8 Kasım Dünya Şehircilik Günü’nü kutlayan Erdoğan, “Şehircilikte Yeni Vizyon” temasıyla toplanan Şehircilik Şurası Genel Kurulu’nun ülke, millet ve özellikle de şehirler için hayırlı olmasını diledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 27 Ocak’ta yine aynı yerde şura çalışmalarının açılışının yapıldığını, alınacak kararların sadece bugün için değil, gelecek için de çok önemli olduğunu ifade etti.

“Çok ilginçtir, göreve geldiğimde (belediye başkanlığı) ne yazık ki İstanbul’daki gecekondu sayısı 640 bindi, İstanbul’un nüfusu da o zaman 8 milyon.” diyen Erdoğan, “Görevi bıraktığımda İstanbul’da gecekondu sayısı 110 bine düşmüş, bunların içerisinde kaçak yapılaşma ayrıca var, bütün bunlarla beraber o günden bugüne ne yazık ki gerek gecekondulaşma gerek kaçak yapılaşma devam ediyor.” ifadesini kullandı.

“Günümüz şehirleri insana huzur vermiyor’

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Hacı Bayram-ı Veli’nin “Nagehan ol şehre vardım, onu yapılır gördüm. Ben dahi bile yapıldım, taş ve toprak arasında.” şeklindeki sözlerini aktararak, “Bu kadar bu imar önem arz ediyor. Evet, insan inşa ettiği şehirlerde kendini de ortaya koyar, kendini de gösterir. Şehirler bu açıdan kurucularının, sakinlerinin üzerinde daha önce yaşayanların adeta aynası gibidir.” diye konuştu.

“Hayata nasıl bakıyorsak, dünyayı nasıl idrak ediyorsak, yaşadığımız şehirlere de öyle şekil veririz.” ifadesini kullanan Cumhurbaşkanı Erdoğan, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Bu sebeple ecdadımız çok güzel bir ifadeyle ‘Şerefül mekan bil mekin.’ yani ‘Bir şehri aziz kılan o şehrin sakinleridir, yaşayanlarıdır.’ derlerdi. Tasavvurumuz nasılsa inşa ettiğimiz şehirlerin mimarisi de öyledir. Yahya Kemal’in tespitleriyle ifade edecek olursak, ‘Ecdat bir yere yerleşeceği zaman önce mescidini yapar, onun yanına hamamını kondurur, yakınında da mezarlığını seçerdi. Solmadığı ve yekpare olduğu için tevhidin temsilcisi olarak gördüğü selvilerini diker, sonra bunların etrafına evlerini inşa ederdi ve böylece toprak imana gelirdi.’ diyor.

Şimdi dikkat edin. Yeşillik arıyorsanız nerede bulursunuz? Mezarlıkların olduğu yerde bulursunuz, bunun dışında maalesef… Bu tür sıkıntıları yaşıyoruz. ‘Selvi, endamlı selvi’ nerede? Mezarlıklarda. İstanbul’da selviyi bulacaksan Karacaahmet Mezarlığında bulursun, onun dışında bulamazsınız. Bu hale geldik. Bizim kültürümüzde işte şehirler böyle kurulurdu. Şehirlerin sultanı olan ve bir semtini sevmenin dahi ömre bedel olduğu İstanbul da böyle bir şehirdir. Şehirlerin anası Kahire de böyle bir şehirdi. Buhara, Semerkant, Tebriz, Kudüs, Medine, Bağdat, Şam, Kurtuba… Hülasaten medeniyetimizin tüm şehirleri, insanı, fıtratı aşkın olanı merkeze alan mekanları ifade ediyordu.”

