörel temaslar geçen yıl hız kazandı. Suudi Arabistan’a da bir müteahhitlik heyeti ziyareti için çalışmalara başladık” şeklinde konuştu. Bu kapsamda TMB’nin İslam Ülkeleri Müteahhitler Federasyonu’nun (FOCIC) yeni dönem yönetiminde Başkan Yardımcılığı düzeyinde temsil edilecek olmasının önemini vurgulayan TMB Başkanı Eren, sektörün Kamu-Özel İşbirliği konusundaki deneyi çerçevesinde de önümüzdeki dönemde yeni projeler üstlenmeyi ve ülkelerde yatırımcı olarak da yer almayı hedeflediklerini belirtti. Eren, “Faaliyetlerimiz çerçevesinde ihtiyaç duyacağımız finansmanın temini amacı ile Bakanlığımız öncülüğünde çok taraflı ve bölgesel kalkınma bankaları ve diğer ülke ihracat kredi kuruluşları ile ilişkiler geliştiriyoruz. Yurt dışı müteahhitlik hizmetleri bir takım oyunudur” diyerek sözlerini noktaladı.

“Teknik müşavirlik hizmetleri için öncelikle iç pazarda talep geliştirilmeli”

Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği (TürkMMMB) Başkanı H. İrfan Aker de Türk teknik müşavirlik firmaları olarak yurt dışında geçen yıl elde ettikleri başarıdan dolayı gurur duyduklarını ifade ederek, “2022 yılında alınan projelerin ortalama bedellerinde bir önceki yıla göre yüzde 58’lik bir artış olduğu görülmüştür. Ayrıca son yıllarda, teknik müşavirlik firmalarının yurt dışında sözleşme bedeli 100‐ 150 milyon dolar olan ihalelerde başarılı olduklarını ifade etmek isterim” dedi. Aker, “Firmalarımız ülkemizdeki işlerin azalması nedeniyle küçülmekte; yetişmiş, deneyimli, nitelikli elemanların firmalarda istihdamında süreklilik sağlamakta oldukça zorlanmaktadırlar. Teknik müşavirlik hizmetleri için öncelikle iç pazarda talep geliştirilmeli, kamu yatırımlarının planlama ve gerçekleşmesinde, her türlü yatırım projesinin geliştirilmesinde ve dayanıklı yapıların üretilmesinde Türk teknik müşavirlik firmalarından yararlanılmalıdır” şeklinde konuştu.

Yaraya parmak bastı

Türkiye’nin en köklü sivil toplum örgütlerinden Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB), ekonomi çevreleri ve sektör tarafından ilgiyle takip edilen Nisan 2021 İnşaat Sektörü Analizi Raporu’nu yayınladı. “Salgında Ortak Kaygı; Ekonomi” başlıklı analizde, küresel ve ulusal ekonomi ile inşaat sektörüne ilişkin veriler kapsamlı biçimde değerlendirildi.

Sorunlar üst üste geliyor

Emtia fiyatları ve döviz kurlarında yaşanan yükseliş ile birlikte sektörde girdi maliyetlerinde görülen yüksek artışların ciddi sorun olmayı sürdürdüğüne değinilen raporda, TÜİK İnşaat Maliyet Endeksi’nin yıllık bazda Ocak’ta %27,8 ve Şubat’ta da %27,6 arttığına dikkat çekildi.

İnşaat sektöründe piyasa şartlarındaki hızlı değişim, kurdaki dalgalanmalar, salgın ve salgın tedbirleri nedeniyle çalışma koşullarının değişmesi, iş programlarındaki aksamalar nedeniyle ciddi finansal ve operasyonel sorunlar yaşandığı anlatılan raporda, “Bu sorunlar devamında sektörün çok sayıda alt sektörle ilişkisi kapsamında ekonominin genelinde nakit ihtiyacını artırarak kısa vadede önemli nakit akışı sorunlarına sebep olmaktadır” denildi.

25 milyar liralık kredi yeniden yapılandırıldı

Mevcut tabloda, kamu projelerindeki maliyet artışlarının karşılanabilmesini teminen firmalara fiyat farkı ödemesi veya şarta bağlı olmayan fesih hakkının tanınmasını içeren bir düzenleme ihtiyacının artarak devam ettiği vurgulanırken, “Ayrıca son olarak, sektörün üzerindeki finansman yükünün hafifletilmesi konusunda bir gelişme beklenirken stopaj ve KDV tevkifat oranlarında yapılan artışlar firmalar üzerindeki baskıyı artırmıştır.

Bu kapsamda sektör üzerindeki vergi yükünün azaltılması büyük önem taşımaktadır. Söz konusu sorunlar paralelinde finansman/nakit akışı sıkıntısı içerisinde kalan sektörde borçluluk oranlarında artış da sürmektedir. Ekim 2019’da başlayan ve büyük şirketlerin bankalara kredi borçlarının yeniden yapılandırılmasını içeren süreçte, yapılandırma 2020 yılında 25 milyar TL büyüklüğüne ulaşmıştır. Mevcut tabloda inşaat sektörünün sorunlu kredilerde başı çektiği izlenmektedir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerine göre; Ocak 2021 itibarıyla inşaat sektöründe kullanılan nakdi kredi toplamı bir yılda %20’den fazla artarak 300 milyar TL’ye ulaşmış, aynı dönemde tahsili gecikmiş kredi oranı ise %9 olarak kaydedilmiştir” ifadelerine yer verildi.

Maliyetlerdeki artış, konut fiyatlarını da artırıyor

Raporda, geçen yıl konut fiyatlarında başlayan artışın, inşaat maliyetlerinde izlenen yükseliş paralelinde devam ettiği vurgulandı. Merkez Bankası tarafından kalite etkisinden arındırılmış fiyat değişimlerini izlemek amacıyla hesaplanan Konut Fiyat Endeksi’nin (KFE) Ocak ayında aylık bazda %1,8, yıllık bazda da nominal olarak %30,4 artış kaydettiği hatırlatılan raporda, şöyle devam edildi: “2011 yılı başından bu yana açıklanan endeks veri setinde böylece en hızlı yıllık yükseliş yaşanmıştır.

KFE reel olarak Ocak’ta %13,5 ve son olarak Şubat’ta %13,1 oranında artmıştır. Küresel emlak ajansı Knight Frank’in Global Konut Fiyat Endeksi’ne göre; Türkiye, konut fiyatlarında yıllık nominal artışta 56 ülke arasında ilk sırada yer almıştır. “Markalı konut” olarak da adlandırılanlar için açıklanan REIDIN-GYODER Yeni Konut Fiyat Endeksi’nde konut fiyatları Şubat ayında aylık %0,2 ve yıllık %6,2 artış kaydetmiştir.”

