42 müteahhitlik, 6 teknik danışmanlık firması

Bugüne kadar 134 ülkede üstlendikleri projelerle inşaat sektörünün başarısını tüm dünyaya tanıtan Türk müteahhitler, Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) tarafından düzenlenen törende ödüllendirildi. Küresel çapta yakından takip edilen Engineering News Record (ENR) Dergisi’nin 2022 yılına ait “Dünyanın En Büyük 250 Uluslararası Müteahhidi” listesinde yer alan 42 Türk müteahhitlik firması ile “Dünyanın En Büyük 225 Uluslararası Teknik Müşavirleri” listesinde yer alan 6 Türk teknik müşavirlik firması için düzenlenen törende, firma temsilcileri ödüllerini Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın elinden aldı. Törene Ticaret Bakanı Ömer Bolat ile Bakan Yardımcıları, bürokratlar, meslek kuruluşlarından, özel sektörden ve STK’lardan üst düzey yetkililer katıldı. ENR listesinde, her yıl firmaların bir önceki yıl kendi ülkeleri dışında gerçekleştirdikleri projelerden elde ettikleri ciro esas alınarak sıralama oluşturuluyor.

Sektör bugün artık dünyada uluslararası standartlarda, zamanında ve uygun maliyetli iş yapma kabiliyetleri, zor ve riskli coğrafyalarda sahip oldukları iş deneyimi ve ilişki geliştirme becerileriyle öne çıkıyor. Yurt dışı müteahhitlik hizmetleri ekonomiye döviz girdisi, ihracat, istihdam ve sektörel rekabet gücüne katkı açısından önem taşıyor.

‘Şehirlerimizi büyük bir hızla yeniden inşa edip, yaralarımızı birlikte sarıyoruz’

Ödül töreninde konuşan TMB Başkanı M. Erdal Eren, “Tüm dünyada önemli gelişmelerin yaşandığı bu dönemde, ülke olarak, Cumhuriyetimizin ikinci yüzyılına giriyor olmanın haklı onurunu yaşıyoruz. Yanımızda yıllar itibariyle edindiğimiz kazanım ve deneyimler, karşımızda ise ulaşılması gereken hedefler ve aşılması gereken engeller var” dedi.

Önümüzdeki süreçte sektör adına atılması gereken önemli adımlar bulunduğunu kaydeden Eren, “Son depremlerde, dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi, depreme karşı yeterli etkinliğe sahip olmayan 2000 yılı öncesi şartnamelere göre inşa edilmiş yapılar nedeniyle büyük yıkımlar, derin acılar yaşadık. Bununla birlikte, bir tarafta işini hakkıyla yapan çok sayıda müteahhidimizin, diğer tarafta aynı nitelikte denetim elemanlarının ve yetkililerin olması nedeniyle, devletimiz ile birlikte çok hızlı reaksiyon gösterdik. Evlerimizi, mahallelerimizi, şehirlerimizi büyük bir hızla ve birlikte yeniden inşa edip, yaralarımızı birlikte sarıyoruz” diye konuştu.

‘Orta vadede hedeflerimize ulaşacağız’

Türkiye’nin en rekabetçi hizmet alanlarından biri olan yurt dışı müteahhitlik hizmetlerinde ilişkin hedeflerini daha önce orta vade için 50 milyar dolar olarak belirlediklerini kaydeden Eren, şöyle devam etti: “Sayın Cumhurbaşkanımız da bizlere duyduğu güvenle orta vadeli hedefimizi 75 milyar dolara çıkarmamız gerektiği talimatını verdiler. Çalışmalarımızı bu talimat çerçevesinde sürdürüyoruz. Orta vadede hedeflenen rakamlara erişeceğimizden kuşku duymuyoruz. Ancak, sektörümüz için de büyük önem taşıyan iki komşumuz Rusya ve Ukrayna arasında başlayan savaş, son iki yılki faaliyetlerimizde önemli kayıplara sebep olmuştur. Bununla birlikte, küresel pazarda salgın döneminde ortaya çıkan ekonomik durum da arzu edilmeyen bu sürece eşlik etmiştir. Savaşın ardından Ukrayna’nın yeniden inşasında aktif rol üstlenmeye hazırız ve bu konuda gerek Ukrayna gerek ülkemiz makamlarıyla yakın temaslarımız sürmektedir. Hatta bazı üyelerimiz Ukrayna’dan gelen acil taleplerle savaş şartlarında bile şantiyeler kurup çalışmaya başlamış bulunuyorlar. Öte yandan, savaşın mecbur bıraktığı sıkıntılar ve daralma dışında herhangi bir sorun yaşamadığımız Rusya’da da faaliyetlerimizi eski seviyelerine çıkarmayı, işbirliğimizi daha da ileri götürmeyi arzuluyoruz. Bu elim savaş sırasında Türkiye olarak yürüttüğümüz ve tüm dünyanın takdir ettiği barışçı politika nedeniyle Sayın Cumhurbaşkanımıza özellikle şükranlarımızı arz ediyorum.”

‘Teminat mektubu temininde büyük sıkıntı içindeyiz’

Yurt dışı müteahhitlik hizmetlerinde hedeflere ulaşabilmek için Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan destek talebinde bulunan TMB Başkanı Eren, “Taahhüt sektöründe iş alabilmek için teminat mektubunun olmazsa olmaz bir gereklilik olduğu malumunuzdur. Ve maalesef bizler yurt dışındaki ihaleler için teminat mektubu temini konusunda büyük bir sıkıntı içerisindeyiz. Türk bankaları tarafından verilen teminat mektuplarının ihale takip ettiğimiz ve yoğun olarak faaliyette bulunduğumuz ülkelerde doğrudan kabul görmesi konusunda desteğinize muhtacız. Teminat mektuplarımızın kontr-garantisi için mecbur bırakıldığımız üçüncü ülke bankaları gerek talep ettikleri yüksek komisyon miktarları, gerek açıklaması olmayan olumsuz dönüşleri ile önümüze ciddi engel olarak çıkmaktadırlar. Türk Bankalarının verdikleri teminat mektuplarının doğrudan kabulü yönünde, konunun ilgili ülke makamlarıyla yapılacak görüşmelerde öncelikli gündem maddesi yapılması hususunu takdirlerinize arz ediyorum” ifadelerini kullandı.

Ödül almaya hak kazanan Türk müteahhitlik firmaları

1 – Rönesans
2 – Limak
3 – Yapı Merkezi
4 – Enka
5 – Ant Yapı
6 – Tekfen
7 – Onur
8 – Esta
9 – Alarko
10 – TAV
11 – Sembol
12 – Mapa
13 – Çalık Enerji
14 – Aslan
15 – Gülermak
16 – K**U
17 – Nurol
18 – Summa
19 – Eser
20 – Yüksel
21 – Makyol
22 – İlk
23 – Cengiz
24 – Kolin
25 – Metag
26 – GAP
27 – Üstay
28 – MBD
29 – Polat Yol
30 – Dekinsan
31 – Yenigün
32 – Tepe
33 – Gürbağ
34 – IC İçtaş
35 – Feka
36 – Özgün (Bayburt Grup)
37 – STFA
38 – SMK
39 – Nata
40 – İris
41 – Zafer
42 – Doğuş

‘Girdi maliyeti arttı’

Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) Başkanı Erdal Eren yaptığı açıklamada, kamuya iş yapan müteahhitlerin 2020-2022 döneminde olağanüstü şartlarla artan girdi maliyetlerinden dolayı işlerini sürdüremez hale geldiğini hatırlattı. Erdal Eren, maliyet artışlarını karşılamaya gücü yetmediği için işlerini sürdüremeyerek teminat mektuplarını yakmak zorunda kalan ve böylece meslekte cezalı duruma düşen müteahhitlik firmalarının, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından çalışmaları sürdürülen kamuya olan borçların yapılandırılmasına yönelik yasal düzenleme kapsamına alınması çağrısında bulundu.