Ahmet Hamdi Tanpınar’ın, bu tasavvuru, “Cetlerimiz inşa etmiyorlar, ibadet ediyorlardı.” diyerek tanımladığını anlatan Erdoğan, “Şehir kurmak için işte böyle bir vecd, böyle bir gönül bağı gerekir. İnsanın varoluş gayesini unutarak dünya üzerinde mutlak bir hakimiyet kurmayı hedefleyen mevcut paradigma önce böyle bir inceliğe saldırdı. Şimdi önümde cami, mescit onun önünde de dikkat edin kuşların evi var. Acaba şu anda artık bu kuşlara ev yapmayı düşünen var mı? Böyle bir anlayış kaldı mı? Bu hassasiyet çok önemli ve o kuşlar nereye barınacağını, nerede yiyeceğini, nerede içeceğini gayet iyi biliyordu. Bugünkü şehirlerimiz maalesef insan fıtratını değil, bireysel hırsları merkeze alan bir bakış açısıyla inşa ediliyor. İnsan fıtratıyla mütenasip olmayan her yer zamanla insanın zindanı haline dönüşüyor. Bu sebeple günümüz şehirleri insana huzur vermiyor.” diye konuştu.

“Benim de şikayetçi olduğum yerler var”

Türkiye’nin pek çok yerinde olduğu gibi İstanbul ve Ankara’nın da şairin ifadesiyle “üzerine usul usul karbonmonoksit yağan”, kışın nefes dahi alınmayan durumda olduğunu ifade eden Erdoğan, metronun, tünellerin, alt ve üst geçitlerin, çevre yollarının kuru bir hayal olduğu şehirlerden isyan seslerinin yükseldiğini aktardı.
Şehirleşme hızındaki büyük artışa rağmen, geçen 15 yılda tüm bu sıkıntıları büyük ölçüde hal yoluna koyduklarını söyleyen Cumhurbaşkanı Erdoğan, şehirlerin dönüşümünde, TOKİ’nin öncülüğünde ortaya çıkan konutu, okulu, ibadethanesi, ticaret merkezi, çevre düzeni ve tüm altyapısıyla kendi kendine yeterli yerleşim birimlerinin çok önemli katkısının olduğunu dile getirdi.

Ülke genelinde milyarlarca fidan ve ağaç dikildiğini anlatan Erdoğan, “Bugüne kadar TOKİ vasıtasıyla 805 bin konutu tamamlayarak hak sahiplerine teslim ettik. Bu rakamın 355 binini dar ve orta gelir grubuna yönelik ürettiğimiz ve çok uygun şartlarda kendilerine verdiğimiz konutlar oluşturuyor. Buna rağmen zaman zaman TOKİ’yi eleştirenlere rastlıyoruz. Neymiş TOKİ projeleriyle mahalle kültürü yok oluyormuş, yeşil alanlar katlediliyormuş, binalar çok yüksekmiş. Benim de şikayetçi olduğum yerler var. İnanın bunları söyleyenlerin de tabii milletten haberi yok.” diye konuştu.

Mahalle kültürü

TOKİ’nin, ortadan kaldırdığı gecekondulaşmanın olduğu bölgelerde kentsel değişim ve dönüşümü gerçekleştirdiğini vurgulayan Erdoğan, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Kendileri 30-40 katlık rezidansta oturup kapı komşularının adını dahi bilmeyenlerin mahalle kültüründen bahsetmeleri kadar boş bir iş olabilir mi? Ömürlerinde bir kez olsun kışın ısınmak için soba yakmamış, her yağmurda çatısı akmamış olanların gecekondu hayatının erdeminden bahsetmeleri riyakarlıktan başka bir şey değildir. Hayatlarında bir tek ağaç dikmediği, bir tek ağaç sulamadığı halde dünyanın en çevreci insanı geçinenleri artık dikkate almıyorum ve almayacağız. Türkiye’de dünün ihtiyacı kısa sürede büyük miktarda konut üretip milletin talebine cevap vermekti. İşte TOKİ bunu yaptı. Özellikle mahalle projesi teklifini yapanlara hak veriyorum. Teklif doğrudur ve TOKİ’nin de Emlak Gayrimenkul’ün de bu istikamette çalışmalar geliştirdiğini biliyorum. Bugünkü ihtiyacımız neyse hiç şüphesiz TOKİ ona yönelecektir.”

