Farklı yapı tipolojilerinde birçok projeye imza atan Mimar Onur Karadeniz, pandemi sonucunda değişen yaşam alışkanlıkları ve bunun mimari ve iç mimari tasarıma yansımasını analiz etti ve karşılaşacağımız yeni trendleri açıkladı.

İklim krizi kalıcı olacak

Şehir-kasaba arakesitinde yer alan yerleşimlere (Bodrum ve Urla gibi) olan ilginin artmaya başladığını belirten mimar, önümüzdeki beş yıl içerisinde iklim krizinin daha dramatik sonuçlarını göreceğimiz için bunun geçici bir trend olduğunu düşünmüyor. Bu trendi, geç kalınmış bir “suburbanization” olarak değerlendirmekte fayda olduğunu aktaran Onur Karadeniz, bu bağlamda bu trendin Bodrum, Urla ve diğer Ege-Akdeniz yazlık yerleşim alanlarının ne kadar plansız bir şekilde yapılaştığını görmemiz ve bu yerleşim yerlerini düzeltmek ve güzelleştirmek adına bir adım atabilmemiz için de vesile olacağı kanaatinde. Aile ile bir arada olmayı mümkün kılan müstakil evlere olan ilgi ise daha yavaş tüketim ve yaşama geçme isteğiyle orantılı olarak artıyor.

Değişim tüm dünya için geçerli

Türkiye’de aldığı eğitimin ardından çalışmalarına New York ve İstanbul’daki ofislerinde devam eden mimar, kişisel gözlemlerine dayanarak müstakil eve yerleşme eğiliminin sadece Türkiye’de değil dünyada da arttığını ifade ediyor. New York’ta çoğu kişi şehre yeniden yerleşirken bile Upstate, Brooklyn ve Jersey gibi şehrin etrafında konumlanan daha bol ağaçlı bölgeleri tercih ediyor.

Pandemi ve iklim krizi birlikte değerlendiriliyor

Pandemiyi aynı zamanda iklim krizinin bir parçası olarak değerlendirmekte fayda olduğunu düşünen Onur Karadeniz’e göre bu trend yükselerek devam edecek. Bu doğrultuda güncel konut projelerinde de bazı kriterler daha fazla önem kazanacak: “Güncel konut projelerinde dikkat ettiğim en önemli kriter, salon kullanımı. Salondaki masanın büyüklüğü, malzemesi, ölçüleri; oturma grubunun kullanım şekli, büyüklüğü; televizyonun yerleşim biçimi gibi konular daha da önem kazanmakta.

Eşyaya bakış açısı yalınlaştı

Evde geçirilen zamanın artması, müşterilerin masaya olan taleplerini artırmakla birlikte çevrelerinde daha sakin ve yalın renk ve malzemeleri tercih etmeye başladılar. Bu bilinçaltında bir bakıma ofis ortamlarını ev mekanlarına yansıtmaları ile ilgili. Evdeki yapay aydınlatmanın bile daha lüks ve şık olmaktan çok kişisel kullanımının düşünülmeye başlanmasının biz mimarlar için olumlu bir gelişme olduğunu düşünüyorum. Bununla birlikte müşterilerden gelen talepler doğrultusunda, ev projelerinde ses altyapısı gibi kriterler de önem kazanmaya başladı.”

Türkiye’de artan konut ihtiyacı ve pandemi ile birlikte özellikle mobilya sektöründe önemli bir yer tutan mutfak mobilya pazarını olumlu yönde etkiledi.

Pandemiyle birlikte büyük şehirlerde yaşayan kesimin sahil bölgelerine yerleşmesiyle neredeyse tüm sektörlerin talep gördüğünü söyleyen Bodrum Mutfak Mobilya Kurucusu Mustafa Güneri, “Göçlerin etkisiyle Bodrum ve çevresindeki artan gayrimenkul satışları, yazlıkların 12 ay yaşanabilmesi için tadilata girmesi sektörün büyümesini etkileyen en önemli nedenlerden. İnsanların mutfakta uzun süre vakit geçirmeleri mutfağı yaşam alanı olarak görmesini sağladı. Bu süreçte doğala ve sağlıklı materyallerden yapılan ürünler tercih edilmeye başlandı. Her yıl yüzde 15 büyüyen mutfak mobilya pazarı bu süreçte büyüme oranını yüzde 25’e çıkardı. Aynı zamanda sektörle ilgilenen firma sayısında da artış yaşandı” dedi.