‘Salgın olumsuz etkiledi’

Girdi maliyetlerindeki ciddi yükselişlerin salgın döneminde sektör üzerinde büyük çapta olumsuz etkileri olduğunu söyleyen Eren, patlak veren Ukrayna-Rusya savaşının etkisiyle ithal ve enerjiye bağımlı girdi maliyetlerindeki artışın devam ettiğini vurguladı. Ocak 2021 – Kasım 2022 döneminde sektörün öne çıkan girdilerinde ortalama fiyat artışının yüzde 170’lere çıktığını, kamu projelerinde ödenek ve ödeme sorunlarının yaşanmasıyla birlikte müteahhitlerin oluşan tüm bu yükü taşıyamayacak duruma geldiğini aktaran Erdal Eren, sektörde borçlanma oranının -kullanılan nakdi kredi hacminin- 2022 Kasım ayı itibarıyla yıllık bazda yüzde 30 arttığını, bu gelişmelerden sektörün istihdam gücünün de zarar gördüğünü paylaştı.

Sektörün 2022 yılı yurt dışı performansı ve 2023 yılı vizyonu ile hedefleri, Türkiye Müteahhitler Birliği’nin (TMB) ev sahipliğinde ve Ticaret Bakanı Mehmet Muş’un katılımıyla, TMB Başkanı M. Erdal Eren ile Türk Müşavir, Mühendisler ve Mimarlar Birliği (TürkMMMB) Başkanı İrfan Aker’in yer aldığı “Yurt Dışı Müteahhitlik ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Değerlendirme Toplantısı”nda ele alındı.

Yeni başarılara ihtiyacımız var

Toplantıda konuşan Bakan Muş, Cumhuriyetimizin 100. yılında da mal ve hizmet ihracatında yeni başarılara imza atmak için özel sektör ile çalıştıklarından söz ederek, “Müteahhitlik ve teknik müşavirlik firmalarımızın dış ticaretimizdeki yükselişin önemli aktörleri olduğunun her zaman farkındayız. Hizmet gelirlerimize yaptığı doğrudan katkının yanında inşaat sektörü malzemeleri ihracatının artırılması, işçi gelirleri ile döviz girdisi sağlanması ve ülkemizle ilgili olumlu algının güçlenmesi konularında da sektörün etkisi oldukça kuvvetlidir” dedi. Yurt dışında tamamlanan her projenin, sadece bir yapı olmanın ötesinde, ülkemizi temsil eden birer eser niteliği taşıdığına dikkat çeken Ticaret Bakanı Muş, “Pandemi, savaş gibi tarihte çok az rastlanan tüm olumsuz koşullara rağmen enerjisini koruyan, müteşebbis ruhundan ödün vermeyen ve azimle çalışan firmalarımızı ben gönülden tebrik ediyorum” diye konuştu.

“Türk müteahhitlerin toplam proje büyüklüğü 472 milyar dolara ulaştı”

Bakan Muş, sözlerine şöyle devam etti: “Yurt dışı müteahhitlik sektörümüz 2022 yılını 17,8 milyar dolar gibi ciddi bir toplam proje değeri büyüklüğü ile kapatmış ve sektör, gücünü ve direncini bir kez daha ispatlamıştır. Böylelikle, üstlenilen toplam proje sayısı 11.605’e; projelerin toplam değeri ise 471,7 milyar dolara yükselmiştir. Dünya üzerinde proje gerçekleştirdiğimiz ülke sayısı ise 2022 sonu itibariyle 133’e yükselmiştir. Hedefimiz, dünyada Türk müteahhidinin gitmediği, eser vermediği ülke kalmamasıdır.”

Farklı bölgelerden farklı oranlar

Bakan Muş, yurt dışındaki projelerle ilgili şu bilgileri aktardı: “Bölgesel olarak baktığımızda, 2022 yılında proje büyüklüğü bakımından Bağımsız Devletler Topluluğu yüzde 37,6 ile yine birinci sırada. İkinci sırada ise, payı yüzde 24,5 ile iki katına çıkan Avrupa Bölgesi bulunuyor. Ortadoğu ise yüzde 18,5 ile bu sene üçüncü sırada. Yüzde 12,7’lik pay ile Sahra-altı Afrika bölgesinde de yerimizi sağlamlaştırdığımızı görüyoruz. İlk 10 ülkeye baktığımızda, Rusya birinci sıradaki yerini korumakla birlikte, bir önceki sene 11 milyar dolar civarında bir büyüklük ile rekor kırılmışken savaşın sonucu olarak bu sene ise 2 milyar dolar değerinde bir proje büyüklüğüne ulaşılmış durumdadır.”

Geçen yıl Romanya, Polonya, Macaristan ve Tanzanya’nın ilk 10 ülke içinde bulunduğuna dikkat çeken Ticaret Bakanı Mehmet Muş, “Artık hedefimiz Batı Avrupa ve Amerika Kıtasıyla, Asya-Pasifik ülkeleri olmalı. Pazarlarımızı bu bölgelere doğru genişletmenin yollarını hep birlikte aramalıyız. Asya-Pasifik bölgesine yönelik olarak firmalarımızın çabalarını dikkatle izliyor ve gereken diplomatik desteği sağlamaya çalışıyoruz” ifadelerini kullandı.

“Türk yurt dışı teknik müşavirlik proje değeri 3 milyar dolar oldu”

Bakan Muş, son yıllarda Türk yurt dışı teknik müşavirlik sektörünün de marka haline geldiğini ve dünyadaki konumunu yükselttiğini belirtirken, sektörün 2022 yılında yıllık proje bedelinin yüzde 55 civarında artarak 236 milyon dolar olduğunu ve böylece toplam teknik müşavirlik proje değerinin yaklaşık 3 milyar dolara ulaştığını kaydetti.

“Sektör Avrupa’da daha çok sayıda ve katma değeri yüksek projeler üstleniyor”

Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) Başkanı M. Erdal Eren ise Türk müteahhitlerin 2021 yılında küresel pazar da daralma yaşanmasına rağmen salgından toparlanma sürecinin etkisi ve petrol fiyatlarındaki artışa bağlı olarak yurt dışında 31 milyar dolar tutarında yeni proje üstlenildiğini ancak geçtiğimiz yıl Rusya-Ukrayna savaşının faaliyetler açısından dengeleri değiştirerek sektör için büyük bilinmezlikler getirdiğini söyledi.

Başkan Eren, konuşmasını şöyle sürdürdü: “2021 yılında kaydedilen bu başarı çerçevesinde, üstleneceğimiz yeni projeler için yıllık hedefimizi de 30 milyar dolar olarak belirlemiş, orta vadede bu rakamı 50 milyar dolar seviyesinin üstüne çıkarmayı öngörmüştük. Sayın Cumhurbaşkanımız da bizlere olan güvenleri neticesinde, orta vade için üstlenilecek proje hedefini 75 milyar Dolar olarak telaffuz etmişlerdi. Tüm olumsuz gelişmelere rağmen, Cumhurbaşkanımızın belirlediği hedefi görev bilerek çalışmalarımıza devam ediyoruz. Bugün ‘Türk müteahhitliği’ dünyada artık bir marka haline gelmiştir. Türk müteahhitlik firmaları faaliyetlerini ağırlıkla Avrasya ve Orta Doğu’da sürdürürken, Afrika’da rakipleri karşısında öne çıkmakta ve Avrupa’da giderek artan sayıda ve katma değeri yüksek projeler üstlenmektedirler.”

