Sanal turlar tetikledi

Değişen dünya koşullarında gelişen teknoloji ile birlikte gayrimenkul sektöründe, dijitalleşme, yapay zeka ve otomasyon gibi konular ön plana çıkmaya başladı. Konut alımlarında sanal turun artmasıyla birlikte kiralama ve satışların daha hızlı gerçekleşmeye başladığına ilişkin bir analiz gerçekleştiren TSKB Gayrimenkul Değerleme İzmir Şube Özel Projeler Departmanı, bu durumun gayrimenkul danışmanlarının iş gücünü azalttığını ortaya koydu.

Sanal turun yaygınlaşmasıyla birçok alım satımın fiziksel tura geçmeden tamamlanmaya devam edeceğini öngören çalışmaya göre, gayrimenkul kiralama ve satın alma yapan alıcıların, yüzde 89’unun araştırmayı online olarak yaptıkları, yüzde 86’sının ise konut fiyatlarını online olarak araştırdıkları belirtiliyor. Gayrimenkul sektöründeki teknolojik gelişmelerin, iş gücünde azalma yaratması öngörülürken, uygulamalara uyum sağlayamayan firmaların ise iş hacimlerinde düşüş yaratması bekleniyor.

Uygulamaları çoğalıyor

Gayrimenkul sektöründeki en belirgin dijital gelişmelerden birinin Proptech uygulamalarının artması olduğu belirtilen çalışmaya göre “Gayrimenkul sektöründe inovasyonu hedefleyen bu kavram, 2014 yılında New York’ta ortaya çıkarak, pandemi sebebiyle günümüzde yaygınlığını artırdı. Önümüzdeki 5 yıl içinde teknolojik gelişmelerin en yoğun kullanılacağı alanların büyük veri ve veri analitiği olacağını düşünülüyor.

3 temel alanı var

Proptech teknolojileri, gayrimenkul sektöründe 3 temel alanda dönüşüm sağlıyor; akıllı gayrimenkul, paylaşım ekonomisi ve gayrimenkul fintech. Akıllı gayrimenkul, gayrimenkullerin işletilmesi ve yönetiminde kolaylık sağlamanın yanı sıra gayrimenkulün konumlu olduğu bölgeye yönelik verilere ulaşımı hızlandırıyor. Paylaşım ekonomisi, gayrimenkullerin farklı zamanlarda farklı kişiler tarafından kullanılmasını sağlıyor. Akıllı gayrimenkul, sektörde yaşanan arz talep dengesinin farklı dönemlerde sağlanamamasına yönelik uzun vadeli çözümler üretmesi ve geleceğe yönelik denge politikalarında doğru veriyi hızlı ve kolay şekilde sunabilme imkanı sunuyor. Arz talep verilerinin karşılaştırılarak yeni stokların oluşması ve nüfus yoğunluklarına göre yer seçiminin belirlenmesinde akıllı gayrimenkul teknolojileri ile kullanılması planlanıyor.”

“Gayrimenkul fintech dünyanın her yerinden gayrimenkul alımı sağlayacak”

Gayrimenkul fintech kavramının finansal açıdan gayrimenkul alımına yönelik kolaylık ve farklı seçenekler sunduğuna dikkat çeken çalışmada, “Gayrimenkul fintech’in, bitcoin gibi farklı dijital paralar ile dünyanın her yerinden gayrimenkul satın alımı hizmetini sunması bekleniyor. Gayrimenkul fintech, bankalarda otomasyona bağlı personel sayısının azalmasını, teknoloji çalışanlarının finans kurumlarına girmesini ve banka branşlarının dönüşmesini sağlıyor. Bu gelişmeler gayrimenkul sektöründe yer alan bina yönetimi, müşteri deneyimi, veri güvenliği ve gizliliği, performans verimliliği, satış ve kiralama gibi temel alanlarda kolaylık sağlıyor. Proptech uygulamaları ilan portalları, müşteri ilişkileri yönetimi, gayrimenkul satış ve kiralama, 360 derece sanal tur, değerleme hizmetleri, finansal hizmetler, ofis yönetimi servisleri, abonelik ve vergi borcu işlemleri, online tapu hizmetleri, 3D yazıcı ile inşaat gibi alanlarda kullanılmaya başlandı. Gayrimenkulde teknolojik gelişmelerin en önemli yansımalarından biri de alışveriş merkezlerinde ve yeni geliştirilecek karma projelerde görünüyor. Karma proje ve alışveriş merkezi yatırımcıları teknoloji ile araç yaya trafiğini, bölgeye ait demografik veri analizlerini, proje geliştirme maliyetlerini ve arsa kiralarını yakından takip ederek yatırımlarını bu yönde gerçekleştirebiliyor.”

Online tapular revaçta

Gayrimenkul sektöründe teknolojiye en çok ihtiyaç duyulan alanlardan birinin de tapu alım satım işlemleri olduğuna vurgu yapan çalışmanın bu konudaki dikkat çekici araştırma ve öngörülerine göre, “Tapu alım satım işlemlerinin şehir dışından ve ülke dışından gerçekleştirilebilmesi planlanıyor. Pandemi dönemi ile birlikte gayrimenkul alım ve satımında imza aşaması dışında tüm işlemler online olarak gerçekleştirilmeye başladı. İmza aşamasının da online sisteme taşınarak tapu işlemlerinin tamamen online üzerinden gerçekleştirilmesi hedefleniyor. Proptech uygulamalarının pandemi ile birlikte hız kazanmasıyla paralel olarak eleştiriler de artıyor. Eleştirilerin en belirgin 2 konuda olduğunu gözlemleniyor. Bunlardan ilki oluşturulan yoğun veri ağının siber saldırılara maruz kalması, ikincisi ise teknolojik hizmetleri etkin kullanamayacak paydaşların çağa ayak uyduramaması ve gayrimenkul sektörünün dışında kalması. Benzer eleştiriler teknolojinin hız kazandığı dönemde sanayi, tarım ve finans sektörlerine de yönelik yapılmış fakat buna yönelik önlemler geliştirilmişti. Geliştirilen önlemler ile sektöre veri güvenliği ve kalifiye paydaş sağlanarak, teknoloji uygulamaları kullanımı hızlandı.”

