“Mükemmel buldum”

Kent sakinlerinden Hürriyet Çelik, AA muhabirine yaptığı açıklamada, 22 yıldır Sur’da yaşadığını, tarihi alanı çok beğendiğini söyledi. “Daha önce de gelip gidiyorduk. Buranın düzeni çok kötüydü. Burası kalabalıktı, oturma yeri yoktu. Temizlik yoktu. Hiçbir düzen yoktu.” diyen Çelik, benzer düzenlemelerin kentteki diğer tarihi alanlarda da yapılmasını arzu ettiklerini belirtti. Çelik, “Bu huzuru bize verdikleri için teşekkür ediyorum. Başarı başarıyı getirdi. Hükümet düzeni, huzuru getirdi. Dört dörtlük yapılmış. Mükemmel buldum.” ifadelerini kullandı. Hacı Ramazan Üçdağ da çalışmalardan duydukları memnuniyeti dile getirerek, “Bundan iyisi olmaz.” dedi.

“Allah razı olsun onlardan”

Hediye Yıldız da herkesin gördüğü manzara karşısında mutlu olduğunu belirtti. Alanı görmeye ailece geldiklerini dile getiren Yıldız, “Çok güzel yapmışlar, ellerine sağlık. Biz beğendik. Allah razı olsun onlardan.” şeklinde konuştu.

Restorasyon sürüyor

Bu kapsamda ilçede altyapı, sokak sağlıklaştırma, kentsel tasarım ile peyzaj, yöresel mimariye uygun konut projelerinin uygulanması çalışmaları ve tahrip olan 14 tarihi eserin restorasyonu sürüyor.

Bin 400 konut sahiplerine teslim edildi

Hz. Süleyman Camisi’nin çevresindeki 115 dönümde tamamlanan rekreasyon çalışmasının ardından alan hizmete açıldı. AA’nın haberine göre; teröristlerin saldırısı sonucu evleri zarar gören vatandaşlar için Çölgüzeli ve Üçkuyu mevkisinde TOKİ tarafından yapımına başlanan 5 bin 637 konuttan bin 400 konut, hak sahiplerine teslim edildi.

Huzur dolu bir mekana dönüşecek

Projelerin tamamlanmasıyla tarihi ilçe, eyvanları sohbetlerle buluşan, avluları çocuk sesleriyle çınlayan, tarihi dokuya uymayan yapılardan arındırılmış, yöresel mimarinin ortaya çıkarıldığı huzur dolu bir mekana dönüşecek.

Yıl sonuna kadar tamamlanacak

Teröristlerin saldırıları nedeniyle birçok ev ve tarihi mekanın harabeye dönüştüğü, insanların saldırılardan kaçması sonucu yaşamın kesintiye uğradığı ilçede, bakanlığın Koruma Amaçlı İmar Planı doğrultusunda inşası sürdürülen konutlar yıl sonuna kadar tamamlanacak.

Topyekun çalışma yürütülüyor

İçişleri Bakanlığınca görevlendirilen Sur Belediye Başkan Vekili Bilal Özkan, “Sur’da Türkiye’deki en büyük şehircilik hamlelerinden biri var. Altyapı, kültür, tarih ve çevreyi de kapsayan topyekun bir çalışma yürütülüyor” dedi.

İki katlı konaklar Sur’un için süsleyecek

Konutların halkın kültür ve geleneklerine uygun yapıldığını vurgulayan Özkan, “2 kattan daha yüksek konak yapılmayacak. Her birinin içerisinde geleneksel yaşama uygun şekilde eyvan ve odaları olan, aynı zamanda da aile mahremiyetine uygun bir bahçe yer alacak. Diyarbakır evlerinin bir özelliği olan kuzey-güney cepheli olma özelliği bu konaklarda da gözetildi. Koruma Amaçlı İmar Planı’na uygun iki katlı konaklar Sur’un içini süsleyecek. 2-2,5 yıllık süreçte, bilhassa konut projesi tamamlandığında Türkiye’nin en büyük turistik ve kültürel merkezlerinden biri olarak misyonuna uygun bir şekilde misafirlerini ağırlayacak” diye konuştu.

2 milyar lira harcandı

Sur için yaklaşık 2 milyar lira harcanacağını bildiren Özkan, “Bu çok önemli bir yatırımdır. Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan‘ın Diyarbakır halkına ve Sur’a verdiği önemi gösteriyor” dedi.