Türkiye Müteahhitler Birliği’nin 2021 yılının ilk çeyreğini değerlendirdiği raporda genel ekonomi ve sektöre ilişkin özetle şu tespitlere yer verildi:

Konut için kredi kampanyaları düzenlenmesi önemli

Konut satışlarında Mart ayı verileri aylık artışla birlikte yıllık bazda da kısmi artışı (111 bin 241 konut ile %2,4 artış) ortaya koymuştur. Bununla birlikte yılın ilk çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine kıyasla satışlarda %22,9 düşüş görülmüştür. Yabancılara yapılan konut satışları ise Mart’ta 4 bin 248’e yükselmiştir.
İlk el konut satışlarının toplamdan aldığı pay %30-31 bandına kadar düşmüş, 2020 yılı yaz dönemi %60’a yaklaşan ipotekli satış oranı da %15-20 aralığına gerilemiştir. Bu çerçevede özellikle ilk el konut satışlarına yönelik düşük faizli tüketici kredisi kampanyalarının hayata geçirilmesinin sektörün desteklenmesi açısından önemli olduğu belirtilmektedir.

Daha uzun soluklu olarak ise konut segmentindeki canlanmanın pek çok sektörde canlandırıcı etkisi dikkate alınarak alternatif gayrimenkul finansman modelleri geliştirilmesi ve özellikle dar gelirliler için konut hesabı uygulamasının etkin hale getirilmesi önerilmektedir. Ulaşılabilir konut arzının önünde yüksek olan arsa fiyatlarının da engel teşkil ettiği değerlendirilmektedir.

Yurtdışında üç ayda 3,1 milyar dolarlık proje üstlenildi

Ticaret Bakanlığı verilerine göre; 2021 yılı Ocak-Mart döneminde sektör, yurtdışında 3,1 milyar ABD Doları tutarında 52 proje üstlenmiştir. Böylelikle yurtdışı müteahhitlik hizmetlerinde bugüne kadar üstlenilen proje tutarı 424,5 milyar ABD Doları’na ve proje sayısı da 10 bin 725 ’e yükselmiştir. 2020 yılının aynı döneminde 2 milyar ABD Doları tutarında 50 proje üstlenen Türk müteahhitlerinin bu yıla katma değeri daha yüksek işlerle başladığı da dikkat çekmiştir. Geçen yıl ilk üç ayda projelerde 41,7 milyon ABD Doları olan ortalama bedel, bu yılın aynı döneminde 59,7 milyon ABD Doları’na yükselmiştir.

Finansman için işbirlikleri yapılıyor

Küresel pazarda artan ihtiyaç kapsamında finansman temini amacıyla TMB olarak, Türk Eximbank, bankacılık sektörü, uluslararası kurum ve kuruluşlarla yakın işbirliği içinde bulunulmaktadır. Ayrıca Afrika Kalkınma Bankası (AfKB), Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Asya Kalkınma Bankası ve İslam Kalkınma Bankası gibi çok taraflı kalkınma bankaları ve ihracat kredi kuruluşları ile ilişkileri geliştirmek üzere çalışılmaktadır. Üçüncü ülkelerde işbirliğine yönelik olarak da özellikle Japonya ve Güney Kore firmaları ile temaslar sürdürülmektedir.

Yeni projeler Türk Müteahhitlerin radarında

Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri kapsamında bir taraftan Avrasya ve Orta Doğu’da aktif olunan geleneksel pazarlar, diğer taraftan da başta Sahra-altı Afrika olmak üzere Afrika, Uzak Doğu ve Latin Amerika ülkeleri yakından takip edilmektedir. Önümüzdeki dönemde Ortadoğu ve Afrika bölgelerinde 5,4 trilyon ABD Doları büyüklüğünde yeni projenin hayata geçirilmesi beklentisi sektörün güçlü olduğu bu coğrafyada izlenecek hassas ve proaktif yaklaşımları daha da önemli hale getirmiştir.

Yurtdışında Türk işgücünü artırmak için çalışma başlatıldı

Sektörün yurtdışı projelerinde istihdam edilen ve sayısı yaklaşık 35 bin olarak ifade edilen Türk işgücü sayısının salgının ardından yaklaşık 100 bine çıkarılması öncelikli hedeflerden biri olarak belirlenmiştir. Türk işgücü istihdamını teşvik amacıyla, yurtdışı müteahhitlik projelerinde istihdam edilen Türk vatandaşlarının yurtdışında elde ettikleri ücret gelirlerinin vergiden istisna tutulması önerisi kapsamında TMB ile Gelir İdaresi Başkanlığı bünyesinde çalışma başlatılmıştır. İşçi-işveren uyuşmazlıkları konusunda yaşanan sorunlara çözüm getirmek üzere bir yasal düzenlemeye de ihtiyaç bulunmaktadır.

Ortaklık isteniyor

Aliyev ile görüşen heyette bulunan Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) Başkanı Erdal Eren, “Müteahhitlik firmalarımız Karabağ’ın yeniden imarı sürecinde gerekeni yapmaya hazırdır. Azerbaycanlı firmalarla ortaklık kurmaya da istekliyiz” diye konuştu.

Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan başkanlığında, iş dünyasının çatı kuruluşlarının başkanlarından oluşan heyet, Azerbaycan’da temaslarda bulundu. Türkiye ile Azerbaycan arasındaki mevcut ilişkilerin değerlendirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla 1-2 Nisan 2021 tarihlerinde Azerbaycan’a düzenlenen resmi ziyarete Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) Başkanı Erdal Eren de katıldı.

Heyeti kabul eden Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, görüşmede yaptığı konuşmada, “Karabağ’ın yıkık alt ve üstyapısının yeniden imarı için Türk müteahhitlere öncelik vereceğiz. Firmalarınızı, yatırımcılarınızı bekliyoruz” dedi. Görüşmede bulunan TMB Başkanı Eren de “Müteahhitlik firmalarımız bölgenin yeniden imarında gerekeni yapamaya hazırdır. Azerbaycanlı firmalarla ortaklık kurmaya da istekliyiz” karşılığını verdi.

Erdal Eren ziyaret kapsamında gerçekleştirilen resmi görüşmeler ve işadamları ile düzenlenen yuvarlak masa toplantısında da Türkiye Müteahhitler Birliği olarak, ihtiyaçların yerinde tespiti için Azerbaycan’a en kısa zamanda müteahhitlerden oluşacak bir inceleme ziyareti düzenlemek, muhatap kuruluş ve firmalarla doğrudan temas edilmesini sağlamak arzusunda olduğunu vurgulamıştır.