Türkiye Sınai Kalkınma Bankası’nın (TSKB) iştiraki olarak gayrimenkul yatırımlarında yerli ve yabancı yatırımcılara doğru ve sağlıklı adımlar için yön veren TSKB Gayrimenkul Değerleme, Ege ve Güney bölgesindeki kiralık piyasasına ilişkin güncel bir araştırma gerçekleştirdi. Pandemi sürecinin gayrimenkul trendlerinde birtakım değişiklikleri beraberinde getirdiğini belirten TSKB Gayrimenkul Değerleme Antalya Şube Müdürü Halil Esendal ve İzmir Şube Yönetici Yardımcısı Mustafa Alperen Yörük, barınma konusunda yeni tercih ve alışkanlıkların oluştuğuna dikkat çekerek, bazı önemli değerlendirmelerde bulundu.

“Alaçatı ve Bodrum’da sezonluk kiralamalar 125 bin TL’ye yükseldi”

Çeşme’de ortalama özelliklere sahip villa kiralarının geçtiğimiz yıla göre yüzde 25-30 artış gösterdiğini ifade eden İzmir Şube Yönetici Yardımcısı Mustafa Alperen Yörük, sezonluk kira bedellerinin 90 bin-110 bin TL arasında değiştiğine dikkat çekti. Urla’da ise benzer villaların 80 bin -100 bin TL arasında değişen bedellerle kiralanabildiğinin altını çizen Yörük, “Alaçatı’daki villaların sezonluk kiraları ise 100 bin -125 bin TL mertebesinden başlayıp villanın niteliğine ve konumuna göre 250 bin TL seviyelerine kadar çıkabiliyor. Bodrum’da ortalama bir villanın sezonluk kira bedeli son bir yılda yaklaşık yüzde 35-40 artışla ortalama 100 bin- 125 bin TL seviyelerine ulaştığı gözlemleniyor. Bodrumda, tercih edilen bölgelerdeki lüks villaları kiralamak için ise sezonluk olarak 250 bin – 300 bin TL arasında bütçe ayrılması gerekiyor. Fethiye’de ise diğer bölgelerden farklı olarak sezonluk kiralamalardan ziyade günlük, haftalık ve yıllık kiralamalar ön plana çıkıyor. İlçedeki yıllık kiralama bedelleri, geçtiğimiz yıla göre yaklaşık yüzde 15 artarak ortalama 60 bin TL ile 85 bin TL arasında seyrediyor” dedi.

“Antalya’da havuzlu villalar günlük 2 bin TL’ye ulaştı”

Antalya’nın doğasıyla dikkat çeken ilçelerinden Kaş, Kalkan ve Demre çevresindeki engebeli arazinin yapı arzının düşük kalmasına neden olduğunu söyleyen Halil Esendal, “Son dönemde bölgede artan villa tarzı yapılaşmalar, pandeminin beraberinde getirdiği izole hayat ihtiyacı ile birlikte yoğun talep görüyor. Bölgenin sahil bandında daha çok haftalık ve aylık kiralamalar tercih edilirken, kiralamalar oda ve yatak sayısına göre çeşitlilik gösteriyor. 4-5 kişinin konaklayabileceği, deniz manzarasına sahip havuzlu villalarda sezon dışındaki zamanda günlük kiralamalar pandemi öncesi günlük 250-300 TL iken, 500 TL’yi; sezon aylarında pandemi öncesi günlük 600-800 TL iken alınan rezervasyonlarda 1.500-2.000 TL civarını buluyor” dedi.

“Artan kiralar amortisman sürelerini uzatıyor”

Ege Bölgesi’ndeki kiralama piyasasına ilişkin değerlendirmelerini aktaran Yörük ise şöyle konuştu: “Kalabalık yaşamın yoğun olduğu apartman hayatından kaçış, evden çalışma modeli ve izole edilmiş bir hayatın daha çok tercih edilmesi, Ege Bölgesi’ne olan talebi artırmaya devam ediyor. Bölgede gerçekleşen gayrimenkul yatırımlarına bakıldığında kiralama faaliyetlerinin önemli bir yer tuttuğu görülüyor ancak kira bedellerindeki artış oranlarının satış fiyatlarına göre düşük kalması amortisman sürelerini uzatıyor. Önümüzdeki yıllarda bölgedeki kiralama faaliyetlerinin artarak devam edeceği öngörülüyor.”

“İzmir’in merkezinde kiralar geçtiğimiz yıla göre yaklaşık yüzde 20 arttı”

“Ege Bölgesi’nin en fazla nüfusa sahip kenti İzmir’de geçtiğimiz yıl gerçekleşen depremin, yeni kent merkezi içindeki eski yapılara olan güveni azalttığına işaret eden Yörük, buna bağlı olarak deprem sonrası inşa edilen A ve B sınıfı ofis projelerindeki doluluk oranlarında ve kira fiyatlarında gözle görülür bir artış oluştuğuna da dikkat çekerek, şöyle devam etti:

“Yeni kent merkezinde bulunan çalışma alanlarındaki ofis kira bedelleri; konuma, bina yaşına, yapı kalitesine göre değişkenlik gösteriyor. A sınıfı projelerde geçtiğimiz yıl aylık 40-45 TL/m2 arasında değişen kira bedelleri halihazırda aylık 50-55 TL/m2, B sınıfı projelerde ise günümüz itibarıyla ortalama aylık 40-45 TL/m2 aralığında değişiyor. Bölgede yer alan konut kira bedelleri ise geçtiğimiz yıla göre ortalama yüzde 15-20 artarak aylık ortalama 40-50 TL/m2 mertebelerine ulaşmış durumda. Genel anlamda il merkezindeki kiralama faaliyetlerine bakıldığında, kira bedellerinin geçtiğimiz yıla göre ortalama yüzde 15-20 oranında artış gösterdiği görülüyor.”

Ege ve Güney bölgelerine ilişkin araştırmanın diğer çıktıları ise şöyle:

Antalya şehir merkezinde Konyaaltı ve Muratpaşa ilçelerinde sahile yakın olan kesimlerin üst gelir grubu, denizden iç kesime doğru uzanan bölgelerin ve Kepez ilçesinin ise orta gelir grubu tarafından tercih edildiği dikkat çekiyor. Şehrin denizden uzak kuzey kesimlerinde çoğunlukla alt gelir grubu yaşıyor. Antalya şehir merkezinde mesken kiralamaları Konyaaltı ve Muratpaşa ilçelerinde aylık 25-30 TL/m2 bedellere kadar çıkarken, Kepez’de 10-15 TL/ m2 civarında seyrediyor.

Antalya şehir merkezinde bulunan kurumsal firmaların ve doktor muayenehanelerinin son 5 yılda inşa edilen plaza tarzı yapılaşmalarda yoğunlaştığı gözlenirken, buralarda kiralamaların birim m2 fiyatı 50-60 TL mertebesine kadar yükseliyor. Son dönemde mesken fonksiyonlu olarak projelendirilmiş yapılardan ofise dönüştürülen eski yapıların kiralamaları ise aylık 15-20 TL/ m2 civarından başlıyor.