Ticari gayrimenkul alanında finansal ve profesyonel hizmetler veren ve yatırım yönetimi danışmanlığı sunan JLL Türkiye’nin raporuna göre, 2021 yılının ilk çeyreğinde pandemi tedbirlerine rağmen, AVM, perakende ve lojistik pazarları 2020 yılının ilk çeyreğine kıyasla artış gösterirken, pandemiden en fazla etkilenen sektörün turizm olduğu gözlemleniyor.

163 metrekareye 1000 kişi

Rapora göre Türkiye’deki toplam AVM sayısı 447 olarak görülürken, 29 AVM’nin inşaatının devam etmesi de göz önünde bulundurulduğunda, 2023 yılı sonunda toplam AVM sayısının 476’ye yükselmesi bekleniyor. 2020 yılının ilk çeyreğinde yıl sonunda 1.000 kişi başına 162 metrekare kiralanabilir alan olarak ölçülen Türkiye’nin perakende yoğunluğunun, 2021’nin ilk çeyreği itibarıyla 163 metrekare düzeyine yükseldiği hesaplandı.

Pandemiyle gelen yeni çalışma düzeni, ofis inşaatlarını artırdı

Yılın ilk çeyreği itibarıyla mevcut A sınıfı ofis arzı 5,6 milyon metrekare seviyesinde sabit kalırken, inşaat halindeki yeni projelerin 1,8 milyon metrekareye ulaştığı gözlemlendi.

2017’nin ikinci çeyreği ile 2020’nin ilk çeyreği arasında yüzde 20’nin üzerinde seyreden ve 2018’dan bu yana düşüşe devam eden şehir merkezlerindeki A sınıfı ofis boşluk oranının, 2021 yılının ilk çeyreğinde yüzde 16,8 seviyesine düştüğü görülüyor. Bu düşüşün sebebi ise, şirketlerin kayda değer bir şekilde düşen kira seviyelerinden de yararlanarak, 2021 yılının ilk çeyreğinde şehir merkezlerindeki A sınıfı ve birincil lokasyonlarda bulunan ofis binalarını tercih ettiği şeklinde yorumlanıyor.
2021’in ilk çeyreğinde 5,6 milyon metrekare olan ofis alanlarının, 2023 yılı sonunda 7,4 milyon metrekareyi aşması bekleniyor.

“İstanbul ve Kocaeli lojistik pazarının yüzde 88’i doldu”

JLL Türkiye’nin 2021 yılının ilk çeyreğini değerlendirdiği Türkiye’nin Makroekonomik ve Gayrimenkul Piyasası Verileri Raporu’nda, İstanbul ve Kocaeli alt pazarlarını kapsayan Marmara Bölgesi’ndeki toplam lojistik arzının 2021 ilk çeyreği itibarıyla 10,42 milyon metrekareye ulaştığı görülüyor.

Pandeminin etkisiyle perakendecilerin çevrimiçi satış kanallarına yaptığı yatırımların da etkisiyle, 2021 yılının ilk çeyreğinde 24 bin metrekare lojistik kiralama işlemi gerçekleşerek, lojistik pazarındaki genel boşluk oranı yüzde 12 seviyesiyle dikkat çekiyor. Pandemi nedenli kısıtlama kararlarıyla birlikte ortaya çıkan kayda değer talebi karşılamak için, perakende lojistik süreçlerini iyileştiren marketlerin etkisiyle kent lojistiği kavramının gündeme geldiği de 2021 yılı beklentileri arasında yer alıyor.

Sektörler incelendiğinde, pandemi koşullarından en olumsuz etkilenenler arasında İstanbul otel pazarı öne çıkıyor. 2020 yılının Ocak-Şubat aylarında İstanbul’a gelen yabancı ziyaretçi sayısı 4,97 milyon olarak gözlemlenirken rapora göre, 2021 yılının Ocak-Şubat aylarında bu rakam 686 bin olarak düşüş gösteriyor.