“Daha çok sayıda Türk işgücü istihdamı için çalışmalar sürüyor”

TMB Başkanı Eren, üstlendiği projelerle Türkiye’nin inşaat malzemeleri ihracatına da önemli biçimde destek olan sektörün öncelikli hedeflerinden birinin yurt dışı projelerde istihdam edilen Türk işgücü sayısının artırılması olduğunu vurguladı. Eren, “Bu konudaki çabalarımızın önündeki iki büyük engel olan işçilerimizden alınan gelir vergisi sorununu, Sayın Cumhurbaşkanımızın talimatları ve Hazine ve Maliye Bakanımızın girişimleri neticesinde geçtiğimiz ay itibariyle çözdük. İkinci sorun olan hukuki uyuşmazlıklar konusunda da yine Sayın Cumhurbaşkanımızın talimatları ve Ticaret Bakanımızın kararlılığı çerçevesinde Ocak ayı sonuna kadar çözüme ulaşmış olacağız” dedi.

Öne çıkan pazarlar ve beklentiler…

Savaşla birlikte Rusya’da birinciliği muhafaza ettiklerini, Ukrayna’daki projelerin ise sekteye uğradığını söyleyen Eren, yaşanan insanlık dramını üzüntüyle takip ederken diğer taraftan ülkenin geleceğine destek vermek amacıyla savaş sonrasında Ukrayna’nın yeniden imarı sürecinde rol almak için çalıştıklarını aktardı. Eren, Irak ve Körfez ülkelerinin sektör için önemini koruduğuna işaret ederken, “Irak’a yakın zamanda bir müteahhitlik heyeti ziyareti düzenleyeceğiz. Önümüzdeki 10 yıl içinde hayata geçirilmesi öngörülen yaklaşık 3,3 trilyon dolar tutarında proje ile bölgede öne çıkan Suudi Arabistan ile sektörel temaslar geçen yıl hız kazandı. Suudi Arabistan’a da bir müteahhitlik heyeti ziyareti için çalışmalara başladık” şeklinde konuştu. Bu kapsamda TMB’nin İslam Ülkeleri Müteahhitler Federasyonu’nun (FOCIC) yeni dönem yönetiminde Başkan Yardımcılığı düzeyinde temsil edilecek olmasının önemini vurgulayan TMB Başkanı Eren, sektörün Kamu-Özel İşbirliği konusundaki deneyi çerçevesinde de önümüzdeki dönemde yeni projeler üstlenmeyi ve ülkelerde yatırımcı olarak da yer almayı hedeflediklerini belirtti. Eren, “Faaliyetlerimiz çerçevesinde ihtiyaç duyacağımız finansmanın temini amacı ile Bakanlığımız öncülüğünde çok taraflı ve bölgesel kalkınma bankaları ve diğer ülke ihracat kredi kuruluşları ile ilişkiler geliştiriyoruz. Yurt dışı müteahhitlik hizmetleri bir takım oyunudur” diyerek sözlerini noktaladı.

“Teknik müşavirlik hizmetleri için öncelikle iç pazarda talep geliştirilmeli”

Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği (TürkMMMB) Başkanı H. İrfan Aker de Türk teknik müşavirlik firmaları olarak yurt dışında geçen yıl elde ettikleri başarıdan dolayı gurur duyduklarını ifade ederek, “2022 yılında alınan projelerin ortalama bedellerinde bir önceki yıla göre yüzde 58’lik bir artış olduğu görülmüştür. Ayrıca son yıllarda, teknik müşavirlik firmalarının yurt dışında sözleşme bedeli 100‐ 150 milyon dolar olan ihalelerde başarılı olduklarını ifade etmek isterim” dedi. Aker, “Firmalarımız ülkemizdeki işlerin azalması nedeniyle küçülmekte; yetişmiş, deneyimli, nitelikli elemanların firmalarda istihdamında süreklilik sağlamakta oldukça zorlanmaktadırlar. Teknik müşavirlik hizmetleri için öncelikle iç pazarda talep geliştirilmeli, kamu yatırımlarının planlama ve gerçekleşmesinde, her türlü yatırım projesinin geliştirilmesinde ve dayanıklı yapıların üretilmesinde Türk teknik müşavirlik firmalarından yararlanılmalıdır” şeklinde konuştu.

Üzerinden 22 yıl geçen Marmara Depremi’nin yıldönümünde Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) Başkanı M. Erdal Eren tarafından yapılan açıklamada, 17 Ağustos 1999 tarihinde gerçekleşen, merkezi İzmit olmak üzere çeşitli şehirlerde hissedilen ve çok sayıda can kaybı ile sonuçlanan depremin toplumsal belleğimizin en acı hatıralarından biri olarak halen canlı olduğuna işaret edildi.

TMB Başkanı Eren, depremlerde yıkılan binalar ve yitirilen canların sorumlusunun ihmal ve kusurlu yapılar olduğunu, dolayısıyla süreçte özellikle yetkin mühendisliğin ve yapım faaliyetleri denetiminin büyük önem taşıdığını belirtti. Ağırlaşan mali sorunların inşaat sektöründe yapılanma sürecinin tamamlanması konusunu gündemin arka sıralarına ittiğine işaret eden Eren, “Oysa öncelik yapı güvenliğinde olmak üzere yapı müteahhitlerinin sınıflandırılması düzenlemesinin etkin bir şekilde hayata geçirilmesi ve denetim sistemi mekanizmalarının güçlendirilmesi ile sürdürülebilir kentleşmenin hayata geçirilmesi hayati önemdedir” dedi. Ülkemizde yaklaşık 450 bin müteahhit bulunduğunu, bu sayı oldukça yüksek iken her müteahhidin de her projeye uygun olmadığını belirten Eren, “Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığımız geçtiğimiz dönemde yapı müteahhitlerinin ekonomik, mali, mesleki ve teknik yeterliklerine göre sınıflandırılması için mevzuat düzenlemeleri yapmıştır. Düzenlemenin etkin bir şekilde uygulanmasını ve geliştirilmesini bekliyoruz” değerlendirmesinde bulundu.

TMB Başkanı Eren ayrıca, yaklaşık 6,5 milyon riskli yapıda hızla ihtiyaç duyulan dönüşüm için ise finansman konusunun bir sorun olarak öne çıktığını, bu çerçevede sınırlı da olsa çeşitli desteklerin ortaya konmasının memnuniyetle karşılandığını, esas olanın kentsel dönüşüm çalışmalarının “afet odaklı” yaklaşım çerçevesinde gerçekleştirilmesi olduğunu ifade etti.

Suudi Arabistan’la ilişkiler değerlendirildi

Suudi Arabistan’da proje gerçekleştiren müteahhitler ile iş dünyası temsilcileri, Ticaret Bakanı Mehmet Muş’un başkanlığında Suudi Arabistan Krallığı Ticaret ve Enformasyon Bakanı Macid Abdullah Al Qasabi ve Yatırım Bakanı Khalid Bin Abdülaziz Al Falih ile bir araya geldi.

Toplantıda konuşan TMB Başkanı M. Erdal Eren, “Bizler Türk müteahhitler olarak Suudi Arabistan’ın kalkınma projelerine katkı sağlayabileceğimizi, ayrıca üçüncü ülkelerde Suudi firmaları ile birlikte birçok başarıya daha imza atabileceğimize inanıyoruz. Ülkelerimiz arasında müteahhitlik alanındaki ilişkilerin geliştirilmesinin taşıdığı önemi bir kez daha belirtmek ve mevcut sıkıntılı dönemin sona ermesinin her iki ülkenin iş insanlarının yararına olduğunu bu vesileyle vurgulamak istiyorum” dedi.