‘Üstümüze düşen görevi layığıyla yerine getiririz’

Azerbaycan ziyaretinin ardından değerlendirmelerde bulunan TMB Başkanı Erdal Eren, şunları söyledi:

“Türkiye ve Azerbaycan iki devlet bir millet anlayışıyla hareket etmektedir. Sektörümüz, ülkede bugüne adar yaklaşık 15 milyar dolar büyüklüğünde proje üstlenmiştir. Dağlık Karabağ’da ortaya çıkacak ihtiyaçlar ile yeniden imar çalışmalarında da Türk müteahhitlerin aktif rol üstlenmeleri ve Azerbaycan ekonomisine en iyi şekilde katkıda bulunmaları bu yıl için önceliklerimiz arasında yer alacaktır. Kardeş ülke Azerbaycan için üstümüze düşen her türlü görevi üstleniriz. Bölgede ilk aşamada 27 milyar dolarlık bir yatırım ihtiyacı olduğu ifade edilmektedir. Ülkelerimiz arasındaki yakın ilişkilerin yanı sıra sektörel ortaklıklarımız ve olumlu geçmiş deneyimlerimiz çerçevesinde müteahhitlerimiz Azerbaycan için üstümüze düşen her görevi layığıyla yerine getirecektir. Bu imkanları değerlendirmek üzere en kısa zamanda Azerbaycan’a bir müteahhitlik heyeti gerçekleştirmeyi planlıyoruz.”

Ancak Libya ve Irak’taki siyasi sorunlar ve Rusya’yla Türkiye arasında ortaya çıkan uçak krizi nedeniyle yeni sözleşmeler 14-15 milyar dolarlara kadar düştü. Dış pazarlardaki daralma ve Türkiye inşaat pazarındaki küçülme, Türk müteahhit firmalarını yeni pazarlar bulmaya itti. Bunun sonucunda Türk müteahhitlerin ilgisi özellikle Afrika ve Doğu Avrupa’ya yoğunlaştı.

Piyasa içeride yüzde 8,6 daraldı

İnşaat sektörü Türkiye’de 2019 yılında yüzde 8,6 daraldı. Ancak, Türkiye Müteahhitler Birliği’nin (TMB) raporuna göre 2019 yılında Türk firmalar 58 ülkede toplam 18 milyar dolarlık 438 proje üstlendi. Burada en büyük pay, 10 milyar dolarla Bağımsız Devletler Topluluğu’nda yapılan işlerden kazanıldı. Afrika’da ise 1,2 milyar dolarlık proje alındı.

Türk müteahhit firmaları için Afrika’daki potansiyeli anlatan Yapı Merkezi Ortağı Yönetim Kurulu Üyesi ve Türkiye Müteahhitler Birliği Yüksek Danışma Kurulu Başkan Yardımcısı Emre Aykar, Oxford Economics grubunun yaptığı bir çalışmaya göre global inşaat sektörü büyüklüğünün 2030 itibariyle 17,5 trilyon dolara ulaşabilme potansiyeli olduğunu belirtiyor. Afrika Sahra Altı ülkelerinde de 2030’a kadar 4,8 trilyon dolarlık inşaat yatırımı bekleniyor.

5 bin personel

Yapı Merkezi’nin de Afrika’da Cezayir, Fas, Senegal, Etiyopya ve Tanzanya’da toplam sözleşme bedeli 5 milyar dolara yaklaşan ve 5 bine yakın Türk personelin görev yaptığı tramvay, metro ve demir yolu projeleri bulunuyor.

Türkiye Müteahhitler Birliği ve Yenigün İnşaat Yönetim Kurulu Başkam Mithat Yenigün de Türk firmalarının özellikle Mozambik, Tanzanya, Uganda gibi ülkelerde altyapı ihtiyaçlarını gidermeye çalıştıklarını belirtiyor. Türk firmaları bu ülkelerde ağırlıklı olarak kara yolu, demir yolu, kanalizasyon, içme suyu temini gibi altyapı inşaatları ve hastane, stadyum gibi üst yapı projeleri üstleniyor.

Yenigün, “Örneğin bizim Kamerun’da inşa ettiğimiz Japoma Spor Kompleksi’nde 50 bin kişilik stadyum, 2 bin kişilik kapalı yüzme havuzu, antrenman sahaları ve tenis kortları bulunuyor” diye konuşuyor. Stadyumun inşasının bittiği bilgisini veren Yenigün, 4 Nisan’da başlayacak Afrika Kupası’nda bazı maçların bu stadyumda oynanacağını söylüyor.

Afrika’da geçmiş yıllarda önemli projelere imza atan firmalardan biri de TAV İnşaat. Şirketin Genel Müdürü Ümit Kazak, “Mısır, Libya ve Tunus’ta havalimanı projeleri gerçekleştirdik. Önümüzdeki dönemde Afrika’da havacılık sektörünün dünya ortalamasının üzerinde büyüyeceği öngörülüyor. Ciddi bir rekabetin yaşandığı bu sektörde fırsatları değerlendirmek üzere çalışıyoruz” diyor.

İki çimento fabrikası kuruyor

Limak’ın da çimento sektöründe Mozambik ve Fildişi Sahili’nde toplam 115 milyon euro yatırım yaptığı iki fabrikası bulunuyor. Yapımı tamamlanan Senegal Dakar Blaise Diagne Uluslararası Havalimanının işletmesi ise Türk ortak Summa ve Senegal devleti ile birlikte yürütülüyor. Ayrıca, Mısır’ın Kahire Uluslararası Havalimanı ikinci terminali de teslim edilmiş. Summa’nın ise Nijer, Kûiıgo, Ekvator Ginesi, Libya, Senegal ve Ruanda gibi ülkelerde otel, havalimanı, ofis gibi projeleri bulunuyor. Öte yandan, eğer Afrika gibi mevcut pazarlarda durgunluk olursa Türk firmalarının alternatif pazarlara yönelmesi gerekebilir.

Meksika ve Kanada  da takip edilmeli

Afrika dışındaki pazarlardan bahseden Emre Aykar, Türk müteahhitlerinin bugüne kadar Kuzey ve Güney Amerika’da gerçekleştirebildiği projelerin toplam projelerin içinde yüzde 0,6 oranında kaldığını belirtiyor. Ancak, Aykar’a göre bu bölgede Meksika ve Kanada’daki projelerin takibinde yarar olabilir. Bunun yanında yapılan öngörüler başta Hindistan, Pakistan ve Endonezya olmak üzere Güney Asya ve Uzak Doğu pazarlarının ilginç olabileceğini gösteriyor. Türk müteahhitler, son yıllarda Balkanlar, Doğu Avrupa ülkeleri ve İskandinav ülkelerinde projeler almaya başladı.