Raporda, inşaat malzemeleri sanayi üretiminin ekim ayında bir önceki yılın ekim ayına göre yüzde 18,2 arttığı, bu yükselişte içeride mevcut inşaat işlerindeki canlanma ile özellikle dış pazarlardaki talep artışının etkili olduğu belirtildi.

Sürekli hazırlanıyor

İnşaat malzemesi sektörünün çatı kuruluşu Türkiye İnşaat Malzemesi Sanayicileri Derneği (Türkiye İMSAD) tarafından hazırlanan ‘Aralık 2020 Sektör Raporu’nda şu tespitler yer aldı: İnşaat sektörü ve inşaat malzemeleri sanayisi, Covid-19 salgını öncesi 2020 yılının ilk çeyreğini büyüme ile kapattı, ikinci çeyreğinde ise salgının etkileri ile daralma yaşadı.

Ekonomiye verilen destekler ve iktisadi faaliyetlere geri dönüşler sonucu üçüncü çeyrekte inşaat sektörü sekiz çeyrek sonra büyüme gösterdi. İnşaat malzemeleri sanayisinde de üretim ve ihracatta önemli bir artış gerçekleşti. Son çeyrekte büyümeler devam etti ancak yılın sonlarına doğru salgınının yurtiçi ve yurtdışında daha kuvvetli yaşanmaya başlanan ikinci dalgası sonucu işler yeniden yavaşlama eğilimine girdi.

Pandemi etkin olacak

Rapora göre sektörün ve malzeme sanayisinin 2021 yılı performansını belirleyecek ilk ana unsur, küresel ölçekte ve Türkiye’de pandeminin seyri olacak. Yaygın ve başarılı bir uygulama ile yılın ilk yarısından itibaren toplu bağışıklık kazanılmaya başlanması inşaat sektörü ve inşaat malzemeleri sanayisini de olumlu etkileyecek. Salgının, yılın ikinci yarısı sonuna kadar tamamen kontrol altına alınması ile kısıtlamaların da büyük ölçüde kalkması sağlanmış olacak.

Hukukun üstünlüğüne vurgu

2021 yılında inşaat sektörü ve inşaat malzemeleri sanayisinde belirleyici olacak diğer unsur ise ekonomide uygulanacak para politikası, ekonomi, hukuk, demokrasi alanında yapılacak reformlar olacak. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın 2021 yılının da önemli bir bölümünde yüksek politika faizini koruyacağı öngörülüyor. Buna bağlı olarak konut kredisi ve TL ticari kredi faiz oranlarının da yüksek kalması bekleniyor. Dolayısıyla sıkı para politikası ve yüksek faizlerin inşaat sektörü ve inşaat malzemeleri sanayisinin 2021 yılı performansını sınırlaması söz konusu olacak.

İnşaat malzemesi sanayi üretimi ekim ayında yüzde 18,2 arttı

İnşaat malzemeleri sanayi üretimi 2020 yılı ilk çeyreğinde yüzde 8 büyüme gösterdi. Covid-19 salgını ile ortaya çıkan koşullar nedeniyle inşaat malzemeleri sanayi üretimi yılın ikinci çeyreğinde ise yüzde 8 düşüş göstermişti.

Yılın üçüncü çeyreğinde inşaat malzemeleri sanayi üretimi bu kez hızlı bir toparlanma içine girdi ve yüzde 17,1 arttı. Yılın son çeyreğinde yüksek üretim artışı devam etti. Ekim ayında üretim geçen yılın aynı ayına göre yüzde 18,2 artış gösterdi. Ekim ayındaki üretim artışında içeride mevcut inşaat işlerindeki canlanma ile özellikle dış pazarlardaki talep artışı etkili oldu.