Denize ve şehir merkezine yakınlığıyla dikkat çeken Kemer bölgesinde daha çok sezonluk ve aylık kiralamalar tercih ediliyor. Yapıların denize yakınlığı, inşaat kalitesi ve eşyalı olup olmamasına göre belirlenen kiralama bedelleri, 200-250 m2 alana sahip villalar için sezonluk 60 bin-70 bin TL aralığından başlayıp 200 bin -250 bin TL aralığına kadar çıkıyor.

Antalya’da kiralar aylık 35 lira/metrekare

Pandemi nedeniyle kalabalık yaşamın yoğun olduğu apartman hayatından kaçmak isteyenler ve bölge halkı, yaz aylarında sıcaklığı ve nemi merkeze göre daha düşük olan Döşemealtı bölgesini tercih ediyor. Bu bölgede kira bedelleri aylık 30-35 TL/ m2 civarında seyrediyor.

Yerli turistlerin yazlık kullanımının daha yaygın olduğu Serik, Manavgat sahil hattında ise kiralamalar 200 m2 alanlı villalarda aylık 2 bin 500-3 bin TL civarında başlayıp, villaların eşyalı ve havuzlu olma durumuna göre 10 bin -12 bin TL aralığına kadar çıkabiliyor.

Alanya’da şehir yerleşiminin sahile yakın olması, iç kısımlarda rakım yüksekliği ve deniz manzarasına hakimiyetin tercih edilmesi nedeniyle villa tarzı yapılaşma, eğimli dağ eteklerinde yoğunlaşıyor. Kiralamalar 150-160 m2 alanlı villalarda aylık 3.500-4.000 TL civarında başlayıp 10 bin- 12 bin TL’ye kadar çıkıyor.

Antalya’ya kıyasla yazlık kiralamaların yaygın olmadığı Mersin’de merkez yerleşim için konut kiralamaları, yapının yaşı ve denize uzaklığına göre değişiklik gösteriyor. Kiralamaların 8-9 TL/m2 civarında başlayıp 20-23 TL/m2 bandına kadar çıktığı görülüyor. Büro ofis kullanımlarında bazı bölgelerde plaza tarzı ticari kullanımlar bulunsa da şehir genelinde daha çok mesken fonksiyonlu projelendirilmiş taşınmazlar ticari olarak kullanılıyor. Şehrin genelinde büro/ofis için kiralamalar aylık 10-12 TL/ m2 civarında başlayıp, 25-27 TL/ m2 aralığına kadar yükselebiliyor.

Adana ili için konut kiralama rakamları incelendiğinde yapının yaşı ve inşaat kalitesine göre değişiklik gösterdiği görülüyor. Kiralamalar 11-13 TL/ m2 civarında başlayıp 22-25 TL/ m2 bandına kadar çıkıyor. Şehrin genelinde büro/ofis için kiralamalar ise aylık 12-15 TL/ m2 civarında başlayıp, konumuna ve yeni binada olması durumuna göre 30-35 TL/ m2 civarına kadar yükselebiliyor.

İzmir nispeten uygun

İzmir’de çalışma alanlarının çeperlerinde bulunan yerleşim yerlerinde, yeni inşa edilen ve nitelikli projeler içinde yer alan konutlarda kira bedelleri ortalama aylık 35-40 TL/m2, apartman tipi yeni konutlarda ortalama aylık 25-35 TL/m2, nispeten eski binalarda ise aylık 15-25 TL/m2 arasında değişiyor.

Son yıllarda özellikle pandemi süreci ile birlikte evden çalışma modelinin de hayatımıza girmesiyle, yaz aylarını Ege Bölgesi’nde bulunan sahil kesiminde geçirme talebi artış gösterdi. Kiralamalar genellikle haziran-ağustos ayları arasında geçen 3 aylık sürede yapılırken az da olsa yıllık kiralamalar gözlemleniyor.

Son 5 yıl içinde ilk çeyrekleri kıyasladığımızda diğer yıllarda rakamın 300 bin ve üstü adetlerde olduğunu görüyoruz. Konut satışlarında Mart 2021 verilerinde toplam satışların 111 bin 200 seviyesinde gerçekleşmesinde salgın kaynaklı kısıtlamaların, 1 Mart itibarıyla kademeli olarak normalleşmeye dönmesi, konut alım satımlarında Mart ayı ile birlikte mevsim etkisi olarak bir miktar hareketlenme olması, iş günü sayısı olarak 23 iş günü ile diğer aylara göre en fazla güne sahip olması gibi etkenlerden bahsetmek mümkün.

Salgın çok etkili oldu

Geçtiğimiz yıl 16 Mart – 1 Mayıs 2020 tarihleri arasında salgın kaynaklı kısıtlamaların etkisini gördüğümüzü düşünürsek, yine belirtilen döneme göre biraz daha hafifletilmiş olmasına karşın, kısıtlamaların bu yılın Ocak ve Şubat aylarında Mart ayına oranla bir miktar daha fazla olması göz önüne alındığında, salgın tedbirlerinin konut satışlarına etkisini anlamak daha mümkün hale geliyor.

Son 5 yılın en düşüğü

Konut verileri açısından bir diğer önemli gösterge ise ilk kez satılan konutların toplam içindeki oranı şeklinde karşımıza çıkıyor. Son 5 yılın ilk çeyrek dönemlerini değerlendirdiğimizde 2019 yılı ilk çeyreğinde başlayan ilk kez satılan konutların azalma trendinin son 2 yılda artarak devam ettiğini görüyoruz. 2021 yılı ilk çeyreğinde de artık oranın yüzde 31 seviyesine geldiği görünüyor. Bu durumu yapı ruhsatları ile birlikte değerlendirdiğimizde; ruhsat alan daire sayısı ve alandaki azalmanın 2018 yılı ilk çeyreği ile başladığı görünüyor. Yeni arıza eklenen konutların 2021 yılı başı itibarıyla azalmaya başlamasından kaynaklı olduğunu da söyleyebilirim.

İlk çeyrekte en fazla konut satışı İstanbul’da gerçekleşti

En çok konut satışının yapıldığı illere bakıldığında ise 2021 yılı ilk çeyreğinde ilk 10 il arasında sırasıyla: İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Bursa , Mersin, Gaziantep, Konya, Tekirdağ ve Kocaeli illerinin yer aldığı görünüyor.