‘Saudi 2030 ve Gigaproject programında yer almayı bekliyoruz’

Son birkaç yıldır Türk müteahhitlerin Suudi Arabistan’da yaşadığı sıkıntıları anlatarak, bunlara çözüm bulunması gerektiğini anlatan Eren, şöyle devam etti: “Bugün itibarıyla müteahhitlerimiz 131 ülkede yaklaşık 460 milyar dolar tutarında 11 bin projelik dev bir portföye sahiptir. Suudi Arabistan Türk müteahhitlik firmalarının en fazla proje üstlendiği 6. ülke konumunda olup, ülkede bugüne kadar 24,3 milyar Dolar tutarında 377 proje üstlenilmiştir. Firmalarımız ülkede yol-köprü-tünel, demiryolu, havaalanı, liman, kentsel altyapı, boru hattı, konut, iş merkezi, sağlık ve turizm tesisleri, baraj, enerji santrali ve petrokimya tesisi gibi çeşitli projeleri hayata geçirmişlerdir. Ancak müteahhitlik hizmetlerimiz açısından büyük önem taşıyan Suudi Arabistan’da firmalarımızın faaliyetleri 2019 yılı itibarıyla durma noktasına gelmiş ve o tarihten bu yana da üzülerek belirtmek isterim ki pek bir gelişme göstermemiştir. Uluslararası müteahhitlik hizmetlerinin siyasi ve ekonomik gelişmelerden en çok etkilenen sektörlerin başında geldiği hepimizin malumlarıdır. Bizler Türk müteahhitleri olarak bu sıkıntılı sürecin artık aşılacağını ümit ediyor ve Saudi 2030 ve Gigaproject programı gibi uzun vadeli planlar kapsamında önümüzdeki dönemde Suudi Arabistan’da gerçekleştirilmesi öngörülen enerji, su, konut ve altyapı projelerinde yeniden yer almayı bekliyoruz.”

3,3 trilyon dolarlık yatırım gündemde

Etkinlikte Suud bakanlar, ülkede sorun yaşayan Türk müteahhitlerle bire bir görüştü ve aktarılan sorunlar için çözüm mesajı ile gümrüklerde yaşanan sorunların, vize sorunlarının, an itibarıyla ortaya kalktığının müjdesini verdi. Konuk bakanlar, önümüzdeki dönemde enerjiden ulaştırmaya birçok alanda ülkede toplam 3,3 trilyon dolar tutarında yatırım gerçekleştirileceğini, bu projelerin Türk müteahhitlere büyük fırsat sunacağını, ilişkilerin, geçmiş dönemdeki iyi seviyeye taşınması ile yetinilmeyip daha ileri düzeye taşınmasında kararlı olduklarını da vurguladı.

Türkiye’nin en köklü sivil toplum örgütlerinden biri olan Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) Başkanı Erdal Eren, Türkiye İstatistik Kurumu’nun açıkladığı 2021 yılı ikinci çeyrek büyüme rakamlarını yazılı bir açıklama ile değerlendirdi.

Sektör geçen yıl çok daraldı

Geçen yılın son çeyreğinde inşaat sektörünün yüzde 12.5 daraldığını hatırlatan TMB Başkanı Erdal Eren, Şöyle devam etti: “Türkiye ekonomisinin bu yıl ilk çeyrekte yüzde 7, ikinci çeyrekte ise yüzde 21,7 büyümesi sevindiricidir. 2020 yılı ikinci çeyreğinin baz etkisi ile çarpıcı bir seviyede gerçekleşen büyümenin,  esasen sürdürülebilir olması çok önemlidir. Yine de mevcut rakamlar iş dünyamızın pandemi şartları altında büyük bir çaba içerisinde olduğunu göstermektedir. İnşaat sektörümüz ise bu yıl sırasıyla yüzde 2.8 ve 3.1’lik büyüme kaydetmiştir. Ekonomideki yüksek büyümeye karşın, inşaat sektörünün büyümesinin sınırlı kalması birtakım sıkıntıların olduğuna işaret etmektedir. Pandeminin olumsuz etkilerini asgariye indirmeye çalışırken, sektörümüz için de özellikle girdi fiyatlarında sağlanacak istikrar büyük önem arz etmektedir. Ekonominin lokomotifi sektörümüz için kritik öneme sahip girdi maliyetlerindeki artışlar çözüm gerektirmektedir. Özellikle devam etmekte olan kamu projelerinin gecikmeden tamamlanabilmeleri için firmalara fiyat farkı ödemesi veya şarta bağlı olmayan tasfiye hakkının tanınması gibi düzenlemelerin hayata geçirilmesi hayati hale gelmiştir. Bu konuda atılacak adımlarla inşaat sektörünün ve ekonomimizin büyümesi de istikrar kazanacaktır.”

Yatırımda 100 milyar dolarlık yeni rota

Libya ile siyasi ilişkilerin gelişmesi iki ülke arasındaki ticareti hızlandırırken, bu ülkeye yapılan yatırımları da artırdı. Bu yılın ilk çeyreğinde Libya’ya yapılan ihracat geçen yıla göre yüzde 27.3 oranında artarak 563 milyon dolara çıktı. İki ülke arasındaki dış ticaretin kısa zamanda 5 milyara, uzun vade 10 milyara dolara çıkması bekleniyor.

İhracat artışında müteahhitlik hizmetlerinin öncü olması bekleniyor. İlk etapta enerji, havalimanı ve yollar gibi acil yatırımların yapılmasının öngörüldüğü Libya müteahhitlik pazarındaki hacmin 100 milyar dolardan fazla olduğu tahmin ediliyor. Müteahhitler aynı zamanda büyük konut ihtiyacı olan ülkede, TOKİ’nin petrol ve doğalgaz gelirleri karşılığında Libya’nın barınma sıkıntısını gidermesini öneriyor. Petrol-doğalgaz karşılığı barter modelinde, Türk müteahhitlerinin alacaklarının TOKİ tarafından karşılanmasını talep ediyor.

Türk firmaları Libya’da 3 ayda 2 fuara katılacak

Libya ile düzelmeye başlayan siyasi ve ekonomik ortam Libya’da fuarcılığın yolunu da açtı. ICF Fuarcılık Yönetim Kurulu Başkanı Mesut Akpınar, Libya Ticaret Odaları İşbirliği ile önümüzdeki 3 ayda Libya’da 2 fuar yapacaklarını açıkladı. Bunlardan ilkinin 29-31 Mayıs arasında Trablus Radison Blue Hotel’de Türk müteahhitlik firmalarına özel olarak Turkish Expo Construction’ adıyla gerçekleşeceğini söyleyen Akpınar, “28 Haziran-1 Temmuz arasında ise Libya Construction adıyla inşaat malzemeleri özelinde ayrı bir fuarımız olacak. Bu şu anda son 7 sene içinde yapılacak ilk büyük çaplı organizasyon olacak. Şu anda bile katılan şirket sayısı pandemiye rağmen 150’den fazla” dedi.

Müteahhitlik sektörünü hareketlendirecek

DEİK Libya İş Konseyi Başkanı Murtaza Karanfil, Libya’daki Abdülhamid Dibeybe Hükümeti’nin 14 bakan ve 5 Başbakan yardımcısıyla 12 Nisan haftasında Türkiye’yi ziyaret etmesinin, Libya’nın kalkınmasında Türkiye’nin desteğini görmek istediklerinin en açık kanıtı olduğunu belitti.

“Libya, özellikle Türk müteahhitleri için son derece stratejik bir ülke. Türk müteahhitler 1972’den bugüne kadar Libya’da yaklaşık 30 milyar dolarlık proje üstlendi” diyen Karanfil, “Dolayısıyla Libya’daki yeni dönemde müteahhitlik sektörümüz açısından hareketli bir dönem yaşayabileceğimizi söyleyebiliriz” dedi.

Bu gelişmelerin Türkiye Libya arasındaki yıllık ticaret hacminin kısa vadede 5 milyar dolar, uzun vadede ise 10 milyar dolar seviyelerine yükselmesini beklediklerini aktaran Karanfil şöyle konuştu:

“Libya’da özellikle son 10 yıldaki durumdan ötürü biriken ve hızla çözülmesi gereken ihtiyaçlar var. 2021 yılı başında kurun sabitlenmesi, yatırımcıyı rahatlatarak daha hevesli hale getirdi. Libya’nın yeniden inşası için Türk müteahhitlerimize hem altyapı hem de üstyapı noktasında önemli görevler düşüyor. Önümüzdeki dönemde yatırımcılarımızın Libya’da daha fazla rol almasını öngörüyoruz.”