AA’nın haberine göre, Sur ilçesinin hem Diyarbakır hem Türkiye hem de tarihi açıdan önemli bir yer olduğunu vurgulayan Turan, “Suriçi’ne değer katacak, bölgeyi rahatlatacak önemli bir peyzaj projesini inşa ettik. Bu alanın büyüklüğü 110 bin metrekaredir. İlk etapta yaklaşık 35 bin metrekarelik alanda peyzaj projesini gerçekleştirdik” diye konuştu.

‘Tarihi doku korunuyor’

Suriçi’nin sit alanı olduğunu anımsatan Turan, tarihi dokunun korunması gerektiğini vurguladı. Peyzaj projesini Sur’un tarihi dokusuna uygun planladıkları belirten TOKİ Başkanı Turan, şöyle devam etti:

“İdare olarak burada yaptığımız projemiz ile bölgemiz rahatlayacak. Vatandaşlarımız yeşil ve tarihi doku ile iç içe bir alanda sosyal yaşamlarını sürdürecek. Burada tarihi dokuyu yeniden ihya ediyoruz. Projemiz tam olarak tamamlandığında kadim bir gelenekten gelen tarihi dokuyu geleceğe taşıyacak.”

9 bin yıllık bir geçmişe sahip bölge

Yerel değerlerin ön plana çıkarıldığı, koruma kullanım değerlerini gözeten bir proje tasarladıklarını belirten Turan, şöyle devam etti:

“Peyzaj projemizde bölgenin sahip olduğu değerleri ön planda tutuyoruz. 9 bin yıllık bir geçmişe sahip bölge, tarihsel değerinin yanında Dicle Vadisi gibi Güneydoğu Anadolu Bölgesi‘nin en önemli ekolojik koridorunun özel bir parçası konumunda. Proje alanının merkezinde yüz binlerin ziyaret ettiği, kentin en karakteristik yapılarından Hazreti Süleyman Camisi ve Sahabeler Türbesi var. Buraları mimari açıdan da eşsiz bir eser olan yapıya hak ettiği saygıyı göstermek adına bir kentsel odak olarak düzenledik. İçkale Vadisi’ni, balkonlu ve setli olarak düzenlenen meydanı, Dicle havası ve manzarasıyla, kentin sahip olduğu tarihi, kültürel ve ekolojik zenginlik hakkında farkındalık yaratacak şekilde özel bir platform olarak kurguladık.”

AA’nın haberine göre, Nusaybin‘de sivil toplum kuruluşu temsilcileri, kanaat önderleri ve muhtarlarla düzenlenen toplantıya katılan Bakan Özhaseki, Nusaybin’de temizlik çalışmalarının hassasiyetle yürütülmesi nedeniyle evlerin yapımında gecikme yaşandığını kaydetti.

‘Nusaybin’in altyapısını da yenileyeceğiz’

Nusaybin’deki evlerin yapımına kısa süre içinde başlanılacağını açıklayan Özhaseki, bir taraftan da eski Nusaybin’in altyapısının tamamını değiştireceklerini vurguladı. İlçenin sularını, arıtma tesislerini ve kanallarını yeniden yapacaklarını anlatan Özhaseki, “Yeşil alanları ve yeni planladığımız yerlerde okul alanları, spor tesisleri, gençlik merkezleri ve taziye evleri gibi inşa edeceğiz. Bir sene sürmeden bütün bu faaliyetleri bitiririz” açıklamasında bulundu.

2017’de 65 bin konutun 25’ini Doğu ve Güneydoğu’ya

TOKİ’nin Sur’da sadece İç Kale bölgesindeki konutları yıkarak yerine rekreasyon alanı yaptığını anlatan TOKİ Başkanı Turan, bu bölgenin Diyarbakır’ın önemli turizm destinasyonu olacağını ifade etti. 2017 için belirledikleri 65 bin konutla 13 yılın rekorunu kıracaklarını da ifade eden Turan, başta Doğu ve Güneydoğu’da terörden zarar görenler olmak üzere ülke genelindeki konut ihtiyacını karşılayacaklarını, 65 bin konuttan 20-25 bininin Doğu ve Güneydoğu’ya yapılabileceğini belirtti.