Konut fiyat endeksi açısından değerlendirme yapıldığında ise Aralık 2020 ve Ocak 2021 ayları için açıklanan verilerde yıllık bazda nominalde yaklaşık yüzde 30 seviyelerinde artışlar gördük. Reel olarak bakıldığında ise 2017 Eylül ayında başlayan enflasyonun altında kalan endeks Ocak 2020 itibarıyla reelde artıya geçmeye başlamıştı. Mayıs 2020’den itibaren hızla artış trendine giren konut fiyat endeksi satışlarda azalmanın başladığı Ekim 2020 den sonra da artışını, artırarak devam ettirdi.

Yeni konut yapılmayınca fiyat yükseldi

Bu durumu fiyat endeksinin biraz daha konut satışlarını geriden takip etmesinin yanında, özelikle Eylül 2017 – Ocak 2020 dönemi arasında enflasyona karşı fiyat artışı yapılamayan bir dönem olması ile de yakından ilgisi olduğunu söylemek doğru olur. Bu geçen dönemde yapılamayan fiyat artışları da 2020 yılı yaz aylarındaki hareketlenmeye, inşaat maliyetlerindeki artışın artık yeni konut üretme noktasında da önemli bir zorluk olarak kendini göstermesinin eklenmesi ile birlikte fiyat artışının özelikle son 6 ayda önemli oranda yansımasını görmüş olduk.

Evde kal çağrısı değişikliği tetikledi

Yılın başından itibaren küresel ölçekte gündemde yerini alan Covid-19 salgını, sağlığın yanı sıra dünya ekonomisi ve sosyal yaşamı etkilemeye devam ediyor. Bu sürecin en çok konuşulan konularından biri de gayrimenkul sektörü. Salgınla mücadelede, “Evde kal!” çağrısının etkisiyle, evlerde geçirilen zamanın artması, konutlarda yeni fonksiyon alanlarına olan gereksinimleri de artırıyor.

Açık hava ihtiyacı

Sektörle ilgili değerlendirmelerde bulunan TSKB Gayrimenkul Değerleme A.Ş. Özel Projeler Departmanı Kıdemli Değerleme Uzmanı Duygu Yılmaz, bu dönemde açık hava ile temas gibi ihtiyaçların ön plana çıktığını dolayısıyla da bahçeli konutlara olan talebin yükseldiğini belirtti. Bahçeli konut tiplerine örnek olarak villa yapılarının gündemde olduğunu ifade eden Yılmaz, özellikle İstanbul’da yaşanan talep artışını değerlendirdi.

Villa projeleri üst segment için

Kent içi site örneklerinin yoğun bulunduğu bölgeler baz alındığında Ulus, Etiler, Bebek ve Çengelköy gibi semtlerin ön plana çıktığını kaydeden Yılmaz, “Bu tür konut projelerindeki ortak paydalar arasında; şehir merkezinde yer almaları, ulaşım problemlerinin olmaması, alt yapının düzgün işliyor olması, sosyal çevre imkanlarının daha etkin olması gibi özellikler sayılabilir. Buna ek olarak, Boğaz veya deniz manzarasına olan hakimiyet önemli bir pazarlama unsuru olarak karşımıza çıkıyor. Ayrıca, kent içerisinde yer alan villa projelerinin, arsa arzının kısıtlı olduğu merkezi lokasyonlarda üretimine de bağlı olarak satış değerlerinin de daha yüksek olduğu görülüyor. Bu bağlamda, kent içerisinde yer alan villa projelerinin genellikle daha üst segment gelir grubuna hitap ettiğini söylemek mümkün” dedi.

Kira fiyat artışı, satış fiyat artışının üstünde

Kent merkezinde talep edilen satış rakamlarının yüksekliğine işaret eden Yılmaz, İstanbul’un iki yakası arasında bir karşılaştırma yapıldığında ise Avrupa Yakası’nda yer alan villa projelerinin Anadolu Yakası’na göre daha yüksek satış rakamlarına sahip olduğunu belirtti.

Bu durumun, Avrupa Yakası kapsamında yapılan yeni otoyol, havalimanı ve benzeri yatırımların etkileri ile de bağlantılı olduğunu belirten Yılmaz villa tipi konutlarda son üç aylık değer artışıyla ilgili ise şu bilgileri verdi:

Üç aylık değişim

“Son üç aylık satış değerlerindeki değişime bakıldığında Avrupa Yakası’nda ortalama yaklaşık %10 ile %15 arasında, Anadolu Yakası’nda ise ortalama yaklaşık %5 ile %10 arasında bir oranda artış yaşandığı görülüyor. Bu durum, söz konusu bölgelerdeki mülk sahiplerinin olası talep üzerine mülklerinin değerini artırmaları ile ilişkili bir durum. Son zamanlarda bahçeli olan konut arayışının arttığı söylenmekle birlikte, yapılan satışların salgınla birlikte oluşan belirsizlik ortamında seyrek gerçekleştiği gözleniyor. İçinde bulunduğumuz dönemde, bahçeli konutlar ile ilgili olarak kiralama işlemlerinin ise daha fazla artış gösterdiğini söylemek mümkün. Talep edilen kira fiyatlarındaki artış oranına bakıldığında ise; Avrupa Yakası’nda yaklaşık %25 ile %35 arasında, Anadolu Yakası’nda ise yaklaşık %15 ile %25 aralıkta bir oranda artış yaşandığı görülüyor. Bu durum da yine satılık villa arayışından ziyade kiralık villa arayışının daha fazla olduğuna işaret ediyor.”

“Uzaktan çalışma şehir dışı konuta talebi artırabilir”

İstanbul’da yataya yayılan az katlı konut projeleri için arsa arzının kısıtlılığına da bağlı olarak şehrin çeperlerine doğru yayılımın kaçınılmaz olduğunu söyleyen Duygu Yılmaz, “Merkezden uzak olan projeler her ne kadar şehre kolay erişilebilir olduğu söylenerek pazarlansa da bu projelerin İstanbul gibi trafik sorunu olan şehirlerde ulaşılabilirlik olarak dezavantajlı olduğunu söylemek gerekir. Ancak, içinde bulunduğumuz süreç ile birlikte uzaktan çalışma modellerinin hayata geçirilmesi ve sürdürülmesi söz konusu olabileceğinden önümüzdeki süreçlerde bu projelerin ulaşım sıkıntılarının daha tolere edilebilir hale geleceği düşünülüyor” dedi.