2020 yılı ekim ayında 22 alt sektörün 21’inde üretim bir önceki yılın ekim ayına göre arttı. Ekim ayında 18 alt sektörde üretim aynı zamanda çift haneli ve yüksek oranlar ile gerçekleşti. En yüksek üretim artışı yüzde 53,9 ile birleştirilmiş parke yer döşemeleri sektöründe oldu. Kilit ve donanım eşyaları sektöründe üretim yüzde 46,1, çimento sektöründe yüzde 36,1, hazır beton sektöründe yüzde 33,7, seramik kaplama malzemelerinde yüzde 31,9, inşaat boya ve vernikleri sektöründe yüzde 30,6 yükseldi.

Ekim ayındaki üretim artışı ile 2020 yılı ocak-ekim döneminde inşaat malzemeleri sanayi üretimi artışı yüzde 7,2 olarak gerçekleşti. 22 alt sektörden 17’sinde üretim geçen yılın ocak-ekim dönemine göre arttı.

İnşaat sektörünün yurtiçinden kullandığı krediler yavaşlıyor

2020 yılında salgın nedeniyle uygulanan destek kredilerinden inşaat sektörü de önemli ölçüde yararlandı. İnşaat sektörü çok düşük faizler ile eylül ayı sonuna kadar toplam 49 milyar TL yeni kredi kullandı. Yeni kredi kullanımları inşaat sektörü ve müteahhitlik kesimini mali açıdan önemli ölçüde rahatlattı. Buna bağlı olarak faaliyetler de canlandı ve mevcut işlere hızlı bir geri dönüş yaşandı. Bu etki yılsonuna kadar sürdü. Ancak sıkı para politikası uygulaması ile kredi büyümesi de genel olarak yavaşlıyor.

2021 yılında yıllık genel kredi büyümesinin yüzde 15’te kalması bekleniyor. Buna bağlı olarak inşaat sektörünün kullandığı kredi büyümesi de yavaşlıyor. 2021 yılında kredi büyümesindeki yavaşlamanın sürmesi inşaat sektörü ve inşaat malzemeleri sanayisinin performansını sınırlayabilir.

Sektörün güven endeksi aralık ayında 6,9 puan geriledi

İnşaat sektörü güven endeksi temmuz ayında yılın en yüksek seviyesine ulaştıktan sonra izleyen aylarda kademeli bir gerileme gösterdi. İnşaat sektörü güven endeksi aralık ayında bir önceki aya göre 6,9 puan daha düşerek 65,9 puan olarak gerçekleşti. İnşaat sektörü güven endeksi aralık ayında ekonomik gelişmeler ve Covid-19 salgını ikinci dalgası nedeniyle daha kuvvetli bir aylık düşüş gösterdi. Mevsimsellik de güven endeksinin düşüşünde etkili oldu.

Mevcut inşaat işleri seviyesi aralıkta 11,3 puan geriledi

İnşaat sektöründe mevcut işler seviyesi ağustos ayındaki zirvesi sonrası eylül ve ekim aylarında sınırlı ölçüde gerilemiş, kasım ayında gerileme hızlanmıştı. Mevcut işler seviyesi aralık ayında ise bir önceki aya göre 11,3 puan düştü. Böylece mevcut işler mevsimsellik etkisinin de başlaması ile düşüşe geçti. İnşaat sektörünün Covid-19 salgını ile yarım kalan işlerini büyük ölçüde tamamladığı görülüyor. Covid-19 salgını ikinci dalgası ve kış aylarına girilmesi nedeniyle mevcut işler seviyesinin kademeli olarak gerilemeye devam etmesi bekleniyor.

Yeni alınan inşaat işleri seviyesi 5,9 puan geriledi

İnşaat sektöründe alınan yeni iş siparişleri aralık ayında bir önceki aya göre 5,9 puan geriledi. Sektörde yeni iş siparişleri haziran ve temmuz aylarında önemli artış gösterdi, ağustos-kasım döneminde iş siparişlerinde doygunluk yaşanmaya başlandı. Aralık ayında ise yeni alınan işler seviyesi hissedilir bir aylık düşüş gösterdi. Tamamlanan işler sonrası yeni siparişlerin kış ayları sonrası ve Covid-19 salgını etkilerinin azalması ile birlikte yeniden artmaya başlaması bekleniyor.

