6 Şubat 2023’te yaşanan Kahramanmaraş merkezli depremlerin üzerinden geçen üç yılın ardından, deprem bölgesinde yürütülen yeniden inşa çalışmalarında 455 bin bağımsız bölümün hak sahiplerine teslim edilmesiyle önemli bir aşama geride bırakıldı. Süreç, eksikleri ve eleştirileriyle birlikte değerlendirilirken, ortaya çıkan üretim hacminin küresel ölçekte istisnai bir büyüklüğe ulaştığı görülüyor.

Cumhuriyet tarihinin en ağır afetlerinden biri olan 6 Şubat depremleri, 11 ilde 7,7 ve 7,6 büyüklüğündeki iki sarsıntıyla yaklaşık 14 milyon kişiyi doğrudan etkiledi. Türkiye, depremin ardından uluslararası yardımı da kapsayan 4. seviye alarm verdi ve 7 gün milli yas ilan edildi.

Afetin hemen sonrasında geçici barınma için çadır ve konteyner kent alanları oluşturuldu. 1 milyon çadır sevk edilerek 350 çadır kentte 645 bin çadır kuruldu ve yaklaşık 2,5 milyon kişiye barınma imkânı sağlandı.

Geçici barınma kapsamında KYK yurtlarında 477 bin 952 kişi, MEB yurtlarında 710 bin 266 kişi olmak üzere toplam 1 milyon 188 bin 218 afetzede misafir edildi. Ayrıca 428 konteyner kentte 220 bin konteyner kuruldu ve 707 bin kişi bu alanlarda barındırıldı. Konteyner kentlerde beslenme, sağlık, eğitim ve sosyal alanlar oluşturulurken, 105 bin vantilatör ve 149 bin 305 klima da kurulumlara eklendi.

2,3 milyon bina için hasar tespiti yapıldı

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 2 milyon 381 bin 888 bina ve 6 milyon 612 bin 685 bağımsız bölümde hasar tespiti gerçekleştirildi. Acil, ağır, yıkık ve orta hasarlı olarak 311 bin 440 bina ve 810 bin 902 bağımsız bölüm belirlendi.

Acil yıkılacak ve yıkık 60 bin 763 binanın enkazı 68 günde kaldırıldı. Yıkılması gereken ağır hasarlı bina sayısı 200 bin 167 olarak tespit edilirken, bunların 182 bin 773’ünün enkazı bugüne kadar kaldırıldı. 18 ilde hacme göre yüzde 97, bina sayısına göre yüzde 91 oranında enkaz kaldırma işlemi tamamlandı.

Hak sahipliği süreci 211 günde tamamlandı

18 il, 179 ilçe, 8 bin 474 mahalle ve 2 bin 472 köyü kapsayan hak sahipliği süreci 30 Mayıs 2023’te başladı ve 211 günde sonuçlandırıldı. Toplam 845 bin 371 talep değerlendirildi. 85 milyon evraktan oluşan başvurular incelendi, 15 milyon sayfayı bulan 70 bin komisyon kararı alındı. Başvuruların yüzde 65’i e-Devlet üzerinden, yüzde 35’i AYDES sistemi aracılığıyla yapıldı.

Saatte 23, günde 550 konut üretildi

TOKİ, Emlak Konut GYO, Yapı İşleri Genel Müdürlüğü, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı ve İller Bankası koordinasyonunda, 11 ilde 174 ayrı alanda 3 bin 481 şantiyede yaklaşık 200 bin mimar, mühendis ve işçi görev aldı. Üretim temposu saatte 23, günde ortalama 550 konuta ulaştı.

İlk temel depremin 15’inci gününde Gaziantep Nurdağı’nda atıldı. 45’inci günde ilk köy evleri teslim edildi.

Toplam 455 bin 357 bağımsız bölüm

Bugüne kadar 367 bin 995 konut, 65 bin 672 köy evi ve 21 bin 690 iş yeri olmak üzere toplam 455 bin 357 bağımsız bölüm tamamlandı ve hak sahiplerine teslim edildi.

İllere göre teslim edilen bağımsız bölüm sayıları özetle şöyle:

Adana 11 bin 334’ü konutu, 739’u köy evi olmak üzere 12 bin 73 bağımsız bölüm,
Adıyaman 31 bin 423’ü konut, 9 bin 88’i köy evi olmak üzere 43 bin 366 bağımsız bölüm,
Diyarbakır 16 bin 50’si konut, 1150’si köy evi, 6’sı iş yeri olmak üzere 17 bin 206 bağımsız bölüm,
Elazığ 11 bin 912’si konut, 2 bin 959’u köy evi, 23’ü iş yeri olmak üzere 14 bin 894 bağımsız bölüm,
Gaziantep 25 bin 237’si konut, 4 bin 463’ü köy evi, 1353’ü iş yeri olmak üzere 31 bin 53 bağımsız bölüm,
Hatay 133 bin 685’i konut, 12 bin 868’si köy evi, 7 bin 202’si iş yeri olmak üzere 153 bin 755 bağımsız bölüm,
Kahramanmaraş 52 bin 575’i konut, 15 bin 615’i köy evi olmak üzere 73 bin 956 bağımsız bölüm,
Kilis 1713’ü konut, 852’si köy evi, 4’ü iş yeri olmak üzere 2 bin 569 bağımsız bölüm,
Malatya 62 bin 540’ı konut, 13 bin 32’si köy evi, 4 bin 88’i iş yeri olmak üzere 79 bin 660 bağımsız bölüm,
Osmaniye 10 bin 377’si konut, 1807’i köy evi, 373’ü iş yeri olmak üzere 12 bin 557 bağımsız birim,
Şanlıurfa 10 bin 914’ü konut, 2 bin 495’i köy evi, 20’si iş yeri olmak üzere 13 bin 429 bağımsız bölüm,
Kayseri 9’u konut, 279’u köy evi olmak üzere 288’i bağımsız bölüm,
Sivas 164 konut,
Tunceli 298 köy evi ve
Bingöl 62’si konut, 27’si köy evi olmak üzere 89 bağımsız bölüm.”