Kentin çevresi

Kent dışı projelerin yoğunlaştığı bölgeler olarak Göktürk, Kemerburgaz, Bahçeşehir, Sarıyer ile Beykoz, Şile hattını oluşturan, İstanbul’un kuzey kesiminde kalan bölgeye işaret eden Yılmaz, şu değerlendirmelerde bulundu: “Bu bölgelerde inşa edilen villa projelerinin ise; doğaya yakınlıkları, sakin ve nezih bir yaşam tarzı sunmaları, kendi kendine yeten kent sistemleri olarak kurgulanmaları ve villaların kullanım alanı alternatiflerinin daha çeşitli olması gibi özelliklerinin ön plana çıktığı görülüyor.

Kent içinden kent dışına doğru gidildikçe projelerde daha geniş açık alan ve bahçe kullanımının olduğu görülüyor. Bu açık alanlar bazen bireysel kullanıma yönelik tasarlanmakta, bazen de ortak kullanımlı olabiliyor. Bireysel olarak geniş bahçe imkanı sunan villa sitelerinde her villanın kendi bahçesinde bireysel kullanım için tasarlanan havuz da bulunabiliyor. Ortak kullanımdaki açık alanlarda ise, projenin prestijine bağlı olarak golf sahası, at çiftlikleri vb. daha üst segment için düşünülmüş daha lüks aktivite alanları da var. Diğer taraftan Covid-19 salgınıyla birlikte pazarda ulaşılabilir fiyatlı müstakil evleri içerecek projeler için bir talep oluşması söz konusu olacaktır.

Villalar

Villa projelerinde, projenin konumundan bağımsız, deniz ve/veya doğa manzarasının önemli bir pazarlama unsuru olarak öne çıktığını anlatan Yılmaz, şöyle devam etti: “Projelerde hizmet çeşitliliği de yine kullanıcı tarafından tercih sebeplerinden biri olarak öne çıkıyor. Bu bağlamda, kent içerisinde yer alan projelerde kentteki imkanlar sebebiyle sosyal alanların kısıtlılığı göz ardı edilebilirken, kent dışında yer alan projelerde hizmet sunumu gerekliliğe dönüşüyor. Villa projelerinin, genel kent yaşamı standartlarından daha konforlu bir yaşam alternatifi sunması, bu projelerin satış ve kira rakamlarına da yansıyor. Bu sebeple, villa tipi konutların yer aldığı projeler lüks konut üretimi kapsamında yer alıyor ve üst segment gelir grubuna hitap ediyor. Yeni normalde ise kendi içinde tüm sosyal alanları içinde barındıran ve kendi kendine yetecek teknik ve sosyal altyapıya sahip olacak büyük alanlara yayılmış konut projelerini görmek söz konusu olabilecektir.

Hane halkı geliri azaldı

Konuya bir de konut alım gücü açısından yaklaşmak gerekiyor. Konut alım gücüne yönelik uluslarası yayınlarda kabul edilen bir gösterge olan konut fiyatlarının hanehalkı gelirine oranında azalma görüyoruz. Bu orandaki azalma konut alım gücünde artış olduğunu göstermektedir. 2011 yılı itibarıyla başlayan artış, konut fiyat artışlarındaki gerilemeyle eş zamanlı olarak 2016 yılında düşüş göstermeye başladı.Ancak, artan alım gücüne karşın konut sahipliğinde azalma devam ediyor.

Stok artışına yol açtı

Bunun için ek göstergelere bakıldığında, yatırım amaçlı alımlara yönelik izlenen göstergelerden olan konut fiyatlarındaki reel getirinin azaldığı görülüyor. Buna ek olarak 2017 yılının üçüncü çeyreği itibarıyla konut kredisi faiz oranlarındaki artış da konut alımı için yeterli gelirde azalmaya yol açmıştır. Öyle ki, son iki yılda yıllık bazda konut satışları da azalma kaydetti. Özetle, konut alımları için yeterli gelirdeki azalma, stok artışı ile konut fiyatlarında görülen azalma ve reel getirinin düşmesi konut sahipliği oranlarının düşüşünde etkili olmuştur.

Bireysel yaşam yükselişte

Konut sahipliği oranındaki azalmanın ardından, kiracılığın artışına neden olabilecek göstergelere de odaklanmak gerekiyor. Burada da hanehalkı büyüklüğündeki gerilemenin devam etmesi ve tek kişilik hanelerdeki artış ile karşılaşıyoruz.

2019 yılı itibarıyla Türkiye’de hanehalkı sayısı 24.001.940’a yükselmiş, hanehalkı büyüklüğü ise gerilemesini devam ettirerek 3,35 olarak gerçekleşmiştir. 2018’de sekiz ilin hanehalkı büyüklüğü artış gösterirken, 2019 yılında tüm illerde hanehalkı büyüklüğü azalmıştır. Türkiye’nin üç büyük iline baktığımızda ise hanehalkı büyüklükleri Ankara’da 3,06, İstanbul’da 3,33, İzmir’de ise 2,95 olmuştur.

Tek kişilik 4 milyon aile

Türkiye genelindeki hanelerin 4.062.576 adedi ise tek kişilik hanelerden oluşuyor. İstanbul ve Ankara’da hanelerin yaklaşık %17’si tek kişilik iken, İzmir’de bu oran %19’a çıkıyor. En yüksek tek kişilik hanehalkı sayısı 764.332 ile İstanbul’a ait olup son dört yılda tek kişilik hane sayısı Türkiye genelinde 950.000, İstanbul’da ise 200.000 artış göstermiştir.

Bireyselleşme

Konu ile ilgili yaşam memnuniyeti araştırmasında da ilgi çekici bir durum söz konusu. Mutluluk kaynağı olan kişilerin yıllar içerisindeki seyrine baktığımızda insanların mutluluk için kendilerine yöneldiğini görüyoruz. Son 5 yılda mutluluk kaynağı olarak eşini belirtenlerin oranı %5,3’ten %3,7’ye gerilerken, mutluluk kaynağı olarak kendisini söyleyenlerin oranı %2,7’den %3,8’e çıkmış. Bu da bireyselleşmenin giderek artış gösterdiğinin farklı bir göstergesi olarak değerlendirilebilir. Kaldı ki; Covid-19 salgın sürecinden sonra ‘Bireyselleşme’ kavramının üzerine epeyce düşüneceğiz gibi görünüyor.