100 milyar doları aşan pazar

Türkiye Müteahhitler Birliği Başkanı Erdal Eren de dileklerinin Libya’nın yeniden yapılandırılmasında yine eskisi kadar yer almak olduğunu söyledi. Libya geçici Hükümeti’nin, halihazırda Libya’nın yarısına elektrik veremediğini kaydederek ülkedeki öncelikle yatırımlara dikkat çeken Eren, “Dolayısıyla enerjiye çok ihtiyaçları var. Bu nedenle üyelerimizden Çalık Holding savaş ortamında bile gidip orada bir santral kurup devreye aldı. Şimdi İkincisinin hayata geçmesiyle ilgili Çalık Holdingle görüşülüyor. Başka üyelerimiz de yarım kalmış enerji projelerini hayata geçirmek için Libya’da. Ayrıca Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde hasar görmüş havalimanlarının ve bazı yolların için de üyelerimizle sözleşmeler imzalatıldı” dedi.

4.5 milyar dolar alacak var

Pazarın büyüklüğüne dikkat çeken Eren, “Darbe öncesi olan 2001’de bile gerek alt yapı gerek üst yapı, hem binalar hem de konut ihtiyacı ve Akdeniz sahilindeki ana otoyolunun yapılması derken biz 100 milyar dolarlık işler hedefliyorduk” dedi.

Darbe olduğunda ise Türk müteahhitlerinin 10 milyar dolarlık işin yapımını üstlenmiş durumda olduğunu aktaran Eren, “Bunun 4.5 milyarlık dolarlık kısmı yapılmıştı. Ancak alacaklarımızı alamadık. Şimdi yeni yatırımlara ne kadar bütçe ayrılacak ve ne zamana kadar yapılacak bunu göreceğiz” dedi.

Aralık ayında Libya’nın kalıcı hükümet için seçime gideceğini söyleyen Erdal Eren “Süreçte biz bir yandan Ticaret Bakanlığıyla Ortak Çalışma Gurubu kurup Libya’da kalan 4.5 milyar dolarlık alacağımız gibi tüm sorunları masaya yatırmayı hedeflerken, bir yandan da aralığa kadar yeni hükümetin kurulmasını beklemek bizim daha doğru olacak” açıklamasını yaptı.

“Doğalgaz karşılığında TOKİ ile Libya’nın konutlarını yapalım”

Libya’nın önemli oranda konut ihtiyacı bulunduğunu söyleyen Erdal Eren, “Burada TOKİ ile birlikte hareket edebiliriz. Libya’dan petrol ve gaz ithal eden bir ülkeyiz. Bunun karşılığında TOKİ devletimizin Libya’dan alacağı petrol ve gaz karşılığında orada binlerce konut yapma taahhüdü üstelenebilir. Bunları TOKİ ülkemizdeki müteahhitler arasında paylaştırarak organize eder. Böylece orada çok güvenli bir inşaat hacmi yaratabiliriz” dedi.

Konuyu 1 hafta önce TOKİ başkanıyla görüştüklerini, başkanın da konuya sıcak baktığını belirten Eren, Tük müteahhitlerinin TOKİ’yi muhatap alarak çalışmasıyla Libya’dan para aldık almadık endişelerinin ortadan kalkacağını aktardı. TOKİ Başkanı’nın sadece Libya için değil, bazı Afrika ülkeleri için de modelin uygulanmasını sıcak baktığını söyleyen Eren, “Böylece Afrika ülkelerine devletin gücüyle gelen Çinli firmalar karşısında da geri kalmayacağız” diye konuştu.

Bu modelin daha önceki yıllarda Turgut Özal döneminde orta Asya ülkeleriyle yapıldığını anlatan Eren, “TOKİ’den aldığımız izinle öneriyi şimdi de bakanlarımız ve Cumhurbaşkanımızla dillendirmeye ve hayata geçirmeye yönelik mutabık kıldık” dedi.

Artan taleple lojistikçileri harekete geçirdi

Libya ile Türkiye arasındaki ticaretin hızlanması, lojistik firmalarını da harekete geçirdi. Özellikle konteyner operatörleri Libya’ya denizyolu taşımacılık hizmetini genişletiyor. Türkiye’nin önde gelen denizcilik şirketlerinden Arkas Line, mart ayından itibaren artan ihracat talebini karşılamak adına Libya servisinde ekstra seferler başlattı. Şirket talebe bağlı olarak servis ağını genişleteceğinin sinyallerini verdi. Medkon Lines da İskenderun / Mersin / Libya rotasında ‘shuttle’ servis hizmeti başlattı.

Dünyanın en büyük ikinci konteyner operatörü MSC de Mersin’den Libya’ya yeni bir hat açmayı gündemine aldı.

Leyla İlhan-Dünya

Yaraya parmak bastı

Türkiye’nin en köklü sivil toplum örgütlerinden Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB), ekonomi çevreleri ve sektör tarafından ilgiyle takip edilen Nisan 2021 İnşaat Sektörü Analizi Raporu’nu yayınladı. “Salgında Ortak Kaygı; Ekonomi” başlıklı analizde, küresel ve ulusal ekonomi ile inşaat sektörüne ilişkin veriler kapsamlı biçimde değerlendirildi.

Sorunlar üst üste geliyor

Emtia fiyatları ve döviz kurlarında yaşanan yükseliş ile birlikte sektörde girdi maliyetlerinde görülen yüksek artışların ciddi sorun olmayı sürdürdüğüne değinilen raporda, TÜİK İnşaat Maliyet Endeksi’nin yıllık bazda Ocak’ta %27,8 ve Şubat’ta da %27,6 arttığına dikkat çekildi.

İnşaat sektöründe piyasa şartlarındaki hızlı değişim, kurdaki dalgalanmalar, salgın ve salgın tedbirleri nedeniyle çalışma koşullarının değişmesi, iş programlarındaki aksamalar nedeniyle ciddi finansal ve operasyonel sorunlar yaşandığı anlatılan raporda, “Bu sorunlar devamında sektörün çok sayıda alt sektörle ilişkisi kapsamında ekonominin genelinde nakit ihtiyacını artırarak kısa vadede önemli nakit akışı sorunlarına sebep olmaktadır” denildi.

25 milyar liralık kredi yeniden yapılandırıldı

Mevcut tabloda, kamu projelerindeki maliyet artışlarının karşılanabilmesini teminen firmalara fiyat farkı ödemesi veya şarta bağlı olmayan fesih hakkının tanınmasını içeren bir düzenleme ihtiyacının artarak devam ettiği vurgulanırken, “Ayrıca son olarak, sektörün üzerindeki finansman yükünün hafifletilmesi konusunda bir gelişme beklenirken stopaj ve KDV tevkifat oranlarında yapılan artışlar firmalar üzerindeki baskıyı artırmıştır.

Bu kapsamda sektör üzerindeki vergi yükünün azaltılması büyük önem taşımaktadır. Söz konusu sorunlar paralelinde finansman/nakit akışı sıkıntısı içerisinde kalan sektörde borçluluk oranlarında artış da sürmektedir. Ekim 2019’da başlayan ve büyük şirketlerin bankalara kredi borçlarının yeniden yapılandırılmasını içeren süreçte, yapılandırma 2020 yılında 25 milyar TL büyüklüğüne ulaşmıştır. Mevcut tabloda inşaat sektörünün sorunlu kredilerde başı çektiği izlenmektedir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerine göre; Ocak 2021 itibarıyla inşaat sektöründe kullanılan nakdi kredi toplamı bir yılda %20’den fazla artarak 300 milyar TL’ye ulaşmış, aynı dönemde tahsili gecikmiş kredi oranı ise %9 olarak kaydedilmiştir” ifadelerine yer verildi.