Kiralar bütçeyi çok zorluyor

Esnafı bu süreçte en fazla zorlayan da artan işyeri kiraları oldu. Geçtiğimiz haftalarda kabine toplantısı sonrası yapılan açıklamaya göre esnaflara kira yardımı müjdesi verilmişti. Öncelikle taksi, dolmuş, servis işletmecisi, terzi, oto tamircisi, lokantacı gibi işletme sahiplerinin maddi destekten faydalanabileceği açıklanırken, en fazla artış hangi kategorilerde yaşandı? Hangi illerdeki işyeri kiraları daha falza artış gösterdi? İş yeri kiralarının yanı sıra konutlarda son durum ne?

En fazla artış dükkan ve mağaza kiralarında

Gayrimenkul Borsası A.Ş. (GABORAS) verilerine göre bu dönemde Türkiye nüfusunun üçte birini kapsayan 5 büyükşehir arasında en fazla dükkan ve mağaza kiraları yükseliş yaşadı. Dükkan ve mağaza kiralarında en fazla artış yüzde 65 ile Bursa’da olurken, Bursa’yı yüzde 45 artış oranıyla İstanbul, yüzde 32 ile İzmir, yüzde 25 ile Ankara ve yüzde 20 artış oranıyla Antalya takip ediyor.

Ofis ve depolarda da artış var

İşyerleri kiralarında büro – ofis kategorisinde ise artış seyri devam ediyor. Buna göre geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre ofis kiralarında en fazla artış yüzde 25 ile İstanbul’da olurken, İstanbul’u yüzde 23 Artış oranıyla Antalya ve Ankara, yüzde 15 ile Bursa ve yüzde 12 artış ile İzmir takip ediyor.

Depo – antrepo kiralarında ise yüzde 33 artış ile en fazla artış oranına sahip olan il Ankara olurken, Ankara’yı yüzde 23 ile İstanbul ve yüzde 22 ile Antalya takip etmektedir. Bursa ve İzmir’deki depo kiralarına bakıldığında ise geçtiğimiz yıla göre yıl içerisinde fiyat artış ve inişleri yaşansa da yıl sonuna doğru geçtiğimiz yılın oranları gelerek yılı artış göstermeden kapatan iller oluyor.

3 tür kullanım var

Gayrimenkulde iş yerinin yapısal olarak dükkan – mağaza, büro – ofis, depo – antrepo olmak üzere 3 kategoride değerlendirildiğine değinen GABORAS Veri Direktörü Orhan Vatandaş, “Türkiye’nin pandemi döneminde büyümesi sürdü. Ancak, bir çok esnaf için de zor bir dönem devam ediyor. Ülkemizin itici gücü olarak kabul edilen KOBİ’lerimiz, ekonomik hayatı ayakta tutan dükkanlar ve üreticimizin gücü olan depoların GABORAS verilerimize göre enflasyonun üzerinde bir kira baskısına maruz kaldığını gösteriyor. Kiralık stokları ciddi oranda azalırken, bu konuda Devletimizin başlattığı kira desteği programının daralmayı hafifleteceğine inanıyoruz” diye belirtti.

Konut kiralarında pandeminin etkisi sürüyor

Bu yıl Covid-19 salgını nedeniyle çoğu firmanın evden çalışma sistemine geçmesi, insanların daha ferah alanlara geçerek pandemiyi en az sağlık sorunu ile atlatma beklentileri nedeniyle yazlık ve kırsal bölgelere yerleşimlerin oranını arttırdı. Buna paralel olarak yazlık ve kırsal alanlarda konut kiraları artış seyrini sürdürürken, nüfus oranı yüksek olan şehirlerde artış hızı yavaşladı. Bu yıl, geçtiğimiz yıla oranla en fazla artış yaşanan iller yüzde 60 ile Muğla, yüzde 57 ile Mersin, Yüzde 56 ile Antalya ve yüzde 50 ile İzmir olurken, bu oran İstanbul (% 20), Ankara (% 25) ve Bursa (% 11) gibi kentleşmenin yoğun olduğu illerde yüzde 25’in altında kaldı.