Y kuşağı için kiralama ağırlıkta

Mal sahipliği/kiracılık tercihinde oturum ve yatırım/birikim amaçlı alınan konut sayısındaki azalmalar, konut alım maliyetlerinin belirtilen dönemde artış göstermesi ve hanehalkı büyüklüğünün azalması gibi konular belirleyici olurken yakın gelecekle ilgili bir değerlendirme yapmakta da fayda var. Yeni dönem konut alıcıları artık ağırlıklı olarak 1981-1996 arası doğan Y kuşağından oluşuyor. Y kuşağı ise önceki kuşaklara göre konut alım maliyetleri konusunda daha fazla sorun yaşıyor ve daha geç ev alabilecek bir gelire sahip olabiliyor. Daha az tasarruf imkanı da Y kuşağı için kiralamayı daha mantıklı kılıyor.

Bunlarla birlikte, günümüzde konut kredilerinde peşinat ve konut kredisi faiz oranlarındaki gerilemeler konut alım maliyetini azaltmıştır. Ancak, COVID-19 salgını ile birlikte konut satışlarında beklenen azalma ve yeni yatırım yapmaktan kaçınma eğilimi, ev sahipliği oranının bir süre daha düşük seyredeceğini gösteriyor.

Berk Ünsal-TSKB Gayrimenkul Değerleme Özel Projeler Departmanı Yöneticisi 

Farklılaşma olacak

COVID-19 salgını farklı çalışma kollarında birçok sektörü doğrudan etkilemeye devam ediyor. Konaklama, perakende, turizm, konut gibi sektörler, global bir belirsizlikle karşı karşıya olsa da arz ve talebi oluşturan koşullardaki değişim, yaşananların sektörlere etkilerinin farklılaşmasını beraberinde getiriyor. TSKB Gayrimenkul Değerleme Özel Projeler Departmanı Yöneticisi Berk Ünsal, gayrimenkul perspektifinden yaptığı araştırmada, salgının etkilerinin zayıflamasının ardından hızla yükselişe geçmesi beklenen sektörleri değerlendirdi.

Ünsal’a göre; endüstriyel yapılar ve kiralık depo, tarım alanları, hayvancılık ve sağlık gibi sektörler ihtiyaç nedeniyle hızlı bir toparlanma eğilimi göstererek yatırımcılar için fırsat sunacak alanların başında geliyor.

“Kısa dönemli kiralamalar yaygınlaşacak”

Çalışmaya göre, endüstriyel yapılar ve kiralık depoların, salgın sürecinden en az etkilenecek sektörler arasında yer alacağı öngörülüyor. Bu süreçte, diğer fonksiyonlara nazaran devam eden inşaatlar ve yapılması beklenen yatırımlar varlığını sürdürmeye devam ediyor. Perakende sektöründekine benzer şekilde e-ticaretteki talep artışı, bu sektördeki işe alımları da artırıyor.

Ünsal, önümüzdeki dönem kısa vadede, kısa dönemli kiralamaların yaygınlaşması beklentisine dikkat çekerek, “Uluslararası ticaretin azalması ile birlikte bazı ürünlerin ülke içinde üretilmeye başlanmasının talebi artıracağı öngörülmektedir. Soğuk hava depolarına yatırımlarda da artış beklenmektedir. Bununla birlikte, marketlerin ve ilgili diğer firmaların soğuk hava depolarına yaptığı yatırımlar kendi maliyetlerini artıracaktır. Mevcut durumda sektörde yatırımların geri dönüş süreleri benzer seviyededir. Kiralarda kısmi artışlar görülmekle birlikte henüz yüksek doluluklar gözlenmemektedir” diyor.

Tarımcılık faaliyetleri ve arazi değerleri yükselişte

Tarım ve hayvancılığın ne kadar önemli olduğu bu dönemde daha net bir şekilde hissediliyor. İthalat-ihracatın azalması ve temel ihtiyaç olan gıda maddelerine erişimin öneminin artması, tarımcılık faaliyetlerini ve dolayısıyla arazi değerlerini de olumlu yönde etkiliyor.

Tarımın yanı sıra besi çiftlikleri, silo, balık yetiştiriciliği gibi alanların da önümüzdeki süreçte önem kazanacağını söyleyen Ünsal, bu sektörle ilgili şu değerlendirmede bulunuyor: “Mevcut durumda pazar verisi kısıtlı olmakla birlikte, tarım ve hayvancılık sektörü ile ilgili ilk tepkiler alım kararlarının ertelenmesi ya da salgın öncesi dönem fiyatlarının korunması yönündedir. Hayvancılığa ise tarımdan farklı olarak tedarik/dağıtım zorluğunun daha yüksek olması nedeniyle bir miktar daha temkinli yaklaşılması beklenmektedir. Bağ, bahçe tipi gayrimenkullerde de ekim zamanları yaklaştıkça fiyatlarda değişikliğin hissedileceği düşünülmektedir.”

Sağlık sektöründe kira seviyelerini korunuyor

Salgın etkisiyle ilk etapta yaşlı ya da sağlık hizmetlerinden yararlanmaları gereken kişilerin birlikte yaşadıkları konseptlerin doluluk oranlarında azalmalar görüldüğüne dikkat çeken Ünsal, “Hijyene verilen önemin artırılması doğrultusunda maliyetlerin artış göstermesi de sağlık konseptli gayrimenkullerin karlılığını olumsuz etkiliyor.

Gerçekleşen işlemlerin azlığı nedeniyle yatırımcı ve mal sahibi tarafındaki etkileri henüz net olarak bilinmese de sektörün geleceğe yönelik belirsizliği, risklerini ve kapitalizasyon oranlarını artırmaktadır. Poliklinik, hastane yatırımları ise salgın öncesi kira seviyelerini korumaktadır” diyor.

Ofis kiralarında 2021 yılı itibarıyla düşüş bekleniyor

Çalışmada, ofis sektöründe satın alma ve kiralamalar bu dönemde “bekle ve gör taktiği” ile uygulanan alanlar arasında yer alıyor. Mevcutta devam eden işlemlerin ise genel itibarıyla yavaşladığı gözleniyor. Ofislerin, gelir kaybından en çok etkilenecek gayrimenkul sınıflarından birisi olarak değerlendirildiğini belirten Ünsal, kira ödemelerindeki aksamaların ise mal sahiplerini çözüm yolları araştırmaya ittiğini hatırlatıyor.

Ünsal’ın bu sektörler ilgili öngörüleri ise şöyle: “Dolulukları korumak için, sona eren sözleşmelerde belirli bir dönem kirasız dönem olarak öngörülerek yeni kontratlar önerilmesi ya da kira indirimleri tercih edilmektedir. Kiracı tarafından ise sözleşmelerin daha kısa vadeli yapılmak isteneceği düşünülmektedir. Ofis kiralarının 2020’de belirli bir seviyeyi korumaya çalışması, 2021 yılı itibarıyla ise düşüş göstermesi beklenmektedir. Uzaktan çalışma modellerinin artış göstermesiyle ofis alanlarında daha küçük alanların tercih edileceği öngörülmektedir. Ayrıca, ofis alanlarına yaklaşımlarda da değişkenlikler olması ve kişi başına düşen alanların artırılması beklenmektedir.”