Maliyetlerdeki artış, konut fiyatlarını da artırıyor

Raporda, geçen yıl konut fiyatlarında başlayan artışın, inşaat maliyetlerinde izlenen yükseliş paralelinde devam ettiği vurgulandı. Merkez Bankası tarafından kalite etkisinden arındırılmış fiyat değişimlerini izlemek amacıyla hesaplanan Konut Fiyat Endeksi’nin (KFE) Ocak ayında aylık bazda %1,8, yıllık bazda da nominal olarak %30,4 artış kaydettiği hatırlatılan raporda, şöyle devam edildi: “2011 yılı başından bu yana açıklanan endeks veri setinde böylece en hızlı yıllık yükseliş yaşanmıştır.

KFE reel olarak Ocak’ta %13,5 ve son olarak Şubat’ta %13,1 oranında artmıştır. Küresel emlak ajansı Knight Frank’in Global Konut Fiyat Endeksi’ne göre; Türkiye, konut fiyatlarında yıllık nominal artışta 56 ülke arasında ilk sırada yer almıştır. “Markalı konut” olarak da adlandırılanlar için açıklanan REIDIN-GYODER Yeni Konut Fiyat Endeksi’nde konut fiyatları Şubat ayında aylık %0,2 ve yıllık %6,2 artış kaydetmiştir.”

Türkiye Müteahhitler Birliği’nin 2021 yılının ilk çeyreğini değerlendirdiği raporda genel ekonomi ve sektöre ilişkin özetle şu tespitlere yer verildi:

Konut için kredi kampanyaları düzenlenmesi önemli

Konut satışlarında Mart ayı verileri aylık artışla birlikte yıllık bazda da kısmi artışı (111 bin 241 konut ile %2,4 artış) ortaya koymuştur. Bununla birlikte yılın ilk çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine kıyasla satışlarda %22,9 düşüş görülmüştür. Yabancılara yapılan konut satışları ise Mart’ta 4 bin 248’e yükselmiştir.
İlk el konut satışlarının toplamdan aldığı pay %30-31 bandına kadar düşmüş, 2020 yılı yaz dönemi %60’a yaklaşan ipotekli satış oranı da %15-20 aralığına gerilemiştir. Bu çerçevede özellikle ilk el konut satışlarına yönelik düşük faizli tüketici kredisi kampanyalarının hayata geçirilmesinin sektörün desteklenmesi açısından önemli olduğu belirtilmektedir.

Daha uzun soluklu olarak ise konut segmentindeki canlanmanın pek çok sektörde canlandırıcı etkisi dikkate alınarak alternatif gayrimenkul finansman modelleri geliştirilmesi ve özellikle dar gelirliler için konut hesabı uygulamasının etkin hale getirilmesi önerilmektedir. Ulaşılabilir konut arzının önünde yüksek olan arsa fiyatlarının da engel teşkil ettiği değerlendirilmektedir.

Yurtdışında üç ayda 3,1 milyar dolarlık proje üstlenildi

Ticaret Bakanlığı verilerine göre; 2021 yılı Ocak-Mart döneminde sektör, yurtdışında 3,1 milyar ABD Doları tutarında 52 proje üstlenmiştir. Böylelikle yurtdışı müteahhitlik hizmetlerinde bugüne kadar üstlenilen proje tutarı 424,5 milyar ABD Doları’na ve proje sayısı da 10 bin 725 ’e yükselmiştir. 2020 yılının aynı döneminde 2 milyar ABD Doları tutarında 50 proje üstlenen Türk müteahhitlerinin bu yıla katma değeri daha yüksek işlerle başladığı da dikkat çekmiştir. Geçen yıl ilk üç ayda projelerde 41,7 milyon ABD Doları olan ortalama bedel, bu yılın aynı döneminde 59,7 milyon ABD Doları’na yükselmiştir.

Finansman için işbirlikleri yapılıyor

Küresel pazarda artan ihtiyaç kapsamında finansman temini amacıyla TMB olarak, Türk Eximbank, bankacılık sektörü, uluslararası kurum ve kuruluşlarla yakın işbirliği içinde bulunulmaktadır. Ayrıca Afrika Kalkınma Bankası (AfKB), Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Asya Kalkınma Bankası ve İslam Kalkınma Bankası gibi çok taraflı kalkınma bankaları ve ihracat kredi kuruluşları ile ilişkileri geliştirmek üzere çalışılmaktadır. Üçüncü ülkelerde işbirliğine yönelik olarak da özellikle Japonya ve Güney Kore firmaları ile temaslar sürdürülmektedir.

Yeni projeler Türk Müteahhitlerin radarında

Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri kapsamında bir taraftan Avrasya ve Orta Doğu’da aktif olunan geleneksel pazarlar, diğer taraftan da başta Sahra-altı Afrika olmak üzere Afrika, Uzak Doğu ve Latin Amerika ülkeleri yakından takip edilmektedir. Önümüzdeki dönemde Ortadoğu ve Afrika bölgelerinde 5,4 trilyon ABD Doları büyüklüğünde yeni projenin hayata geçirilmesi beklentisi sektörün güçlü olduğu bu coğrafyada izlenecek hassas ve proaktif yaklaşımları daha da önemli hale getirmiştir.

Yurtdışında Türk işgücünü artırmak için çalışma başlatıldı

Sektörün yurtdışı projelerinde istihdam edilen ve sayısı yaklaşık 35 bin olarak ifade edilen Türk işgücü sayısının salgının ardından yaklaşık 100 bine çıkarılması öncelikli hedeflerden biri olarak belirlenmiştir. Türk işgücü istihdamını teşvik amacıyla, yurtdışı müteahhitlik projelerinde istihdam edilen Türk vatandaşlarının yurtdışında elde ettikleri ücret gelirlerinin vergiden istisna tutulması önerisi kapsamında TMB ile Gelir İdaresi Başkanlığı bünyesinde çalışma başlatılmıştır. İşçi-işveren uyuşmazlıkları konusunda yaşanan sorunlara çözüm getirmek üzere bir yasal düzenlemeye de ihtiyaç bulunmaktadır.

İdealist müteahhitlerin yolu

Anadolu’yu inşa etmek için yola çıkan vatansever bir grup müteahhit tarafından 69 yıl önce kurulan Türkiye Müteahhitler Birliği, 33’üncü Olağan Genel Kurulu’nda yeni yönetimini belirlemek için sandık başına gitti. Pandemi şartlarına uygun olarak, sosyal mesafe gözetilerek gerçekleştirilen Türkiye Müteahhitler Birliği Genel Kurulu’na Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Adil Karaismailoğlu ile Birlik üyeleri katıldı.

‘Eximbank kredileri daha ulaşılabilir olmalı’

Genel Kurul’daki konuşmasında 2021 yılının ilk iki ayında Türk müteahhitlerin yurtdışında üstlendikleri yeni projelerin bedelinin 2 milyar dolara ulaştığını söyleyen Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, “Önceki yıllardaki deneyimlerimiz çerçevesinde bu başlangıç değerinin umut vaat eden bir rakam olduğunu söyleyebilirim. Son dönemde, sektörün en büyük ihtiyaçlarından biri olan finansman konusuna dikkatle eğildik. Bu ihtiyacın karşılanmasına yönelik çeşitli formüller üstünde duruyoruz. Eximbank’ın kredilerini daha ulaşılabilir hale getirmeye çalışıyoruz” dedi.

‘Tüm projelerin sahibi bu ülkenin vatandaşlarıdır’

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Adil Karaismailoğlu da genel kuruldaki konuşmasında, bakanlık ile Türk müteahhitlerin Türkiye için birlikte çalıştıklarına işaret etti. Türkiye’nin bugün dünyanın parmak ile gösterdiği inşaat sektörüne ve dev eserlere sahip olduğunu anlatan Karaismailoğlu, “Çalışma azminiz ile sizler 200’den fazla sektörü ateşleyerek onlara rol model oluyorsunuz. 19 yıldır çok büyük ulaştırma ve haberleşme hamlesini hayata geçiriyoruz. 1 trilyon liranın üstünde yatırım yaptık. Dev projeleri başarıyla tamamladık. Kamu- özel sektör işbirliğiyle, yap-işlet-devret modeliyle yapılan tüm projelerin sahibi bu ülkenin vatandaşlarıdır” diye konuştu.