Aykar’a göre bu bölgelerde daha fazla proje alınabilir. Mithat Yenigün de Irak’ta da büyük potansiyel olduğunu söylüyor. Türkiye, Irak’ın yeniden inşası için projelerin Türk firmalarına verilme şartıyla 5 milyar dolar kredi taahhüt etmişti. Siyasi istikrar sağlandığında bu projelere başlanabilir.

Deniz Türsen -Bloomberg Businessweek

TMB Başkanı Mithat Yenigün, “Önümüzdeki dönemde yakın coğrafyamızda barış ve istikrar ortamının yeniden sağlanması bu toprakların insanları olarak hepimizin en büyük arzusudur. İş insanları olarak da önümüzdeki dönem devreye girmesini dilediğimiz ‘barış ekonomisi’nin gerek ülke gerek bölge kalkınması açısından önemli iş fırsatları yaratacağına inanıyoruz” dedi.

Türk müteahhitlerinin dünyadaki en büyük dördüncü pazarı olan Irak’ın yeniden imar çalışmaları için iki ülke arasında diplomatik ve sektörel görüşmeler sürüyor. Türk hükümetinin Irak’ın yeniden imar çabalarına destek çerçevesinde 5 milyar dolarlık kredi taahhüdü, kredinin Türk firmaları tarafından üstlenilecek projelerin gerçekleştirilmesi ve yeni projelerde Türk ürünlerinin kullanılmasını içeriyor.

Kredinin yarısına talipler

Geçen hafta Ankara’da çeşitli temaslarda bulunan Musul Valisi Necim el Cuburi, Türkiye Müteahhitler Birliği’nde (TMB) düzenlenen ve ülkede iş yapmakta olan inşaat firmaları temsilcilerinin de yer aldığı toplantıya katıldı. El Cuburi konuşmasında, Türkiye’nin Irak’a 5 milyar dolarlık kredi taahhüdünü hatırlatırken, kredinin yarısının Irak’ın en büyük kentlerinden olan ve savaşta büyük zarar gören Musul’un yeniden imarına ayrılmasını istediklerini belirtti.

Türkler bölgede

Bu yöndeki taleplerini ziyaretleri kapsamında Türk yetkililere de ilettiklerini kaydeden Cuburi, kentte çok çeşitli alt ve üstyapı projelerinin hayata geçirilmesine acil ihtiyaç dolduğunu söyledi. Halihazırda bazı Türk müteahhitlik firmalarının bölgede faaliyetleri bulunduğunu söyleyen Musul Valisi, yakın, orta ve uzun vadede Musul ve Ninova bölgesinde gerçekleştirilmesi öngörülen hastane, köprü, karayolu, elektrik üretimi, atık su, kanalizasyon gibi projelerde de Türk firmalarının da yer almasını istediklerini kaydetti.

Vali ayrıca, Musul Havalimanı’nı Yap-İşlet-Devret modeliyle gerçekleştirmek istediklerini, bu konuda bir Türk müteahhitlik firması ile görüşmelerin sürdüğünü ifade etti.

“Zor şartları birlikte göğüsledik”

Toplantıda konuşan TMB Başkanı Mithat Yenigün de Türk mütehhitlerinin Irak’ta bugüne kadar 480 milyon doları 2019 yılında olmak üzere toplam 26 milyar dolarlık 1.000 proje üstelendiklerini belirtirken, “Bu tutar ile Irak, firmalarımızın yurtdışı projelerinin ülkelere göre dağılımında Rusya, Türkmenistan ve Libya’dan sonra dördüncü sırada bulunmaktadır. Firmalarımız, Irak’tan vazgeçmemişler, zor şartları birlikte göğüslemeyi tercih etmişlerdir. Ülkede havalimanlarından köprü ve tünellere, barajlardan şehir altyapısına, konuttan endüstriyel tesis, boru hattı ve enerji santrallerine kadar çok çeşitli projeleri hayata geçirmişlerdir” dedi. Yenigün, şu değerlendirmelerde bulundu:

Yakını coğrafyamız

“Önümüzdeki dönemde yakın coğrafyamızda barış ve istikrar ortamının yeniden sağlanması bu toprakların insanları olarak hepimizin en büyük arzusudur. İş insanları olarak da önümüzdeki dönem devreye girmesini dilediğimiz ‘barış ekonomisi’nin gerek ülke gerek bölge kalkınması açısından önemli iş fırsatları yaratacağına inanıyoruz. Bu çerçevede sıkı bağlara sahip olduğumuz Irak bizim için büyük önem taşımaktadır. Geçmişten gelen güç birliğimiz ve ortak çalışma deneyimimizin Irak ile Musul’un yeniden imarı ve yaşam kalitesinin yükseltilmesi çalışmalarında bizlere birlikte çalışma fırsatları sunacağına inanıyoruz. Bu düşüncelerle çalışmalarımıza da hız kesmeden devam ediyoruz.”

Suriye sorunu engel

Birleşmiş Milletler tarafından 2018’de açıklanan rapora göre ülkenin yeniden inşası için 250 milyar dolara yakın bir para gerekli. IMF’e göre ise bu rakam 400 milyar dolar ve yüzde 65’i konut sektörüne gidecek. İç savaştan görece daha az etkilenen Şam, Lazkiye, Hama gibi kentler dışında, Suriye’nin geriye kalan tüm şehirlerinde 25 yıl gibi bir zaman dilimini kapsayacak yapılaşma sürecine gidilmesi yüksek bir olasılık.

Türkiye, Suriye’nin en önemli iki müttefiki Rusya ve İran’la son dönemde oldukça yakın ilişkiler içinde olmasına rağmen Suriye yönetimi ile problemleri aşabilmiş değil. Mevcut durumda Türk müteahhitlerin Suriye’de çalışması oldukça zor olsa da bölgedeki pasta yıllarca sektörü ayakta tutabilecek güçte. Uzmanlar, Suriye’nin yeniden inşası için şu an için İranlı müteahhitlerle birlikte Rus ve Çin inşaat şirketlerinin bir adım önde olduğu görüşünde.

Sektörün önde gelen isimleri arasında konuşulan bir diğer konu ise İranlı inşaat şirketlerinin, Amerika’nın uyguladığı yaptırım sonrası Suriye’den farklı bir alternatif kalmadığı gerçeği. Birleşik Arap Emirlikleri ve diğer Körfez ülkelerinde çalışamadıkları için ağırlığını Suriye’ye veren İranlı müteahhitlerin en büyük korkusu ise dünyada oldukça tecrübe kazanan Türk meslektaşlarının Suriye pazarına girmesi.