GABORAS, yapay zeka teknolojisi olan GOS Terminalleri üzerinden yaptığı araştırmayla bu soruları cevaplayarak 20 ilin yeni konutlardaki kira fiyatlarını mercek altına aldı. Çalışmaya göre pandemiden etkilenmeyip kira fiyatları en çok yükselen il yüzde 25 artışla Muğla oldu. Muğla’yı yüzde 23’lük artışla İstanbul takip ederken, Antalya yüzde 21 oranıyla kira fiyatları en çok artan 3’üncü il oldu.

Ülkemizin zor bir dönemden geçtiğini belirten GABORAS CEO’su Kurtuluş Altun, “Birçok alanı etkileyen pandeminin konut kiralarındaki değişiklikte de etkisi bulunmakta. Yaptığımız çalışmada tatilcilerin yoğun, turist oranının yüksek olduğu bölgelerde konut kira fiyatları yükselişte iken, kırsal bölgelerde konut fiyatlarında düşüş yaşandığını tespit ettik. Pandemi etkisi ile üniversitelerin uzaktan eğitim sistemine geçmesinden dolayı kiralık ev arayışlarına rağbet olmaması da bir başka tespitimiz’’ diye konuştu.

Fiyat artışları, enflasyon oranlarına yakın

TÜİK tarafından açıklanan 2020 yılı TÜFE ve enflasyon oranına göre belirlenen kira artışlarının sene başında yüzde 15.87 oranında olduğunu hatırlatan Altun, ‘’İstanbul, Muğla, İzmir ve Antalya gibi büyük illerimizde pandemi sonrası artan kiralık konut fiyatları TÜFE ve enflasyon oranlarının üzerine çıktı. İncelediğimiz 20 ilin 4’ü bu oranları aştı. Diğer 16 ilimizdeki artışlar TÜFE ve enflasyon oranlarıyla eşdeğer seyrediyor’’ dedi. Şu an normal talep iştahını karşılayacak imalat sürecinin pandemiden dolayı genelde kesilmiş olduğunu belirten Altun, konuşmasını şöyle sürdürdü:

“Ülke genelindeki önceki yıllarda görülen ortalama yıllık 600 bin konut iştahına yanıt verilmezse taleplerdeki artış nedeniyle özellikle yükselişteki illerin kira fiyatları, doların artış oranının da üzerine çıkacak gibi görünüyor. Kira dönüşüyle 187 ay olan Muğla, 202 ay kira döngüsü olan İzmir gibi iller yatımcıların ilgisini ve döviz mevduatından iç kaynak çekebilecekler.’’

En fazla düşüş yaşanan iller

100 metrekare büyüklükteki örnek daire üzerinden hesaplanan konut kira oranlarındaki değişime göre Adana, kira oranı en çok düşen il oldu. 2019 yılında 100 metrekarelik bir evin kirası ortalama 2 bin TL civarında seyrederken, 2020 yılında bin 600 TL’ye geriledi. Yüzde 25 düşüş yaşayan Adana’yı, kira fiyatları bin 300 TL’den bin 100 TL civarına düşen Çanakkale, 700 TL’den 600 TL’ye düşen Kayseri ve bin 300 TL’den bin 200 TL’ye düşen Mersin takip etti. Kira bedelleri gerileyen illerin iç göçte, geri dönüşlerde ve emekliler için yeni cazibe alanları haline geldiğini ifade eden Altun, Adana ve Mersin gibi kira düşüşü yaşayan illerin yine de kira geri dönüş sürelerinin azlığından dolayı yatımcı talebiyle karşılacağını ve kira fiyatlarının giderek dengeleneceğini de sözlerine ekledi.

Pandemiden en az etkilenen iller

GABORAS’ın ele aldığı 20 il arasında pandeminin kira oranlarını etkileyemediği tek il Konya oldu. Konya 2019 yılında ortalama 700 TL olan kira fiyatını 2020 yılında da koruyarak aynı fiyatta kaldı. Konya en az etkilenen il olurken Mardin 500 TL’den 600 TL civarına, Diyarbakır ve Malatya 600 TL’den 700 TL civarına, Samsun ve Kahramanmaraş 700 TL’den 800 TL civarına, Kocaeli 800 TL’den 900 TL civarına, Bursa ve Ankara ise 900 TL’den bin TL civarına, Gaziantep bin TL’den bin 100 TL civarına gelerek ortalama yüzde 10’luk artış gösteren iller oldu.