‘İmar değişiklikleri kişiye özel değerlendirmelerden arındırılmalı’

Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) Başkanı Mithat Yenigün de konuşmasında, inşaat sektörüne yönelik çözüm önerilerini paylaştı. Kamu projelerinde fiyat farkı ödenmesi ya da şarta bağlı olmayan fesih hakkı tanınmasını içeren bir düzenlemeye ihtiyacın artarak sürdüğünü anlatan Yenigün, şöyle devam etti:

“Yatırım ödenekleri kamu kuruluşları tarafından her yılbaşında yatırım programına uygun şekilde belirlenmelidir. Finansman yükünün hafifletilmesi ihtiyacı doğrultusunda stopaj ve KDV tevkifat oranlarında yapılan artışlar gözden geçirilmelidir. Sayın Cumhurbaşkanımızın açıklamış oldukları Ekonomik Reform Paketinde yer alan Kamu İhale mevzuatı kapsamındaki istisna uygulamalarının asgariye indirilmesi konusu çok önemlidir. Aşırı düşük teklif sorununa kalıcı çözüm bulunmalı ve yapım işleri ihalelerinde ağırlıklı olarak ön yeterlilik ihale yöntemi uygulanmalıdır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığımızın hayata geçirmiş olduğu Yapı Müteahhitliğinin Sınıflandırılması düzenlemesinin etkin ve verimli bir şekilde uygulanması ve geliştirilmesinde büyük fayda görüyoruz.

Ayrıca imar değişikliği uygulamaları kamu vicdanını zedeleyen, kişilere özel değerlendirmelerden arındırılmalıdır. Parsel bazlı kentsel dönüşüm veya yapılaşma sistematiği yerine mahalle veya ada bazlı yaklaşım benimsenmelidir.”

‘Salgınla döviz girdisi ve istihdam daha önemli hale geldi’

Türk inşaat sektörünün uluslararası pazarda marka haline geldiğini anlatan TMB Başkanı Yenigün, Türk müteahhitlerin 50 yıllık yurtdışı tecrübesiyle 128 ülkede 420 milyar doları aşan iş portföyü ile 10 binin üstünde projeye ulaştıklarını vurguladı. Yurtdışında yıllık 20 milyar dolar, orta vadede ise 50 milyar doların üzerinde proje üstlenme hedefini koruduklarını kaydeden Yenigün, şunları söyledi: “Salgının yol açtığı küresel ekonomik krizle birlikte, ülkemiz için döviz girdisi ve Türk işgücüne istihdam imkânları yaratmak çok daha önemli hale gelmiştir. Uzun zamandır paylaştığımız bir hedefimiz de yurtdışındaki Türk işgücü sayımızın 100 bine çıkarılmasıdır. Bunun için işçi-işveren uyuşmazlıklarında haksızlıkları giderecek uygulamalara ve mevzuat değişikliğine; ayrıca vatandaşlarımızın yurtdışı müteahhitlik hizmetleri kapsamında elde ettikleri ücret gelirlerine vergi istisnası getirilmesine ihtiyaç olduğuna dikkatinizi çekiyoruz” dedi.

‘Yurtdışında en büyük eksiğimiz finansmandır’

Yurtdışında en büyük eksiğin finansman olduğuna işaret eden TMB Başkanı Yenigün, “Bu nedenle Eximbank imkanlarının artırılmasının öncelikli konu olmasını arzu ediyoruz. Proje üstlendiğimiz ülkelerde maruz kaldığımız politik ve mali riskleri asgariye indirecek enstrümanlardan da faydalanabilmek istiyoruz” diye konuştu.

Yenigün, yakın dönemde Ortadoğu ve Afrika’da, 1,9 trilyon dolarlık bölümü Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde olmak üzere toplam 5,4 trilyon dolar büyüklüğünde yeni projenin hayata geçirilmesinin beklendiğini hatırlattı ve Türkiye’nin bu projelerden pay alabilmesi için atılacak adımlar ve siyasi girişimlerin daha önemli hale geldiğini belirtti.

Umut ve endişe bir arada

Türkiye’nin en köklü sivil toplum örgütlerinden Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB), ekonomi çevreleri ve sektör tarafından ilgiyle takip edilen İnşaat Sektörü Analizi Raporu’nun Ocak 2021 sayısını yayınladı. “2021’in Başında Endişe ve Umut Bir Arada” başlığı ile yayınlanan analizde, küresel ve ulusal ekonominin yanı sıra inşaat sektöründe geçtiğimiz çeyrek döneme ilişkin veriler kapsamlı biçimde değerlendirildi.

Petrol üreticisi ve ihracatçısı ülkelerde artan fiyatlarla birlikte yeni alt ve üst yapı yatırımları beklendiğine dikkat çekilen raporda, 2021 yılı için en fazla iş potansiyeli taşıyan ilk üç pazarın, toplam 40’ar milyar dolarlık proje portföyleriyle Suudi Arabistan, Nijerya ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) olduğu belirtildi. İnşaat Sektörü Analizi Raporu’nda yurtdışı müteahhitlik hizmetlerinde söz konusu tablonun, finansman temini ve yapıcı diplomasi ihtiyacının önemini öne çıkardığının altı çizildi.

Türkiye de ilk 10 içinde yer alacak

Middle East Business Intelligence (MEED) verilerine göre, 2021 sonrası dönem için Orta Doğu ve Afrika ülkelerinde bilinen ve planlanan toplam proje tutarının 5,4 trilyon doları aşacağının hesaplandığının vurgulandığı raporda, “Bu çerçevede, en büyük pazarın 1,2 trilyon doların üzerinde bir portföyle Suudi Arabistan olacağı öngörülmektedir. Ülkeyi yaklaşık 700 milyar dolar tutarında sözleşme tutarıyla BAE ve 400 milyar dolar üzerinde sözleşme tutarı ile de Nijerya izlemektedir. Bu ülkeleri Mısır ve Irak takip ederken; Kuveyt, Türkiye, Güney Afrika, Katar ve İran da bu çerçevede ilk 10 arasında yer almaktadır” ifadelerine yer verildi.

Çalışmada, Türkiye’ye yönelik oluşturulan olumsuz algı nedeniyle Körfez’de, özellikle Suudi Arabistan’da sektörün sorunlarının arttığına değinildi. İş dünyasının çatı kuruluşları TMB, DEİK, TOBB, TÜSİAD, TESK, TİM, YASED ve MÜSİAD’ın Ekim ayında ortak bir bildiri yayımlayarak Türk firmalarına yönelik ambargo uygulamaları nedeniyle Suudi Arabistan yetkililerine, yapıcı diyalog ve işbirliği çağrısında bulunulduğunun hatırlatıldığı raporda, “Toplam proje tutarı açısından Suudi Arabistan, Orta Doğu ülkeleri içinde (Irak’ın ardından) ikinci, tüm pazarlar arasında da altıncı ülke konumunda olması nedeniyle önem taşımaktadır. Türkiye aleyhine oluşturulan algının bertaraf edilmesi, özellikle Suudi Arabistan pazarında yaşanan sıkıntıların giderilmesi her zamankinden önemli hale gelmektedir” denildi.

Finansman temini için görüşmeler yapılıyor

Finansman temininin öneminin rekabetin yükseldiği mevcut koşullarda daha da arttığına dikkat çekilen raporda, TMB’nin çalışmaları hakkında şu bilgiler yer aldı: “Bu doğrultuda, TMB’nin Afrika Kalkınma Bankası, Asya Kalkınma Bankası, İslam Kalkınma Bankası ile son olarak Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’yla temasları söz konusu olup; diğer ülkelerin ihracat kredi kuruluşları ile diğer uluslararası kurum ve kuruluşlarla da bu konuda çalışmalar yürütülmektedir. Üçüncü ülkelerde işbirliği kapsamında Japonya ile finansman, know-how, girişimcilik ve deneyimi içerecek güçbirliği arayışı bulunmaktadır.”