“Yok ‘kaçak’ dediler, yok şu, yok bu…”

Bu kişilerin, kendilerine taş üstüne taş koydurmamayı hayat felsefesi olarak belirleyen bir çete olduğuna dikkati çeken Erdoğan, şu değerlendirmeleri yaptı:

“Yol, baraj, köprü, metro yaparsınız karşınızda hep bu çeteyi bulursunuz. İstanbul’da AKM’nin projesini takdim edersiniz, ertesi gün Mimar Mühendisler Odası hemen bununla ilgili de müracaatta bulunur. Ne yaptınız siz bugüne kadar? Onu söyleyin. Nereye müracaat ederseniz edin, biliniz ki inşallah 2019, İstanbul Atatürk Kültür Merkezi’nin, o dev opera binasının bittiği yıl olacaktır. İstediğiniz kadar çırpının, istediğiniz kadar yatın, ne yaparsanız yapın. Böyle yapa yapa 10 yılımızı yediniz. Artık daha size tahammül yok. Bedeli neyse biz bunu yapacağız. Sırça köşklerinden bize ahkam kesenlerin asıl derdi, büyükşehirlerin, özellikle de kurtarılmış bölge olarak gördükleri belli muhitlerin sadece kendilerine ait olmaktan çıkmasıdır. Lafa gelince halkçılığı kimseye bırakmayanlar, milletle aynı yollarda yürümeyi, aynı mekanlarda oturmayı, aynı meydanları paylaşmayı içlerine sindiremiyorlar. Bakınız şu gördüğünüz binadan başka bir opera binası yoktur. Bu da yarı opera binasıdır. Acaba niye yapılmadı, niye yapmadınız? İşte biz burayı yaptık. Külliyeyi yaptık, ona saldırdılar. Yok ‘kaçak’ dediler, yok şu, yok bu dediler.

Danıştayına varıncaya kadar hepsi kararlarını verdi. ‘Oraya gitmeyeceğiz’ dediler, ondan sonra geldiler. Niye geldiniz? Hoşgeldiniz.”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, yapılan yerlerin şahsı için inşa edilmediğini, “milletin evi” olduğunu söyledi.

“Nicelik odaklı değil, nitelik odaklı anlayışı hakim kılacağız”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, her alanda olduğu gibi şehircilikte de nicelik odaklı değil, nitelik odaklı bir anlayışın hakim kılınması gerektiğini dile getirerek, insanı merkeze almadan, fıtratı odak noktası yapmadan şehircilikte arzu edilen yere varılamayacağını ifade etti.

Modern mimarinin imkanlarıyla kadim ve kalıcı olanı sentezlemek için çalışacaklarını belirten Erdoğan, “Bir tarafı inkar yeni inşa olmaz. Hepsini miks edeceğiz, bu şekilde geleceğimizi inşa edeceğiz. Son iki asrımıza damgasını vuran o taklitçi zihniyeti artık bir kenara bırakmalıyız. Bugün yüzleştiğimiz meselelerin çözümü için önce zihniyet dönüşümünü gerçekleştirme ihtiyacımız var.” dedi.

AA

Şehircilik Şurası’ndaki 4 ana komisyondan biri olan Kentsel Dönüşüm komisyonunda sektörü temsilen üye olarak bulunduğunu ifade eden İMKON Genel Başkanı Tellioğlu, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Şehircik Şurasının açılışında yaptığı konuşmalara katıldığının altını çizen Tellioğlu, şunları kaydetti:

“Özellikle Cumhurbaşkanımız bir kısım sözde meslektaşlarımızın üzerinden, müteahhitlerin imar rantı ve kot kazanımlarından dolayı ülkeye ihanet ettiklerini söylese de haklıdır. Ama bu yaklaşım sektörün bütüncül sorunlarına bakış açısından tam anlamıyla adil değildir.

Çünkü bu dikey yapıların usulsüz imar ve inşaat izinlerini müteahhitler kendi kafasına göre, onaysız ve ruhsatsız projelerle gerçekleştirmiyorlar.

‘İzinleri kanunu veriyor’

Yani bunlara izin veren belediyeler ve kamu idareleri mevcut. Bu durumda bu belediyeler ve kamu idareleri de bu durumdan ayrıca sorumludurlar.