En yükselen fiyatlar Izmir ve Muğla’da

100 metrekarelik konut üzerinden ölçülen kira fiyatlarının en fazla yükseldiği şehir 2019 yılında ortalama 2 bin 400 TL’den 2020 yılında 3 bin 200 TL civarına çıkarak yüzde 25’lik artış gösteren Muğla oldu. Muğla’yı bin 600 TL’den bin 900 TL civarına çıkarak yüzde 23’lük artış gösteren İzmir takip etti. Antalya ise bin 100 TL’den bin 400 TL civarına yükseldi.

İstanbul yükselişini koruyor

GABORAS GOS Yapay Zeka sistemleri tarafından yapılan incelemede pandemi öncesinde ortalama bin 600 TL bandında seyreden İstanbul’daki konut kira fiyatları pandemiyle birlikte 2 bin TL civarına yükseldi. Edirne’de ise 2019 yılında bin 500 TL olan kiralık konut fiyatları 2020 yılında bin 700 TL’ye çıkarak İstanbul’u aratmadı.

980 noktada 13 bin ton asfalt kullanıldı

Bağcılar Belediyesi, yasağı değerlendirerek gece gündüz demeden ana arter ile ara sokaklarda yama ve dolgu çalışmalarına ağırlık verdi. Fen İşleri Müdürlüğü ekiplerinin, 3 aylık salgın sürecinde 980 noktada yaptığı çalışmalarda 13 bin ton asfalt kullanıldı.

Alt ve üst yapı faaliyetlerimizi sürdürdük

Hizmete ara vermeden devam ettiklerini söyleyen Bağcılar Belediye Başkanı Lokman Çağırıcı, “Pandemi günlerinde hemşehrilerimiz evlerindeyken biz de alt ve üst yapı faaliyetlerimizi sürdürdük. Ekiplerimiz sokaklara müdahale ederek bozuklukları düzeltip ilçeyi yeniledi. Bu dönemi en iyi şekilde değerlendirdiğimize inanıyorum” dedi.
Asfalt biriminin çalışmaları, 22 mahalledeki koordineli çalışmaları devam ediyor.

Ekonomi paketinde konut sektörüyle ilgili rakamlar açıklandı. Buna göre kamu bankaları Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en düşük kredi faiz oranlarını uygulamaya geçiriyor.

Dörtlü paketten çıktı

Kamu bankaları, normalleşme sürecine geçiş ve sosyal hayatın canlanması için “konut kredisi”, “taşıt kredisi”, “sosyal hayatı destek” ve “tatil destek” olmak üzere 4 yeni kredi paketini hayata geçiriyor.

Ziraat Bankası, Halkbank ve VakıfBank’tan yapılan ortak açıklamaya göre, kamu bankalarınca normalleşme sürecine geçiş ve sosyal hayatın canlanması için vatandaşların, finansman ihtiyaçlarını uygun şartlarda sağlayabilmesi amacıyla 4 yeni kredi paketi hayata geçiriliyor.

Birinci el/sıfır veya ikinci el konut alımlarında, düşük faiz oranı ve 12 aya kadar ödemesiz dönemi olan 15 yıla varan vade ile finansman imkanı sunulacak.

Bu “tarihi” imkandan daha geniş kesimlerin istifade edebilmesi için müşteri başına verilebilecek kredi miktarı sınırlandırılmış olup 3 büyük ilde (İstanbul, Ankara ve İzmir) krediye konu olacak konutlar için 750 bin TL, diğer şehirler için ise en fazla 500 bin TL’ye kadar kredi kullandırılabilecek. Kredi kullanımında yüzde 10’dan başlayan, düşük öz kaynak/peşinat oranı uygulanacak.

Bu kapsamda birinci el/sıfır konutlar için azami 12 ay ödemesiz dönemli, 15 yıla kadar vade ve aylık yüzde 0,64 faiz oranı ile finansman imkanı sunulacak.
Lüks Konut ve Gayrimenkul Uzmanı Sühran Aras oranların ülkemizde tüm zamanların en düşük konut kredisi faiz oranları olduğuna dikkat çekerek sektörde ciddi hareketlenme beklediklerini söyledi.

