Belediyelere vakıf ve dernek kıyağı uyarısı

Söz konusu kurumlara dair tespitleri ayrı ayrı olarak 2021 yılının sonunda Sayıştay’ın web sitesinde yayınlanacak.

Sayıştay’ın belediyelerde yaptığı denetimlerin sonucunda ortaya çıkan genel sorunlar ve usulsüzlükler ise Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporu’nda yer aldı.

Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunulan raporda göre, yerel yönetimlerle ilgili şu tespitler yer aldı:

Bedelsiz tahsis: Denetimlerde bazı belediyelere ait taşınmazların mevzuatta öngörülen istisnai koşullar oluşmaksızın; vakıf ve derneklere, spor kulüplerine, belediye şirketlerine, elektrik şirketlerine ve gerçek kişilere bedelsiz kullandırıldığı tespit edildi.

Araç uyarısı: Sivil toplum kuruluşlarının düzenlediği çeşitli organizasyonlar için belediyelere ait olan veya belediyelerce kiralanan otobüs, minibüs gibi araçların bedelsiz tahsis edildiği, bu kurumlara sunulan hizmetlere indirim uygulandığı ve muhtelif ayni yardımlar yapıldığı tespit edildi.

Toplu taşıma: Bazı belediyeler toplu taşıma hizmetlerini ihale yapmadan üçüncü kişilere verdi. İhale yapılan yerlerde de sözleşmelerde bir geçerlilik süresi öngörülmedi.

Borçlar: Denetimlerde bazı belediyelerde kanunda belirlenmiş borçlanma limitlerine uyulmadığı ve iç borçlanma için belirlenen limitin aşılmasına rağmen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan izin alınmadığı tespit edildi.

Atık toplama: Ambalaj atıklarının toplanması için imtiyaz hakkının ihale düzenlenmeksizin ve gelir elde edilmeksizin şirketlere devredildi.

İşletme vergileri: Bazı belediyelerde çevre temizlik, ilan, reklam ve eğlence vergisi tahsilatı yapılmıyor. Tatil günlerinde çalışmaları izne bağlı olan işletmelerin harç ödemeden faaliyetlerine devam edilmesine göz yumuluyor. Elektrik ve doğalgaz dağıtımı yapan kuruluşlar, bazı belediyelere ödemeleri gereken tüketim vergisi ödemiyor.

Emlak vergisi: Emlak vergisi tahsilatında mevzuat hükümlerine uyulmuyor. Bina sınıfları hatalı belirlenirken, bina vergisi ödemesi gereken yerlerden arsa vergisi alınıyor. İndirimli emlak vergisinden faydalanan yapılar denetlenmiyor, vergilerin hesaplanmasında doğru ölçüm yapılmıyor. İş yerlerinden emlak vergisi tahakkuku meskenmiş gibi yapılıyor. Yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi olmayan binalardan emlak vergisi alınmıyor.

Otopark: Mevzuata aykırı olarak ilçe belediyeleri büyükşehir belediye meclis kararı olmaksızın otopark işletiyor. Bazı belediyelerde otopark hesabından toplanan bedeller amacı dışında kullanılıyor. İlçe belediyeleri tahsil edilmesi gereken otopark ücretlerini tahsil etmiyor veya tahsil ettiklerini büyükşehir belediyesine göndermiyor. Bazı büyükşehir belediyeleri de ilçelere otopark gelirlerinden pay vermiyor.

Gecekondu: Fon gelirleri belediyelerce amacı dışında kullanılıyor. Hazine’ye ait taşınmazların satış bedellerinden tahsil edilen yüzde 10’luk gelirin takibi de belediyeler tarafından yapılmıyor.

Alt yapı gelirleri: Denetimlerde bazı belediyelerin sabit ve mobil haberleşme altyapısı veya şebekelerinde kullanılan her türlü kablo ve benzeri gerece ilişkin geçiş hakkı ücretlerinin takip ve tahsil edilmediği ve ücretlerin ilçe belediyesi tarafından tahsil edilmesi gerekirken büyükşehir belediyesi tarafından tahsil edildiği tespit edildi.

Sözcü

Yenileme için devredildi

Milliyet’den Önder Yılmaz’ın haberine göre, Maliye Bakanlığı’nın Galata Kulesi çevresi, Tophane, Tarlabaşı, Fransız Sokağı, Cezayir Çıkmazı gibi rantın yüksek olduğu bu bölgeler başta olmak üzere İstanbul’da 169 taşınmaz, Bakanlar Kurulu kararıyla Büyükşehir Belediyesi, Beyoğlu, Fatih, Zeytinburnu gibi ilgili belediyelere bırakıldı. Örneğin, İstanbul Beyoğlu’nda 17 parselin devri yapılmasına rağmen hiçbir yenileme işlemi gerçekleştirilemedi. Söz konusu taşınmazlardan milyonlarca TL gelir elde edilmesi gerekirken, sadece 3 gayrimenkulden yıllık 91 bin 950 TL bir ecrimisil geliri alan belediye, Hazine’ye de pay vermedi.

Geri istendi ama alınamadı

Sayıştay’ın raporuna göre, İstanbul Zeytinburnu’nda devredilen 7 taşınmazdan 2,5 milyon TL kira geliri elde eden belediye, bu gelirden de Hazine’ye pay vermedi. İstanbul Fatih’de ise yenileme için belediyeye devredilen 145 taşınmazın belediyeden Hazine’ye geri devri istendiği halde sadece 6 taşınmaz geri alınabildi. Sayıştay raporunda geri kalan taşınmazların üzerinde üçüncü kişilere şantiye sahası, otopark, hizmet binası, nikâh salonu, kafe olarak kiralamalar yapıldığı belirtildi. Raporda ayrıca, 10,2 milyon TL gelir elde edilmesine rağmen Hazine’ye pay ödenmediği vurgulandı. Rapora göre, Ankara Büyükşehir Belediyesi’ne yenileme amacıyla verilen 9 dükkan için mahkemeden yürütmeyi durdurma kararı geldi. Belediyeden geri istenen dükkanlar geri alınamadı.

Hazine payı ödenmedi

İlk olarak Samsun’da 9 adet hazine taşınmazının devrinin incelendiği kaydedilen raporda, bu ilde bir şirkete verilen taşınmaza AVM ve 600 araçlık yeraltı otoparkı yaptırıldığı, diğer yerlerin de ticari işletmelere dönüştürüldüğü belirtildi. Üstelik belediyenin elde ettiği 777 bin 437 TL’den %50’lik Hazine payı yine yatırılmamıştı.

Trabzon’da ise 16 adet Hazine taşınmazının Büyükşehir Belediyesi’ne devredildiği belirtilen Sayıştay raporuna göre, Tarihi ve Kentsel Sit alanı ve turizm amaçlı alanların 2001’de restore edildiği, 2013’deki devir sonrası herhangi bir yenileme işlemi yapılmadığı saptandı. Çeşitli dernek ve vakıflara büro, çay bahçesi ve gerçek kişilere fırın olarak kiralanan gayrimenkullerden ne belediye  ne defterdarlık tarafından herhangi bir kira veya ecrimisil geliri elde edilmediği de kayda geçti.