Biz müteahhitlik sektöründeki dörtte birlik çürük, merdiven altı, işinin ehli olmayan, liyakatsiz ve ehliyetsiz kişilerin, hatta hiçbir işte yeterliliği olamayan kişilerin bu işi yapmamalarını ve bu çürükleri temizleyecek Müteahhitlik Hizmet Kanunu’nun da ivedilikle çıkartılması gerektiğini yıllardır söylüyoruz.

Kanun niye çıkmıyor?

Müteahhitlik sektörünün statükocusu olan ve sayıları 200’ü geçmeyen bu rantçı, menfaatçi kişilerin statükosu, siyaset üstündeki etkisi daha ağır olduğu için bir türlü Müteahhitlik Hizmet Kanunu’nu çıkartmıyorlar.

Maalesef eleştirdiğimiz müteahhitlerin hala bir Müteahhitlik Hizmet Kanunu yok; yine imar rantını ve usulsüzlüğünü eleştirmemize rağmen, adam gibi bir imar kanunu, bir kıyı kanunu, bir boğaz kanunu çıkartmıyorsak; bu da olmuyor. Bu yanlış ve ihanet şebekesinden ilgililer de sorumludur.

Yani biz de siyasilerin ve devlet büyüklerinin affına sığınarak, bu tür yanlışlıkların düzeltilmesi adına icraat yapılmasını talep ediyoruz.”

3 ay sürecek

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı olarak 2023 vizyonuyla ve 2071 tasavvuruna uygun şehircilik politikaları belirlemek, sorunlara çözüm üretmek için Şehircilik Şurası’nı toplamaya karar verdiklerini belirterek 3 ay sürecek şuranın 4 konu başlığının, ‘Şehirlerimizde Kimlik, Planlama ve Tasarım’, ‘Kentsel Dönüşüm, ‘Şehirleşme, Göç ve Uyum, ‘ Şehirleşmenin Yeni Vizyonunda Yerel Yönetimlerin Rolü’ olduğunu söyledi. Şura komisyonlarının bilim insanları, bakanlıklar, belediyeler ve kamu kuruluşlarından uzmanlar, sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri ile meslek örgütlerinin mensuplarından oluştuğunu aktaran Özhaseki “Şuradan çıkacak sonuçlar, mevzuata doğrudan veya dolaylı katkı sağlayacak, Türkiye’nin şehircilik politikasına yansıyacaktır” dedi.

Slopi ve İdil’de ev teslimleri 3 ay sonra

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın terör dolayısıyla tahrip edilen illerde sürdürülen çalışmalar hakkında da bilgi veren Bakan Özhaseki, söyle devam etti:
“Diyarbakır Sur olmak üzere Cizre, İdil ve Silopi, Şırnak Yüksekova ve Nusaybin’de de çalışmalar başlattık. Sur’da evi yıkılmış herkese bugün ev verebilecek durumdayız. Silopi ve İdil’de 3 ay içerisinde herkesin evini teslim edebilecek durumdayız. Sene sonuna kadar teröristlerin yaktığı, yıktığı, mağdur ettiği her vatandaşın evini, ki sayısı 30 bini aşıyor, altyapısıyla ve üstyapısıyla verebilecek durumdayız.”

2012’de kentsel dönüşüm yasaları çıkartıldığını, birçok yerde çalışmalar başlatıldığını söyleyen Özhaseki, “Bugün gelinen noktada dönüşüme uğrayan bina sayısının ancak 960 bin olduğunu söylüyoruz. İlgili insan sayısı ise 3,5 milyon kişiden ibaret. Takdir edersiniz ki bunu yeterli göremeyiz. Bir an önce bizim şehirlerimizi depreme hazırlamamız gerekiyor. Bu kapsamda hazırlanmış birçok projeyi de yerinde takip edip gerekirse çözüm ortağı olarak elimizi taşın altına koyuyoruz. Gaziosmanpaşa gibi, Karabağlar gibi, Fikirtepe gibi” şeklinde konuştu.