“Evde spor, spor salonlarına talebi düşürecek”

Sosyal hareketliliğin yüksek olduğu sinema, tiyatro, spor salonları, eğlence parkı gibi alanlar mevcut durumda faal olmayıp kısa vadede belirsizliğin en yüksek olduğu alanlar. Bu nedenle, yeni dönemde spor salonu alışkanlığının, evde sporun ya da spor uygulamalarının gelişmesiyle geri planda kalabileceği öngörüsünü paylaşan Ünsal,

“Günümüzde, yurtdışında bazı spor salonlarının eşyalarını kiralama yoluyla gelir üretmeye çalışarak nakit akışı sağlamayı hedeflediği görülmektedir. Orta vadede spor salonları ve sinema/tiyatro gibi aktivitelere yönelik mevcut kapasitenin azalması beklenmektedir. Eğlence parkları ise yaz aylarının henüz belirsiz olması ile birlikte sezonluk gelirlerinin önemli bir kısmını kaybetmiştir. Bununla birlikte düşük dolulukla giderlerini karşılayamayacakları için doluluğun stabilize olacağı döneme kadar kapalı kalmaları beklenmektedir” diyor.

Perakendede e-ticaret pazarları artacak

Kredi ödemeleri en fazla geciken sektörlerin başında konaklama ile birlikte perakende sektörünün geldiğini belirten Ünsal, salgın sürecinin uzaması durumunda kirasız dönemin sürekliliğin sağlanmasının beklendiğine işaret ediyor. Ünsal, bu sektörle ilgili şu öngörüleri paylaşıyor: “Bazı işletmelerin sürecin uzaması halinde geri dönüşü olmayacak şekilde kapanabileceği öngörülmektedir.

Bu doğrultuda da perakende pazarında arz artış gösterebilecek ve orta vadede kiralar aşağı yönlü baskılanacaktır. Ticari gayrimenkullerdeki olası satışların da yüksek iskontolarla gerçekleşmesi beklenmektedir. Salgın süresince e-ticaret de bir anda hızlı bir şekilde büyüme göstermiştir. Salgın sürecinin sona ermesi sonrasında daha büyük mağazalar yerine, daha büyük depolar ve fast food’dan tanıdık gelecek olan “drive thru” olarak adlandırılan arabadan inmeden alışveriş yapılmasının yaygın hale geleceği düşünülmektedir. Bunlarla birlikte, büyük mağazaların alanlarını küçültmeleri ve e-ticaretteki pazarlarını artırmaları beklenmektedir.”

e-ticaret öne çıkıyor

AVM’lerin temmuz ayı itibarıyla yeniden yeterli düzeyde gelir üretmeye başlamasının beklendiğini söyleyen Ünsal, “Bununla birlikte e-ticarete hızlı adaptasyonun alışveriş merkezlerinin tercih edilirliğini azaltacağı öngörülmektedir. Mağazaların müşterilerine birçok farklı kanaldan ulaşabilecekleri değerlendirildiğinde, geleneksel alışverişlerin yanı sıra e-ticaret ile yapılan alışverişlere yönelik teslim alma bölümlerinin de oluşturulması beklenmektedir. AVM’ler içerisindeki iş yerlerinden ise ilk etapta restoranlar, spor salonları ve sinemaların daha olumsuz etkilenmesi ve büyük alanlı mağazaların kiralamasının azalma göstermesi beklentisi hakimdir” diyor.

Konaklama sektörü yatırımları 2021’de başlayacak

Son olarak konaklama sektöründe gelirlerdeki azalmanın yanı sıra sektörün risk algısının artış gösterdiğini belirten Ünsal, bunun da kapitalizasyon oranlarında önceki kriz dönemleriyle benzer şekilde artışa neden olabileceğini söylüyor. Berk Ünsal’ın konaklama sektörüyle ilgili öngörüleri ise şöyle:

Yakın dönemde ABD’de yaşanan iki büyük krizde oda başına gelirlerde yıllık bazda en yüksek düşüş %16,5 olarak gerçekleşmiştir. Nisan ayı itibarıyla ise aylık bazda oda başına gelirlerde %80’e yakın oranlarda düşüşler görülmüştür. Doluluklar ise bölge ve sınıfa göre değişkenlik göstermek kaydıyla ortalama %60’a yakın oranda azalmıştır. Türkiye’de doluluk ve oda başına gelirlerde benzer şekilde dramatik azalışlar gözlemlenmektedir.

Oteller kapalı olsa dahi giderlerinin yaklaşık %25’e yakın bir bölümü sabit gider olarak devam etmektedir. Gelirlerdeki keskin azalma ve sabit giderlerin devamlılığı otel yatırımlarının karlılığında yıl genelinde düşüşe neden olmakta ve yıl sonu itibarıyla birçok otelin zarar etmesi olası görülmektedir.

Ülkeler arası hareketliliğin olmaması ve salgın sürecinin tamamlanması sonrasında hem hanelerin ekonomik durumları hem de psikoloji yönünden bakıldığında, karlılıklarda optimum seviyelerin kısa sürede yakalanamayacağı beklentisi hakimdir. Sektörde yeni satışlar 2020 yılı içinde beklenmemekle birlikte 2021 yılı içerisinde fırsat olarak değerlendirilebilecek şekilde konaklama sektörüne yatırımların başlayabileceği düşünülmektedir.

Yol haritası çıkardı

Köklü bilgi birikimiyle kurumsal bankacılık, yatırım bankacılığı ve danışmanlık alanlarında hizmetleriyle şirketlere her süreçte destek olan TSKB, koronavirüs salgını döneminde toplumsal hayatın devamlılığı için sahada çalışmaya ve üretmeye devam eden şirketler için etkili bir yol haritası çıkardı.

Yedi temel başlıkta toplanan yol haritasını bir infografik haline de getiren TSKB, hazırladığı çalışmada, öncelikle önlemlerin planlama, uygulama ve yürütme süreçlerini bir proje ciddiyetiyle ele alacak ekiplerin kurulmasının önemine işaret ediyor.

“İçinden geçtiğimiz salgın döneminde hayatın devamlılığı, temel ihtiyaçların karşılanması yönünde üretimin sürekliliğinden geçiyor. Bu da ancak çalışan sağlığının etkin şekilde korunması için şirketlerin sistemsel bir bakış açısıyla sorumluluk alması ile mümkün.