10 milyar TL’nin üzerinde yatırım

Bölgede 10 milyar TL’nin üzerinde yatırım yapılacağını açıklayan Özhaseki, zarar gören şehirlerde altyapı ve sosyal donatı alanlarıyla birlikte 36 bin konut yapılacağını ifade etti. Sur’da Diyarbakır’ın klasik evlerinin yapılacağını dile getiren Bakan Özhaseki, “İdil’de, Nusaybin’de ‘Evler tek katlı olsun, bizim tavuğumuz, ineğimiz var’ dediler. Ahır koyduk projeye. Kimileri ‘Damda yatıyoruz’ dedi. Balkonları 25-30 metreye çıkardık, balkonda yatsın madem. Orada şepit pişirecek kadın, salça kaynatacak, ona uygun yerler yapıyoruz” açıklamasında bulundu.

Camilerden ‘Sigorta yaptırım’ anonsu

Sigortalar, operasyonlardan bir gün önce yaptırılmış ama sigorta şirketlerinin genel merkezlerinin bu durumun farkına varamamış. Şimdi bölgeden gelen toplu hasar ihbarları ile boğuşan sigortacılar konu hakkında araştırma yapmaya girişmiş durumda. Yapılan araştırmalar sonucu içinde sigorta acentelerinin de olduğu bazı grupların yönlendirmesi ile operasyon öncesi konutların toplu olarak sigortalandığı anlaşılırken camilerden, ‘yarın operasyon başlıyor sigortanızı yaptırın’ şeklinde sürekli anonslar yapıldığı da gelen bilgiler arasında.

5 milyar TL tazminat ödemesi

Sigorta şirketleri şimdi operasyonlarda oluşan hasar nedeniyle en 5 milyar liraya yakın tazminat ödemesi ile karşı karşıya. Öyle sigortalar var ki, Nusaybin’de; 150 TL prim ödeyip, evi için 200 bin TL, eşyası için de 400 bin TL sigorta teminatı almış kişiler var. Henüz hasar tespiti yapılamadığından rakamın daha artmasından endişe duyuluyor. Bir sigorta şirketi yöneticisi, bazı ev sahiplerinin 2-3 sigorta şirketinden poliçe alanlar olduğunu söyledi. Yetkiliye göre iş öyle boyutlara geldi ki, şirketler durumu fark edip de sigorta satışını durdurduktan sonra evini amcasının üzerine geçirip, amcasına bankadan kredi aldırıp, kredi ile bağlantılı konut sigortası yaptıran da mevcut. İşin içinde bazı sigorta acentelerinin olduğunu öne süren sigorta şirketi yetkilisi, bu acentelerin bölge halkını organize ederek bölgedeki sigortaları 30 şirkete pay ektiklerini iddia etti. Bu yüzden de sigorta şirketlerinin durumu fark etmediğini kaydeden yetkili, “Sadece bir-iki şirkete yaptırsalar, hemen anlaşılacak. Oysa 200 poliçe bir şirkete, 100 poliçe bir şirkete, 50 poliçe diğer şirkete dağıtılmış” dedi.

Bölgedeki acentelerden yapılmamış

İşin oldukça organize bir şekilde tertip edildiğini de vurgulayan yetkili, sigortaların o bölgedeki acentelerden değil, Ankara, Elazığ, Kayseri gibi başka illerdeki acenteler üzerinden yapıldığı bilgisini verdi. Nusaybin, Sur, Yüksekova’daki konutları sigortalamış. Bakıyoruz, daha önce sigorta ile hiç alakası olmamış kişiler, operasyonu duyup, sigorta yaptırmış. Camilerden bile gün içinde anonslar yapılmış, ‘yarın operasyon var, sigortanızı yaptırın’ şeklinde.