Bakanlık Fikirtepe’de ilk temeli 5 Şubat’ta atacak

Fikirtepe’de 5 Şubat’ta ilk temeli atacaklarını da hatırlatan Bakan Özhaseki, yıllardır kangren haline gelmiş adalarda 10 bine yakın vatandaşın sorunlarının çözüleceğini anlattı.

Toplumdan uzak, tek başına yaşamak insanın fıtratına aykırı olduğunu dile getiren Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Şehirler işte bu fıtri ihtiyaçtan doğmuştur. Medeniyet kavramının insanların bir arada yaşadıkları şehirleri de ifade eden geniş bir anlamı vardır. Batı medeniyeti sahip olduğu devasa üretim kapasitesine rağmen insanların mutluluğuna aynı ölçüde katkıda bulunamıyor. İbn-i Haldun’a göre, şehirlerin bir ruhu vardır ve insanlar zamanla yaşadıkları şehrin ruhuyla şekillenir” diye konuştu.

‘Şehircilik facialarının sebebini iyi tespit etmeliyiz’

Türkiye’de yaşanan şehircilik facialarının sebebinin çok iyi tespit etmek gerektiğini ifade eden Erdoğan, “Her alanda olduğu gibi şehircilik alanında da geçmişimizden dersler alarak hataların tekerrürünü önlemek zorundayız” açıklamasında bulundu.

Şehirleşme sorunları bize mahsus değil

Dünyanın dört bir yanında hemen tüm önemli şehirleri ziyaret etme imkanı bulduğunu anlatan Erdoğan, şehirleşme alanında yaşanan sorunların Türkiye’ye mahsus olmadığını vurguladı. Bugün dünyada nüfusu 10 milyonun üzerinde 34 şehir olduğunu kaydeden Erdoğan, “Nüfusun kır ve kent dağılımı da hızla bozulmakta ve insanlar şehirlere adeta yığılmaktadır. Ülkemize baktığımızda 1950’de ülkemizin sadece yüzde 25’i şehirlerde yaşarken bugün bu oran yüzde 90’ı aşmıştır. Bizim şehirlerimiz toplumumuzda var olan çeşitliliği, farklılığı bir arada yansıtabilme özelliğine sahiptir. Asıl olan budur” şeklinde konuştu. .

Yatay mimari vurgusu

Türkiye’de 1940’lardan itibaren çarpık yapılaşmanın, gecekondulaşmanın yanı sıra aynı çirkin, kişiliksiz bir projenin yüzlerce, binlerce uygulaması olan apartmanların ortaya çıktığını kaydeden Erdoğan şunları söyledi:

“İnsanların sadece başlarını sokabilmek için yaptığı bu uygulama artık son bulmalıdır diye düşünüyorum. Ben dikey mimariden değil yatay mimariden yanayım. İnsan toprağa yakın yaşamalıdır. Dikey mimariden amaç nedir? Az topraktan çok para kazanmak. TOKİ binaları başta olmak üzere artık ülkemizde tarihimize, bölgelerimizin karakterislik özelliklerine göre binalar inşa etme dönemi gelmiştir, geçiyor. Bu facialara bakanlık olarak, belediyeler olarak iş birliği halinde izin vermemeliyiz. Hep birlikte buna karşı set oluşturmalıyız. Şehirlerimiz kentsel dönüşüm projeleriyle gecekondulardan kurtarılırken şahsiyetsiz mimari ekollere de teslim edilmemelidir. En büyük kazancımız insan öncelikli yaşanabilir şehirler kurmak olduğunu kabul ederek yolumuza devam etmeliyiz.”

Müteahhitlere sert çıktı

Bazı müteahhitlerin acımasızca yolsuzluk yaptığını savunan Cumhurbaşkanı Erdoğan “Kot, denilen bir olay var. Bununla ne yazık ki müteahhitler acımasız bir şekilde yolsuzluk yapıyor” dedi. Kot uygulamasında kesinlikle kotu denizden verme anlayışı  getirmek gerektiğini kaydeden Erdoğan şunları söyledi:

“Meyilli bir arazide beyefendi inşaatı en yüksek noktadan alıyor. Bu işi kökünden kazımamız lazım. Her taraftan bakıldığında ortaya bir güzellik çıkması lazım. Bu konularda belediyelerimizin hassas davranması lazım. Bodrum, güneş görmeyen yerdir. Toprağın altındadır. Kalkıp, etrafını açmak suretiyle bodrumu zemine dönüştüren anlayış da bana göre, ihanet içerisindedir.”