Türkiye Müteahhitler Birliği’nin 2020 yılını değerlendirdiği raporda genel ekonomi ve sektöre ilişkin özetle şu tespitlere yer verildi:

Yurtdışında 14,4 milyar dolarlık iş üstlenildi

Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri kapsamında salgın öncesi ortaya konan yıllık 20 milyar dolar tutarında yeni projeye ulaşma hedefi, salgın önlemleri ve ekonomilerde yol açtığı tahribata paralel olarak yakalanamamıştır. Ticaret Bakanlığı verilerine göre; 2020 yılında sektör, yurtdışında 14,4 milyar dolar tutarında 299 proje üstlenmiştir. Gelinen noktada, sektörün yurtdışına açıldığı 1972 yılından bugüne kadar 128 ülkede üstlendiği 10.525 projenin toplam tutarı ise 418,6 milyar dolara ulaşmıştır.

Lider pazar yine Rusya

2020 yılında lider pazar %31,9 pay ile yine Rusya Federasyonu olmuş, ülkede 4,6 milyar dolar tutarında 54 projenin yapımı müteahhitlerimize ihale edilmiştir. İlk beş pazar içindeki diğer ülkeler Kuveyt (toplam tutarı 841,1 milyon dolar olan 4 proje), Romanya (toplam tutarı 742,7 milyon dolar olan 7 proje), Ukrayna (702,9 milyon dolar büyüklüğünde 9 proje) ve Hollanda (toplam tutarı 696,4 milyon dolar olan 15 proje) olarak sıralanmıştır. Körfezde öne çıkan pazarlardan Katar, 2019 yılında Rusya’nın ardından ikinci sırada yer alırken, 2020 yılında üstlenilen 565,6 milyon dolar tutarında 6 proje ile bu kez altıncı sıradadır. Hedef pazarlardan Afrika ülkeleri arasında ise Senegal, bu yılki ilk on pazar arasında 401,4 milyon dolar tutarında 2 proje ile yer almıştır.

Libya’da özel fon bekleniyor

Sektörün ilk ve halen en büyük üçüncü pazarı olan Libya’da ise Türk inşaat firmalarının sorunlarının çözümü için başlayan yeni süreçte, Türk firmaları tarafından görüşme talebinde bulunulmuş; müzakereler için Libyalı işveren idarelerden Ulusal Mutabakat Hükümeti Başkanlık Konseyi’nin Türk firmalarının projeleri için tahsis edeceği özel fonun beklenildiği öğrenilmiştir.

Sahraaltı Afrika’da avantaj var

Küresel inşaat pazarının genelinde de pandeminin yarıdan fazla düşüşe neden olduğu değerlendirmeleri yapılmaktadır. Türk müteahhitlerinin, normalleşme süreci ile birlikte başta Sahra-altı Afrika olmak üzere ülkelerin gündeminde yer alacak kalkınma hamleleri ve altyapı ihtiyaçlarında, sektörün oldukça riskli bölgelerde hem de uygun maliyetle ve kaliteli iş yapıyor olması avantaj olabilecektir.

Dağlık Karabağ öncelikler arasında

Dağlık Karabağ’da ortaya çıkacak ihtiyaçlar ile yeniden imar çalışmalarında Türk müteahhitlerinin aktif rol üstlenmeleri ve Azerbaycan ekonomisine en iyi şekilde katkıda bulunmaları önümüzdeki yılın öncelikleri arasında yer almaktadır.

Hedef, ilk aşamada 20 milyar dolarlık yeni proje

Çok taraflı ekonomi kuruluşlarınca 2021 yıl için öngörülen küresel ve bölgesel büyüme oranları, aşılama ile hız kazanacağı beklenen normalleşme süreci ile birlikte düşünüldüğünde, yurtdışı müteahhitlik hizmetlerinde 20 milyar dolar tutarında yıllık yeni proje üstlenilmesi yeniden hedef olarak değerlendirilebilecektir.

Kentsel dönüşüm hızlandırılmalı

En temel ihtiyaç olan yapı güvenliğinin geliştirilmesi de ihmal edilmemesi gereken bir konu olarak gündemdeki yerini korumaktadır. Yaşanan İzmir depreminin ardından TMB öncülüğünde öne çıkan sektör STK’ları tarafından “Depreme Karşı Tekiz” sloganıyla konu hakkında bir Ortak Girişim başlatılmıştır. Girişim kapsamında “Ehil Yapı Müteahhidi”, “Güçlü Yapı Denetimi”, “Yetkin Mühendislik Sistemi”, “Mesleki Yeterlilik Belgeli İşgücü”, “Kaliteli Malzeme”, “Çok Yönlü İmar Mevzuatı ve Bilinçli Kamuoyu” başlıkları altında ihtiyaçlar öne çıkarılmaktadır. Ülkemizde devam eden kentsel dönüşüm çalışmalarının bu konular çerçevesinde deprem bakış açısıyla sürdürülmesinin önemi vurgulanmaktadır. 1999 yılı Marmara Depremi’nin ardından ülke genelinde 1,5 milyon konut dönüştürülmüş olup; 2021’de 80 bin konutluk kentsel dönüşümün başlatılması beklenmekte, ancak 6 milyonun üzerinde konutta daha süren ihtiyaç dikkate alındığında söz konusu sürecin hızlandırılması gerektiği görülmektedir.

Yeni inşaat ruhsatı alımında artış var

Yeni projelerde frene basan sektörde, yeni inşaat ruhsatı alımında son aylarda bir artış izlenmiştir. TÜİK’in Ocak – Eylül 2020 dönemi Yapı İzin İstatistikleri’ne göre; yapı ruhsatı verilen daire sayısı 2019 yılının genelinde 305 bin 938 iken 2020 yılının ilk 9 ayında 357 bin 807 olmuştur. Bu gelişmede, 2019 yılında sektörün içinde bulunduğu zor şartlarda verilen ruhsat sayısının zaten düşük olması (baz etkisi), Anadolu’daki TOKİ projeleri ve süresi dolan ruhsatlar için yeniden başvuruların yapılması şeklinde üç temel değişkenin etkisi izlenmiştir. Sektörde yapı kullanım izin belgesine geçiş ise hız kesmeye devam etmiştir. 2019 yılında 734 bin 373 konut için yapı kullanım izin belgesi alınmış iken bu sayı 2020 yılı ilk 9 ayında 423 bin 733 olmuştur.

Borçluluk ve maliyetlerdeki artış risk faktörü

Sektörde gözlenen büyümenin gelecek dönemde korunabilmesinin önünde, salgının neden olduğu belirsizliklerle birlikte bazı temel sorunlar ve riskler bulunmaktadır.

Sektörde borçluluk oranları yükselmiş durumdadır. Ayrıca yükselmeye başlayan faiz oranları, iç ve dış piyasalardaki gelişmeler paralelinde dalgalı bir seyir izleyen döviz kuru da sektördeki fonlama maliyetlerini artırmıştır. Yapım işlerinde ağırlıklı olarak kullanılan çimento, akaryakıt, demir, bitüm, boru gibi malzeme fiyatlarında son iki yıldır yüksek artışlar izlenmiştir.

Ödeneklerdeki sıkıntılar ve maliyet artışları çerçevesinde fesih uygulamasına duyulan ihtiyaç artmıştır. Sözleşme feshi gerçekleştirmek isteyen firmalara bu hakkın kullanılabilmesi imkânı verilmesi halinde sektördeki mevcut sorunlarla artan kayıpların bir miktar sınırlandırılabileceği değerlendirilmektedir. Salgında ikinci dalganın kuvvetlenmesiyle devreye alınan kısıtlama önlemleri inşaat faaliyetlerine de olumsuz yansımıştır.