Türk müteahhitler dünya ikincisi ama…

Türkiye, uluslararası inşaat sektörü dergisi ENRin müteahhitlerin ülkeleri dışındaki faaliyetlerinden elde ettikleri gelirleri esas alarak yayımladığı “Dünyanın En Büyük 250 Uluslararası Müteahhidi” listesinde Çinin ardından ikinci sırada yer alıyor. Listede bulunan 250 firma arasında 46 Türk şirketinin adı bulunuyor ve pazar payları her geçen gün artıyor. Türk müteahhitleri özellikle Libya ve Irak’ta bozulan istikrar sonrası bazı aksaklıklar yaşasa da yeniden kurulmaya çalışılan ilişkilerle bu pazarların yeniden kazanılması amaçlanıyor.

Denizhan Erkoç-Karar

Üstlenilen projelerin bölgelere göre dağılımı hakkında da bilgi veren Yenigün, 2018’deki iş hacminin yüzde 46’sının Avrasya, yüzde 26’sının Orta Doğu, yüzde 18’inin Afrika, yüzde 6’sının Avrupa, yüzde 3,2’sinin Güney Asya ve Uzak Doğu ve yüzde 0,6’sının Amerika ülkelerinde oluştuğunu dile getirdi.

Yenigün, sektörün geçen yıl iş üstlendiği ilk 3 pazarın Rusya (3,9 milyar dolar), Suudi Arabistan (3 milyar dolar) ve Katar (2 milyar dolar) olduğunu kaydetti.

Rusya ile “uçak krizi” aşıldı

Sektörün en önemli pazarı olan Rusya ile 2015 yılında bu ülkeye ait uçağın düşürülmesi nedeniyle yaşanan krizin ardından iki ülke arasındaki ilişkinin normale döndüğünü anlatan Yenigün, “Rusya, geçen yıl yurt dışı müteahhitlik hizmetlerimizde pazar sıralamasında lider konumuna geri dönmüştür. Mevcut dağılımda Rusya’nın pazar payı, yeniden uçak krizi öncesinde olduğu gibi yüzde 25’ler seviyesine gelmiştir.” diye konuştu.

Yenigün, 1,5 milyar dolarlık proje üstlenilen Polonya pazarının bir Avrupa ülkesi olarak sıralamada beşinci olmasının önemine işaret ederek, dokuzuncu sıradaki Romanya’da da yaklaşık 480 milyon dolarlık yatırım yapıldığını kaydetti.

Yurtdışında hizmet veren Türk müteahhitleri için hizmetlerin yüzde 6’lık pay alan Avrupa’da da artık Türk firmalarınca büyük ölçekli ve önemli projeler gerçekleştirildiğini belirten Yenigün, ilk 10 pazar içinde yer alan diğer ülkelerin Sudan ve Cezayir, Kazakistan, Türkmenistan ve Kuveyt’in yer aldığını dile getirdi.

Geçen yıl Türk firmalarının yurt dışında üstlendiği önemli projelere örnek veren Yenigün, 1,6 milyar dolarla Rusya’daki Amur Doğalgaz İşleme Tesisi ve Habarovsk ve Çelyabinsk havalimanları yeni yolcu terminal binası, 1,3 milyar dolar ile Kazakistan’daki Büyük Almatı Çevreyolu Yapımı ve İşletilmesi Projesi ve yardımcı tesisleriyle Tengiz Petrol İşleme Tesisi, 1,1 milyar dolarlık Sudan Hartum Havalimanı Projesi’nin dikkati çeken projeler arasında yer aldığını söyledi.

Yenigün, Avrupa pazarına 2018’de veya daha önceki yıllarda başlanmış projelere dair de bilgi vererek bunlar arasında Hollanda’daki 1,1 milyar dolarlık Blankenburg bağlantı yolu ve Schiphol Havalimanı ek terminal binası yapımı, Romanya’daki yaklaşık 480 milyon dolarlık Bükreş’te bulunan A1-A2 otoyollarını bağlayan yol yapım işinin öne çıktığını ifade etti.

2030 hedefi 50 milyar dolar

Sektörün hedeflerine ilişkin de değerlendirmelerde bulunan Yenigün, bugün itibariyle 470-500 milyar dolar seviyesinde bulunan uluslararası müteahhitlik pazarının 2030’larda 700 milyar dolar düzeyine ulaşmasının beklendiğinin altını çizdi.

Türk müteahhitlerinin 2023 hedefinin yıllık 30-35 milyar dolarlık proje üstlenmek olduğunu anlatan Yenigün, “2030’larda ise uluslararası pazardan aldığımız payı yüzde 7’lere, diğer bir ifadeyle yılda 50 milyar dolara yükseltmeyi hedefliyoruz.” ifadesini kullandı.

Küresel ekonomideki gelişmelerin sektöre olası etkilerine ilişkin de görüşlerini paylaşan Yenigün, şunları kaydetti:

“Gelişmiş ülke merkez bankalarının normalleşme adımlarıyla piyasadaki likiditenin azaldığı bir ortamda dünyada yükselen borçluluk, büyüme konusunda gelen olumsuz sinyaller, ticaret savaşlarına yönelik endişeler ve petrol fiyatlarında öngörülemeyen hareketlilik gibi çok bilinmezli bir gündem 2019 yılına taşınmıştır. Önümüzdeki dönemde yurt dışı inşaat pazarını etkileyecek unsurların başında enerji fiyatlarının seyri ile Suudi Arabistan, Cezayir gibi müteahhitlik firmalarımızın referanslarının güçlü olduğu pazarlardaki yatırım ortamı ve finansman koşulları geliyor.”

Yıllık 5-6 milyar dolarlık proje

Rusya ve Irak pazarlarının sektör açısından önemini koruyacağına dikkati çeken Yenigün, özellikle Rusya’da önceki yıllarda olduğu gibi yıllık 5-6 milyar dolarlık proje tutarına yaklaşılabileceğini dile getirdi.

Güvenlik sorunlarının aşılmasının ardından Bağdat ve çevresi ile Basra başta olmak üzere Irak’ta önemli bir iş hacmi oluşturacağını belirten Yenigün, söz konusu gelişmenin Irak’ın Türk müteahhitlik firmalarına olan birikmiş borçlarını ödemelerine ve mevcut projelerin tamamlanmasına olanak sağlayacağının altını çizdi.

Erdal Çelikel-AA

TOBB Kabul Salonu’nda düzenlenen programa, Pakistan Başbakanı İmran Han, Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, Pakistan Dışişleri Bakanı Şah Mahmud Kureyşi, Planlama Bakanı Mahdum Husro Bahtiyar ve Pakistan Başbakan Özel Danışmanı Zülfikar Abbas Buhari ile TOBB Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu katıldı.