PKK yönlendirmiş

Bir başka sigorta şirketinin yöneticisi ise PKK’nın yönlendirmesi olduğunu tespit ettiklerini internet üzerinden de sigorta yapıldığını anlattı. “Sabah operasyon olacağı bilgisi gelmiş, gecenin 3’ünde internetten konutunu sigortalamış” diyen yetkili konut yıkıldıktan sonra sigortalanmış konutlar bile olduğu bilgisini verdi.
henüz hiçbir hasarı ödemeyen ve bekleten sigorta şirketleri, bölgeye girilemediği için hasarın tespit edilemediğini, öne sürüyor. Öte yandan devletin, terörden zarar görenlere TOKİ’den ev verileceğini söylemesi üzerine sigortacılar, ‘devlet konut verecekse o zaman hasar ödemememiz lazım’ diyor. Ayrıca, boşaltılan mahalleleri devletin kamulaştıracak olması ödemelerinin gecikmesinde bir başka etken olarak ortaya çıkıyor. Ancak beklenmeyen bu durum sigortacılar arasında da görüş farklılığı yaratmış durumda. Kimileri, hasarın her şart altında ya devlete ya da sigortayı yaptıran kişiye ödenme zorunluluğu olduğunu söylerken; kimileri ise, suiistimal olduğunu ve şirketlerin kandırıldığını öne sürerek, hasar ödemeyeceğini belirtiyor.

İl il yeni sigortalı konut sayıları

Diyarbakır 16.283
Mardin 6.703
Şanlıurfa 15.087
Şırnak 1.771
Tunceli 1.465
Muş 1.480
Bingöl 1.557
Iğdır 1.634
Kars 4.255
Hakkari 980
Batman 3.174
Van 4.903
Ağrı 2.199
Erzincan 5.603
Erzurum 9.271
Kilis 1.202
Gaziantep 28.320
Siirt 1.953

37 bin 500 konut yapılacak

Başbakan Yıldırım’ın açıkladığı destek programına göre, yatırımların 62 milyar TL’sini devlet, 80 milyar TL’sini özel yatırım ve destekler oluşturuyor. Toplam 140 milyarlık TL’lik yatırım paketiyle terörden zarar gören şehirlerle ilgili atılacak adımların detayları da belli olmaya başladı. Buna göre, en detaylı çalışma Sur’da yapılırken en büyük pay 2.5 milyar lira ile Yüksekova’ya ayrıldı. Sur için 1.9 milyar, Nusaybin için 1.8 milyar, Cizre için 1.4 milyar, Şırnak için 1.1 milyar, Silopi için 653 milyon, İdil için de 457 milyon kaynak ayrıldı. Çoğunluğu altyapı ve konut yatırımlarından oluşan projelerin 2019 yılına kadar tamamlanması hedefleniyor. Buna göre, Yüksekova için planlanan 10 bin konuttan 1500’ünün temelleri önümüzdeki ay atılacak. Cizre için planlanan 2500 konutun temelleri ise 2 ay içinde atılacak. Ayrıca Sur’da 7 bin¸ Şırnak’ta 10 bin, Nusaybin’de 8 bin konut yapılması planlanıyor.

Altyapıyı devlet yapıp bütçesini belediyelerden kesecek

Planda şehirlerin alt yapı ve yollarının yenilenmesi de yer alırken belediye hizmeti kapsamında yapılması gereken yatırımlar kaymakamlık ve valilikler kontrolünde yapılıp bütçeleri belediye alacaklarından kesilecek. Ayrıca 7 yerleşim bölgesinde hastane, okul, park, cami, gençlik ve kadın merkezleri, sosyal ve kültür merkezleri de inşa edilecek.

İrtibat ofisleri kuruldu

Milliyet’in haberine göre, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Sur’un yenilenmesi hakkında yazılı bir açıklama yaptı. Açıklamada terör mağduru kentlerin başında gelen Diyarbakır’ın Sur ilçesinde yaraların sarılmasına başlandığı bildirildi. 61 bin 115 kişinin yaşadığı Sur’da, yenileme paketinin vatandaşın ve esnafın yüzünü güldürdüğü belirtilen açıklamada, açılan irtibat ofisleriyle bölge halkının an be an bilgilendirdiği belirtildi.

4 bin konutun yapımı başladı

Sur’daki yıkım ve enkaz işlemlerinin bir ay gibi kısa bir zamanda tamamlanacağı bilgisinin de paylaşıldığı açıklamaya göre, Çölgüzeli ve Üçkuyular mevkiinde 4 bin konut yapımı için start verildi. Bu konutlardan ilk 1000 tanesinin yıl sonunda tamamlanması hedeflenirken 25 bin 686 metre içme suyu ve 28 bin 474 kanalizasyon hattı da yeniden yapılacak.