‘Yeni Boğaz yasası lazım’

“Kazanmak istiyorum derken şehre ihanet ediyorlar” diyen Erdoğan, insanın şehirler üzerinden hakkı olduğu gibi şehrin de insanlar üzerinde hakkı olduğunu söyledi. İstanbul Boğazı’nın halinin ortada olduğunu ifade eden Erdoğan “Boğazı felç ettiler. İstanbul felç. Neden? Bu yüzden. Bakıyorsun o güzelim boğazda 5, 6, 7 kat binalar. Niye? Kararlı bir duruş sergilenmediği için bunlar oluyor. Bununla ilgili çok ciddi bir Boğaz Yasası’nın yeniden çıkartılması lazım. Bunu sıfırlayalım, demiyorum. İnşaatların boğazda yapılmasından da yanayım. Bu çirkin yapılaşmaların yıkılıp, onların yerine inşaat yapılsın ama bunun bir anayasası olsun adeta. Anayasasını kurduğumuz zaman bu mesele biter” dedi

Sorunlar, stratejiler, çözümler…

Çevre ve Şehircilik Bakanı Mehmet Özhaseki, Şehircilik Şurası ile, Türk insanının ruhunun, tarihsel birikiminin, toplumsal hassasiyetlerinin ve şehirli kimliğinin ön planda tutulduğu konular, güncel gelişmeler ışığında, akademisyenler, üniversiteler, ilgili sivil toplum kuruluşları tarafından tartışmaya açıldığını söyledi. Şehircilik Şurası’na, ülkenin saygın akademisyenleri, bürokratları ve uzmanlarıyla beraber ilgili sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinin katılacağını anlatan Özhaseki, “Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’mızın görev alanına giren konulara ilişkin durum tespitleri ve incelemeler yapılacak, sorunlar belirlenecek, stratejiler geliştirilecek, akabinde çözüm önerileri sunulacaktır” dedi.

İnsan odaklı şehirleşme

Türkiye’nin insan odaklı şehirleşme vizyonunun değişen koşullar çerçevesinde yeniden belirleneceğini vurgulayan Özhaseki, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın, geçmişinden kopuk bir mimariyle şekillenen, sosyal ve kültürel mirasını yitiren, yaşam kalitesini düşüren, insana ve çevreye karşı duyarsız olan bir şehirleşmeyi reddettiğini söyledi.

Bakanlığının, bir taraftan köklü medeniyetini referans aldığını, bir taraftan da sürdürülebilir ve kimlikli şehirlerin önünü açtığını vurgulayan Bakan Özhaseki, şuranın ana temasının ‘Şehircilikte Yeni Vizyon’ olduğunu söyledi. Hedeflerinin Türkiye’nin yeni şehircilik vizyonunu, gelişen ve değişen koşullar çerçevesinde akademisyenlerle, bürokratlarla, ilgili sivil toplum kuruluşlarıyla birlikte belirlemek olduğunu ifade eden Özhaseki şunları söyledi:

Şura 3 ay sürecek

“Şuramızın süreceği 3 ay boyunca; Şehirlerimizde Kimlik, Planlama ve Tasarım’dan Kentsel Dönüşüm’e, Şehirleşme, Göç ve Uyum’dan Şehirleşmenin Yeni Vizyonunda Yerel Yönetimlerin Rolü’ne kadar çok geniş bir yelpazede çalışma fırsatı bulacağız. Şehircilik Şurası sonrası yayımlanacak olan Sonuç Bildirgesi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı mensuplarına, şehircilik alanında faaliyet gösteren tüm kurum ve kuruluşlar ile uzmanlara önemli bir başvuru kaynağı olacak.”

Cumhurbaşkanı’nın şiiri

27 Ocak 2017
Cumhurbaşkanlığı Külliyesi Ankara