Pekcan, burada yaptığı konuşmada, Türkiye ile Pakistan arasındaki ticaret hacminin dost ve kardeş iki ülke için yetersiz kaldığını belirterek, ekonomik ve ticari ilişkilerin daha ileri boyutlara taşınması için gayret gösterdiklerini söyledi.

Türkiye’den Pakistan’a yönelik ciddi yatırımlar bulunduğunu ifade eden Pekcan, “Firmalarımız Pakistan’da 6 bin 506 kişiye istihdam sağlamaktadır. Firmalarımızın Pakistan’daki yatırımlarının önümüzdeki dönemde daha da artacağına ve bu yatırımlarla ikili ekonomik ilişkilerimizin daha da derinleşeceğine inancım tamdır. Bu noktada, firmalarımızın Pakistan’a olan bu yüksek ilgisi, yakın zamanda da devam edecek, ülkelerimiz arasındaki dost ve kardeş ilişkileri ekonomik ortaklık düzeyine yükseltecektir.” dedi.

Pekcan, yurt dışında Türk müteahhitlerin, bitmiş ve hali hazırda devam eden projelerle birlikte şimdiye kadar 123 ülkede 378,9 milyar dolar değerinde 9 bin 600 proje üstlendiklerine değinerek, şunları kaydetti:

“Müteahhitlerimiz, Pakistan’da da ciddi projelere imza atıyorlar. Ülkenizde çoğunlukla enerji, altyapı, inşaat ve danışmanlık sektörlerinde olmak üzere 62 projemiz bulunuyor. Söz konusu büyük çaplı projelerde karayolu projeleri başı çekmektedir. Liman ve sulama projelerinde de önemli görevler üstlenilmektedir.”

Türkiye’nin Asya Altyapı Yatırım Bankasının (AIIB) kurucu üyelerden biri olduğunu anımsatan Pekcan, Türk firmalarının AIIB finansman kanallarını kullanarak Pakistan’da gerçekleştirilecek projelerde de başarılı işler gerçekleştireceklerine inandığını ifade etti.

Pekcan, şöyle devam etti:

“Türk firmaları, Pakistan’da önümüzdeki dönemde yapılacak her türlü üstyapı ve altyapı projelerini üstlenmeye hazırdırlar. Firmalarımız gerek tek başına gerekse Pakistanlı ortakları ile birlikte ortak girişim olarak projeleri başarıyla gerçekleştireceklerdir. Bu sayede dost ve kardeş ülke Pakistan’ın ekonomik gelişimine ve halkının refah seviyesinin yükseltilmesine de katkı sağlamış olacaklardır.”

Pekcan, konuk Başbakan’a yoğun programına rağmen bu çalışma yemeğine katılmasından dolayı teşekkür etti.

Hisarcıklıoğlu da Pakistan Başbakanı’na Fetullahçı Terör Örgütü’ne (FETÖ) karşı, Türkiye’nin gösterdiği mücadeleye verdiği destek için teşekkür etti.

TOBB olarak her zaman Pakistan’ın yanında olduklarını belirten Hisarcıklıoğlu, iki ülke arasındaki yakın ilişkilere rağmen ticaret hacminin mutlu etmediğini ifade ederek, “Türkiye’nin Pakistan’daki toplam doğrudan yatırımları 1 milyar dolar. Pakistan’ın Türkiye’deki doğrudan yatırımları ise 600 milyon dolar civarında. Müteahhitlik firmalarımız tüm dünyada olduğu gibi, Pakistan’da da önemli projeler gerçekleştirdi. 59 projeyi başarıyla tamamladı. İş birliğimiz kapsamında Türkiye-Pakistan Ticaret Odası Forumu’nu kurduk.” diye konuştu.

Hisarcıklıoğlu, iki ülke arasındaki vize uygulamasına dikkati çekerek, “Kardeşler birbirlerinin evine izin alarak mı gitmeli? Vize uygulaması, ticaretin önünde ciddi bir engel olarak karşımızda duruyor. Hiç olmazsa iş dünyasını bu vize sorunundan kurtarmamız lazım. Bize destek olun. Burada bulunan Türk iş dünyasına fırsat verin. Daha fazla yatırım yapalım. Daha fazla karşılıklı ticaret yapalım.” dedi.

Türkiye’nin ihracattaki başarılarına değinen Hisarcıklıoğlu, sözlerini şöyle tamamladı:

“Turizmde, yurt dışı müteahhitlikte dünya çapında başarı hikayelerine imza atıyoruz. Dünyanın En Büyük 250 Uluslararası Müteahhidi listesinde, 46 Türk müteahhitlik firması bulunuyor. Bu sayıyla listede ABD’nin de önünde 2. sıradayız. Biz, tecrübemizi kardeşlerimizle paylaşmaya hazırız. Özellikle de Pakistan-Çin ekonomi koridoru kapsamındaki altyapı yatırımlarından Türk müteahhitleri olarak daha fazla pay almak isteriz.”

“Pakistan ve Türkiye’nin ticaret hacmini artırmasının vakti gelmiştir”

Pakistan Başbakanı İmran Han, Pakistan Dışişleri Bakanı Şah Mahmud Kureyşi ve Planlama Bakanı Mahdum Husro Bahtiyar gibi çok sayıda bakanla programa katıldığını belirterek, “Ben ekibimi yanımda getirdim çünkü artık Pakistan ve Türkiye’nin ticaret hacmini artırmasının vakti gelmiştir.” diye konuştu.

İki ülke arasındaki birtakım sebeplerden ötürü ticaret hacminin beklenen seviyeye gelemediğini vurgulayan Han, bu sebeplerden birinin Türkiye ve Pakistan arasındaki mesafe olduğunu belirtti.

Deniz yolu açısından söz konusu mesafenin uzunluğuna işaret eden Han, “Bence bu sorun önümüzdeki yıllarda çözülecek çünkü Pakistan’da çok önemli bir gelişme yaşanıyor. Bu da Çin Kuşak Yol girişimi.” ifadesini kullandı. Han, böylelikle ülkesinin daha önce herhangi bir bağlantısının bulunmadığı yerlerde bağlantılar oluşturmayı amaçladığını kaydetti.

Ülkesinin bakir bir alan olduğunun altını çizen Han, “Pakistan’ın birçok alanda büyük potansiyeli var ve bu potansiyel henüz tam olarak kullanılmış değil.” dedi.

Pakistan’da çok önemli maden rezervlerinin olduğunu fakat şu ana kadar çok az arama çalışması yapıldığını belirten Han, petrol, doğal gaz, kobalt ve bakırın bulunduğu bölgelerde oldukça az arama çalışması gerçekleştirildiğini söyledi.