Bir kaç kural hatırlatması…

o Tesisi içinde ve dışında kullanılacak maskelerin temin edilerek, her çalışanın maskesi olduğundan emin olunması,
o Tüm ofis, fabrika, depoa veya şantiye tesislerinde uzun süreli koruma sağlayan ilaçlama ve temizlik yapılması,
o Dışarıdan sipariş edilen ve depolardan çıkışı yapılan her türlü malzeme ve paketlerin dezenfekte edilmesi,
o Kalabalık şirketlerde ve fabrikalarda çalışma saatlerinin, farklı vardiya kombinasyonlarıyla tekrar oluşturulması,
o Ulaşım servislerindeki insan sayısının azaltılması, gerekirse bu döneme özel servis sayıları ve saatlerinin çeşitlendirilmesi,
o Üretim alanlarına dışarıdan girmesi gereken personel ve müşterilerin öncelikle ellerinin dezenfekte edilmesinin sağlanması ve yakın temastan kaçınılması büyük önem taşıyor.”

TSKB, hazırladığı yol haritasında, şirketlerin kurumsal projeleriyle toplum sağlığına verdiği desteğin de önemine dikkat çekerek şu ifadelere yer veriyor: “Birçok şirket uzaktan eğitim içeriklerini çalışanlarının yanı sıra ailelerin ve hatta tüm paydaşlarının kullanımına açmış durumda. Nakdi ve ayni bağışların yanında, sağlık ekiplerine konaklama olanağı sağlayan oteller, üretim bantlarında maske, sağlık ekipmanı, hijyen malzemesi üretimine geçen markalar, bilgilendirici mesajlarla toplumsal farkındalığı ve motivasyonu artıran şirketler, bu zorlu dönemin hızla geride kalması için sorumluluk alırken, toplumsal dayanışma açısından da örnek teşkil ediyor.”

Şirketin Kamuyu aydınlatma Platformu’na yaptığı açıklamada, “Yönetim Kurulumuzun 27 Nisan’da yapılan toplantısında, Yönetim Kurulu Başkanlığına Hakan Aygen’in ve Yönetim Kurulu Başkan Vekilliğine Özlem Bağdatlı’nın seçilmelerine karar verilmiştir.” ifadelerine yer verildi.

AA

Mart-Eylül aylarını kapsayan 6 aylık dönem göz önüne bulundurulduğunda Esenyurt’ta konut fiyatları 6 ayda yüzde 2.9 artarken, Kadıköy’de ise yüzde 0.5 oranında geriledi.

Sancaktepe yükselişte

Mart-Eylül dönemini kapsayan 6 aylık dönemde konut fiyatları en çok Sancaktepe- Sultanbeyli-Samandıra bölgelerinde arttı. Bu bölgelerde yüzde yüzde 8.2’lik artış yaşandı.

İstanbul’da ortalama 6 aylık fiyat artışı yüzde 3.9 olarak tespit edildi. Bomonti yüzde 7.4 artışla Avrupa yakasında fiyatların en çok arttığı bölge oldu.

Avrupa Yakası’nda konutlar 23.8 yılda kendini amorti ediyor

Anadolu, Avrupa’yı geçti

Rapora göre konut fiyatları 6 ayda Anadolu yakasında yüzde 4, Avrupa yakasında ise yüzde 3.8 yükseldi. İstanbul genelinde fiyatlarda artış yaşandı. Ancak, Kadıköy’de fiyatlar yüzde 0.5, İstinye-Tarabya’da da yüzde 2.3 geriledi.

Kadıköy’de metrekare fiyatları 8 bin 500 TL ile 17 bin TL arasında değişiyor. İstinye-Tarabya bölgesinde ise metrekare fiyatları 12 ile 18 bin TL arasında değişkenlik gösteriyor.

Emlak Konut’un 4 aylık cirosu 1.4 milyar

Türkiye genelinde birçok markalı konut projesini hayata geçiren Emlak Konut GYO, son 4 ayda toplam bin 853 konutun satışı gerçekleştirdi ve bu satışlardan 1 milyar 488 milyon TL ciro elde etti.

2017 yılının 3’üncü çeyreği ve ekim ayını kapsayan dönemde adet olarak en çok konut satışı 384 ile Göl Panorama Evleri’nde gerçekleşti. En fazla ciro ise 240 milyon 786 bin ile Büyükyalı projesinde yaşandı.

Şirket 01 Ocak- 31 Ekim tarihleri arasında da toplamda 5 milyar 267 milyon TL değerinde, 5 bin 339 bağımsız bölümün satışına imza attı. Emlak Konut GYO 2016 yılında ise toplam 5 milyar 999 milyon 550 bin 816 TL ciro elde etmişti.

Konut fiyatları ne kadar arttı?

2012’den bu yana (%)
TÜRKIYE: 97
İSTANBUL: 135
ANKARA: 69
İZMİR: 116

2017 başından bu yana (%)
TÜRKIYE: 7
İSTANBUL: 2
ANKARA: 4
İZMİR: 11

Erdem Aktürk/Habertürk

On sekiz kurumun sabit fiyatla talep toplayacağı halka arzın büyüklüğü 53,6 milyon TL olacak. Hisse başına 5,50 TL’den yapılacak halka arzın yüzde 70’i yurtiçi bireysel yatırımcılara, yüzde 30’u ise yurtiçi kurumsal yatırımcılara tahsis edilecek.

Konsorsiyumda 18 şirket var

TSKB ve YFAŞ liderliğinde gerçekleşecek halka arzın konsorsiyumunda şu şirketler yer alıyor:

Ata Yatırım Menkul Kıymetler A.Ş., Bizim Menkul Değerler A.Ş., Deniz Yatırım Menkul Kıymetler A.Ş., Gedik Yatırım Menkul Değerler A.Ş., Garanti Yatırım Menkul Kıymetler A.Ş., İnfo Yatırım A.Ş., İş Yatırım Menkul Değerler A.Ş., Meksa Yatırım Menkul Değerler A.Ş., Oyak Yatırım Menkul Değerler A.Ş., Phıllıpcapıtal Menkul Değerler A.Ş., Şeker Yatırım Menkul Değerler A.Ş., Tacirler Yatırım Menkul Değerler A.Ş., Tera Yatırım Menkul Değerler A.Ş., Turkish Yatırım A.Ş. , Vakıf Yatırım Menkul Değerler A.Ş., Ziraat Yatırım Menkul Değerler A.Ş.