Son bir yılda 254 bin konut eklendi

Son 12 ayda 254 bin konutun daha tamamlanmasıyla toplam teslim edilen bağımsız bölüm sayısı 455 bine ulaştı. Böylece deprem bölgesinde ana inşa süreci tamamlanmış oldu.

Bunun yanında Yerinde Dönüşüm Projesi kapsamında 124 bin bağımsız bölümün yapımı için destek sağlandı.

Ortaya çıkan tablo, yapılan hataların ve eksiklerin tartışılmasını ortadan kaldırmıyor. Ancak üç yıl gibi sınırlı bir sürede, bu ölçekte bir konut üretiminin dünya genelinde nadir görülen bir kapasiteye işaret ettiği gerçeğini de gözler önüne seriyor.

Fatma Sevinç Çetin-AA

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Türkiye’deki konut ihtiyacını karşılamak ve dar gelirli vatandaşların konut sahibi olmasını kolaylaştırmak amacıyla sosyal konut seferberliği başlattı. Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Altın Emlak Global Genel Müdürü Mustafa Hakan Özelmacıklı, “Sosyal konut projelerini, konut sahipliği oranını artıracak önemli bir adım olarak görüyoruz. Bakanlığımız, 2025 yılı sonuna kadar 81 ili kapsayan yeni bir sosyal konut kampanyası başlatacak. Bu sene sonuna kadar deprem bölgesinde 453 bin bağımsız bölümün teslim edilmesi hedefleniyor. Ayrıca, daha önceki 250 bin sosyal konut projesinde inşaatlar ve ihaleler devam ediyor. On İkinci Kalkınma Planı dönemi sonuna kadar dar ve orta gelirlilere yönelik üretilmesi hedeflenen toplam konut sayısı 500 bin seviyesinde” dedi.

Konut arzını artırıcı etkileri olacak

Özelmacıklı, “Bu tür uygulamalar konut kira ve satışlarındaki fiyat artışlarının enflasyon üzerindeki olumsuz etkilerinin giderilmesine yönelik konut arzını artırıcı ve konuta erişimi kolaylaştırıcı uygulamalar olarak değerlendiriyoruz. Yapılacak konutlar salgın döneminde daralan konut arzını hızla artırılacak, depremin oluşturduğu konut stokundaki kayıpların telafisine yönelik yeni sosyal konut projeleri geliştirilecek ve dar gelirli vatandaşların konuta erişimini kolaylaştırılacaktır” dedi.

Türkiye’de konut sahipliği oranı

2023 yılı Eylül sonu itibarıyla Türkiye’de toplam konut sayısının 41,3 milyon olduğunu ifade eden Özelmacıklı, “TÜİK verilerine göre, fertlerin yaklaşık yüzde 56,2’si kendilerine ait bir konutta yaşarken, yüzde 27,8’i kiracı statüsünde bulunuyor. TOKİ’nin yürüttüğü projeler, bu oranı daha da artırarak, özellikle dar gelirli vatandaşların konut sahibi olmasını sağlayacak” dedi.

Nüfusa göre konut planlaması

Özelmacıklı, “Kent merkezleri ve ilçelerde, nüfus yoğunluğuna göre konut sayıları belirleniyor. Nüfusu 10 bin ve altında olan yerleşim yerleri için en az 100 konut, nüfusu 10 binden fazla olan ilçeler için ise en az 500 konut yapımı planlanıyor. Uygun arazilerin belirlenmesinde altyapı ve ulaşım olanaklarına yakın, tarım, orman veya sit alanı gibi kısıtlamalar içermeyen arazilerin tercih edilmesi isteniyor. Arazi seçiminde, sadece büyüklük değil, arazinin eğimi, yerleşime uygunluğu ve topoğrafik yapısı gibi teknik detaylar da dikkate alınıyor. Valiliklerden, mülkiyet sınırlarının sayısal verileri, imar planları, jeolojik-jeoteknik etüt raporları ve halihazır haritalar gibi teknik belgeler de talep ediyor” dedi.

Konut üretim sürecine desteğimiz tam

Özelmacıklı, “26 yıllık tecrübesi ve 150’ye yakın franchise işletmesiyle Türkiye’nin önde gelen gayrimenkul markalarından biri olan Altın Emlak Global olarak konut sektörüne yönelik devlet destekli projelerin öneminin farkındayız. Sosyal konut projelerinin, hem konut arzını artırmak hem de dar gelirli vatandaşların konut sahibi olmasını kolaylaştırmak açısından büyük bir adım olduğuna inanıyoruz. Bu süreçte tüm temsilcilerimiz ile bu projelerin hayata geçirilmesi ve vatandaşlarımızın modern, güvenli ve uygun fiyatlı konutlara erişimi için destekler sunmaya devam edeceğiz. Türkiye’nin konut sektöründeki dönüşümüne katkıda bulunmaktan gurur duyuyoruz” dedi.