Han, Pakistan’ın stratejik önemine işaret ederek, şunları söyledi:

“Pakistan, yönetişim sistemini düzelterek, işletmelere kolaylıklar sağlayarak, iş yapmayı kolaylaştırarak, iş yapma maliyetini düşürerek önemli bir adım atıyor. Dolayısıyla Türkiye’den şirketler için yatırım yapmak çok daha kolay olacak. Şunu temin etmek isterim; bizim hükümetimizin ana amacı yatırımcılar için iş yapma ortamını kolaylaştırmak, bürokrasiyi azaltmak, her şeyi kolaylaştırmak. İnsanların daha fazla para kazanmasını ve kar etmesini sağlamak ve böylece ülkede refahı sağlamak.”

“Pakistan, önümüzdeki 5 yıl içinde 5 milyon konut inşa edecek”

Ülkesinin dünyadaki en genç nüfuslardan birine sahip olduğunu vurgulayan Han, 120 milyon Pakistanlının 35 yaşın altında bulunduğunu belirtti.

Başbakan Han, “Pakistan, önümüzdeki 5 yıl içinde 5 milyon konut inşa edecek. Bu çok büyük bir proje. Dolayısıyla inşaat firmalarınıza da kapımız açık. Bu, Pakistan açısından oldukça büyük bir girişim.” ifadelerini kullandı.

Çin ile Kuşak Yol girişimi bağlamında özel ekonomik bölgeler oluşturduklarını söyleyen Han, Pakistan’ın dünyada turizm alanında en fazla çeşitlilik gösteren ülkeler arasında yer aldığını belirtti. Han, ülkesinin din turizmi açısından da merkez olduğunun altını çizdi.

“Pakistan halkı, Kurtuluş Savaşı’na destek olabilmek için para topladı”

Konuşmasında, Türkiye ve Pakistan arasındaki tarihi bağların önemine dikkati çeken Han, “Türkiye, bağımsızlık savaşı verirken, o zaman Hindistan olan, şimdi Pakistan olan bölgede insanlar, Mustafa Kemal Atatürk liderliğinde Türkiye’nin Kurtuluş Savaşı’na destek olabilmek için para topluyorlardı.” dedi.

AA

Büyükelçi Kapucu, Türkiye-Türkmenistan ilişkilerini ve geçen hafta yapılan Hazar Anlaşması’nın önemini AA muhabirine değerlendirdi.

Kazakistan’ın Aktau kentinde düzenlenen 5. Hazar Ülkeleri Devlet Başkanları Zirvesi’nde Rusya, İran, Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan tarafından imzalanan Hazar Denizi’nin hukuki statüsüyle ilgili anlaşmanın, 20 yıldan fazla süren hem teknik hem siyasi çeşitli toplantıların sonucunda imzalandığını hatırlatan Kapucu, beklenmedik bir şekilde, enerji de dahil olmak üzere Hazar’ın statüsü konusunu çözdüklerini ifade etti. Bunun önemli bir gelişme olduğunu dile getiren Kapucu, böylelikle bölge ülkelerinin sürekli gündeme gelen bir konuyu olumsuz gündemlerinden çıkardığını söyledi.

Bölgede bir enerji denklemi olduğuna işaret eden Kapucu, “Anlaşmadaki 12. maddede boru hatlarının ilgili ülkeler tarafından uzlaşmaya varıldığı takdirde, uluslararası kriterdeki çevre koşullarını ihlal etmeyecek şekilde geçirilebileceği konusunda açık bir hüküm var. Zaten buna bir engel yoktu ama anlaşmanın beş ülke tarafından imzalanması konuyu açıklığa kavuşturdu.” ifadelerini kullandı.

Anlaşmanın hukuki açıdan netlik sağladığının altını çizen Kapucu, “Ülkelerin karasuları, sınırları, ortak alanları netleştirilmiş ve böylece bu konularda tartışmaların ortaya çıkması engellenmiş oldu.” diye konuştu.

Türkmenistan’ın enerji kaynakları

Büyükelçi Kapucu, şu anda Türkmenistan’ın esas müşterisinin Çin olduğunu ifade etti. Türkmenistan’ın, doğalgazını Afganistan üzerinden Pakistan ve Hindistan’a taşıyacak TAPI (Türkmenistan, Afganistan, Pakistan, Hindistan) doğalgaz boru hattı projesiyle de enerji arz güvenliğini sağlamaya çalıştığını anlatan Kapucu, Aşkabat yönetiminin tek bir ülkeye bağımlı olmak yerine birçok pazara erişebilme yönünde iradesi olduğunu dile getirdi.

Ülkede gaz kaynaklarının doğu sınırına yakın olduğunu, Hazar’ın ise batıda kaldığını vurgulayan Kapucu, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Türkmenistan zamanında bunun için gerekli yatırımları zaten yaptı. Oradan 700-800 kilometrelik bir boru hattıyla gazı Hazar kıyısına kadar getirdi. Orada ciddi bir potansiyel yarattı. Batı’ya gaz satmak istediği takdirde oradaki gaz yataklarından gazı Hazar kıyısına taşımak için yeterli altyapıyı sağladı. Bu da ciddi maliyeti olan bir projeydi. Bu da Türkmen hükümetinin vizyonunu gösteriyor.”

Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı (TANAP) projesinin de Türkiye ve Azerbaycan’a faydalı olacağı kadar, Batı’nın da gaz alımını çeşitlendirmesi açısından son derece stratejik bir proje olduğunu belirten Kapucu, Türkmenistan’ın buraya katılmasının bu hattın önemini daha da artıracağını ifade etti.

Kapucu, “İlgili ülkeler anlaşırsa hem Türkiye olarak Türkmenistan’dan gaz alabiliriz hem de bizim üzerimizden gazı Avrupa ülkelerine gönderebiliriz. Bu projeleri biz destekliyoruz.” dedi.

Enerji ve ulaştırma stratejik iş birliği alanları

Türkiye ile Türkmenistan arasındaki mevcut iş birliklerine değinen Kapucu, enerji ve ulaştırmanın stratejik iş birliği alanları olduğuna dikkati çekti. Kapucu, Çin’in öncülüğünde süregelen İpek Yolu projesiyle orta koridorun güçlendirilmesi konusunun ve bunun Türkmenistan’dan geçiyor olmasının önemine değindi.

Kapucu, şunları söyledi:

“Eğer Hazar üzerinden bir lojistik hat sağlanacaksa, gerekli yatırımları Türkmenistan yaptı. Bizim de Bakü-Tiflis-Kars demiryolu projesini uzatma projelerimiz var. Dolayısıyla o güzergah bizim için stratejik öneme sahip. Türkmenistan için de öyle. Şu anda biraz gaz ve petrol satıyor. Dolayısıyla onlar da ihracat gelirlerini çeşitlendirmek isterler. Türkmenistan, zaten gerek liman gerek havaalanı yatırımı olsun ulaşım ağlarını başarıyla yaptı şu anda.

Türkmenistan’ın 26 trilyon metreküp kanıtlanmış gaz rezervi var. Yani neredeyse bizim 500 yıllık gazımıza eşit bir gaz rezervi var. Bu bile tek başına enerji alanındaki ilişkimizin ve potansiyel alışverişimizin ne kadar stratejik olduğunu gösteriyor. Ama enerji işi bir denklem meselesi. Tek ülkeden gazı almak diye bir şey yok dünyada. Dolayısıyla dengede yürütülmesi gereken bir şey.

Ticari ilişkilerde ise dünyadaki finansal kriz, gaz fiyatlarının düşmesi, Türkmenistan gelirlerinde azalma olması gibi konular nedeniyle biraz duraklama var.

Öte yandan, her ne kadar Rusya müteahhitlik hizmetleri açısından Türkiye için en önemli ülke diye bilinse de nüfusla ve gelirle karşılaştırıldığında esasında Türkmenistan, Türk müteahhitleri için dünyadaki en büyük pazar. Şu anda 51 milyar dolar civarında bitmiş projeler var. Enerji santralleri, altyapılar, köprüler, yollar, inşaat projeleri, havaalanı, olimpiyat tesisleri var.”

“Türk dizileriyle Türkçe öğreniyorlar”

Türkmenistan’da halkın büyük çoğunluğunun Türk dizileri izlediğini ve bu vasıtayla Türkçe öğrendiğini dile getiren Kapucu, sokakta konuştuğu insanların kendisinin Türk olduğunu öğrendiğinde gözlerinin parladığını ve bütün bunların kültürel olarak insanı kucakladığını kaydetti.

Gençlerin Türkiye’ye bakış açılarının çok olumlu olduğunu vurgulayan Kapucu, kendilerinin de kültürel programlarla bunu desteklemeye çalıştıklarını söyledi.

Kapucu, Türkiye’de çok sayıda Türkmen üniversite öğrencisi olduğunu belirterek “Türkmenistan’a döndüklerinde, Türk dostu olarak iki ülke arasında köprü oluşturuyorlar.” ifadelerini kullandı.

İki ülke arasında müzakereleri bitmek üzere olan 7-8 anlaşmanın olduğunu söyleyen Kapucu, bu anlaşmaların ilk üst düzey ziyarette imzalanmak üzere neredeyse hazır olduğunu bildirdi.

Kapucu, gelecek dönem için Türkiye’den Orta Asya’ya üst düzey ziyaret beklentisi olduğunu ifade ederek bunun yanı sıra Türkiye-Azerbaycan-Türkmenistan Devlet Başkanları Zirvesi’nin Türkmenistan’da yapılacağını duyurdu.

FETÖ ile mücadele

Türkmenistan’da Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) okullarının 2010-2011’de kapatıldığını, dolayısıyla ülkede FETÖ varlığından söz edilemeyeceğini dile getiren Kapucu, Türkmen hükümetine verdiği destek için teşekkür etti.

Türkmenistan’ın Türkler için ata yurdu olduğunu belirten Kapucu, şöyle devam etti:

“İlişkilerimizin temelini oluşturan kültür, dil, din birliği ve ortak coğrafyamız var. Büyük Selçuklu İmparatorluğu Hükümdarı Alparslan’ın mezarı olması, ata yurdumuzun orası olduğunu gösteriyor. Dolayısıyla ilişkilerimizin temeli çok sağlam. Çok mutlu ve huzurluyuz. Böyle bir altyapı ve sağlam bir temel olduktan sonra, o temelin üzerine ilişki geliştirmek çok kolay. Yemekten kilim desenlerine, türkülerine kadar kültürler arasında çok benzerlik var. Yabancı hissetmediğimiz ve yakınlık duyduğumuz bir kültür var.

Devlet başkanları da iletişim içindeler. Üst düzey ziyaret olursa Türkiye’nin Türkmenistan’la ilişkileri çok daha hızlı bir şekilde önümüzdeki yıllara taşınır.”

AA

AA’nın haberine göre, Rusya ile Türkiye arasında yaşanan uçak krizinden sonra projelerin durduğunu, Türk müteahhitlerin ihalelere girmesinin yasaklandığını hatırlatan Yenigün, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında geçen yıl 9 Ağustos’ta gerçekleşen görüşmeden çok umutlu olduklarını ifade etti. Buna karşılık bugüne kadar istedikleri gelişmelerin yaşanmadığını da belirten Yenigün “Bizler geçen yılki ilk görüşmeden sonra çok ümitliydik. Yıl sonuna kadar 2 milyar dolarlık sözleşme imzalarız diye düşünmüştük” dedi.

Putin’den Türk müteahhitlere çağrı

10 Mart’ta Erdoğan’ın beraberindeki heyetle birlikte Rusya’ya yaptığı ziyarette Putin ile görüştüğünü, sonrasında Putin’in Türk müteahhitlere çağrıda bulunduğunu anımsatan Yenigün, Türk müteahhitlerin Rus pazarını yakında tanıdığını, şimdiye kadar bu ülkede milyon dolarlık proje üstlendiğini kaydederek, mutlaka yeni kapıların açılacağını dile getirdi.

‘2016 boş geçti’

TMB Başkanı Yenigün, uçak krizi öncesi Türk müteahhitlerin Rusya’da yıllık 4-5 milyar dolar civarında sözleşme imzaladığını kaydederek, ancak kriz sonrası 2016’nın boş geçtiğini söyledi. Bu yılın nasıl olacağı konusunda şu an konuşmanın doğru olmadığını dile getiren Yenigün, Rusya’nın da ekonomik sıkıntılar içinde olduğundan bahsetti.

Yenigün, “Yasağın kalkıp kalkmayacağı konusunda olumsuz düşünmüyoruz ama biraz zaman alacak gibi. Henüz ihalelere giremiyoruz ama sayın Putin, ‘Hem vizeleri vereceğiz hem kotayı açacağız hem de Türk müteahhitler ihalelere girebilecek’ dedi.” diye konuştu. Şu anda Rusya’da çalışan Türk müteahhitlerin bulunduğunu anımsatan Yenigün, onların yeni ihalelere girme konusunda şanslı olduklarının altını çizdi. Yenigün, “Rusya’da yapılması düşünülen havaalanları, stadyumlar, yollar var. Bunlardan pay alırız diye düşünüyoruz.” ifadelerini kullandı.