Bu zamana kadarkilerin en düşüğü

”Ekonomi Paketinde konut sektörünü ilgilendiren bu tarihi adımın alım satımlarda ciddi bir artış yaratacağını düşünüyoruz. Ülkemizde konut kredisinde tüm zamanların en düşük oranı olan bu faiz oranları hem yatırımcılar hem de yaşam amaçlı konut almayı düşünenler için önemli bir fırsat oluşturuyor. Çünkü alınacak kredinin hem ilk 1 yıl ödemesi olmayacak, hem de sadece yüzde 10’luk bir peşinatla konut alınabilecek.

Orta gelir grubu için önemli bir fırsat

Konut alırken kredi harici peşinatın yüzde 10’la sınırlı tutulmasının yanısıra 500.000 TL’ye kadar kredi alınabiliyor olması bu kapsama giren gayrimenkul marjını artıracak. Ayrıca ilk 1 yıl geri ödeme yapılmaması da krediyi kullanan açısında ek bir avantaj sağlıyor. Bu paketin orta gelir grubuna fırsatlar yaratacağını düşünüyoruz. Kamu bankalarına yapılacak konut kredisi başvuruları orta gelir grubu için 1 Haziran’da başlayacak.

Kredi kullanım miktarı Ankara İstanbul ve İzmir’de 750 bin TL’ye kadar çıkarken peşinat oranı da yüzde 10’a indirildi. Aylık 937 TL geri ödemeli 100.000 TL kredi almak mümkün olacak.

Sıfır konutta 0,64 faiz oranlarıyla 100.000 TL için örnek ödeme tabloları şu şekilde olacak:

ÖRNEK ÖDEME TABLOSU-1 ( EŞİT TAKSİTLİ)

KREDİ TUTARI KREDİ VADESİ TAKSİT TUTARI

100.000        180 937 TL

ÖRNEK ÖDEME TABLOSU-1 (12 AY ÖDEMESİZ DÖNEMLİ)

KREDİ TUTARI KREDİ VADESİ TAKSİT TUTARI

100.000       180 1.019 TL

İkinci el konutta 0,74 faiz oranlarıyla 100.000 TL için örnek ödeme tabloları şu şekilde olacak:

ÖRNEK ÖDEME TABLOSU-2 ( EŞİT TAKSİTLİ)

KREDİ TUTARI KREDİ VADESİ TAKSİT TUTARI

100.000       180 1.007 TL

ÖRNEK ÖDEME TABLOSU-2 ( 12 AY ÖDEMESİZ DÖNEMLİ)

KREDİ TUTARI KREDİ VADESİ TAKSİT TUTARI
100.000      180 1.095 TL

Dünya ekonomisi, Kovid-19 salgını nedeniyle tarihte benzeri görülmemiş bir krizin eşiğine gelirken, sürecin her alanda olduğu gibi inşaat sektörü açısından da önemli sonuçlar doğurması bekleniyor.

Çok etkiledi

Tüm dünyayı olduğu gibi Türkiye’yi de etkisi altına alan koronavirüs salgınından en çok etkilenen sektörlerin arasında yer alan inşaat, gerek yarattığı istihdam gerekse de büyüklüğü açısından özellikle gelişmekte olan ülkelerde lokomotif görevi üstleniyor.

Salgın sürecinde satış ofisleri ve şantiyelerde virüsün bulaşmasını engellemeye yönelik alınan tedbirler küresel çapta inşaat sektöründe işleyişi önemli ölçüde aksatırken, sözleşme ve proje iptali ya da gecikmelerinin yanı sıra eve kapanan tüketicinin önemli ölçüde azalan gayrimenkul talebi sektörü zor durumda bıraktı.

Tedarik zinciri aksadı

Çimentodan hazır betona, tuğladan makineye 200’den fazla alt sektörle bağlantısı bulunan inşaat sektörü açısından tedarik zincirindeki aksamalar da bir başka kırılganlık unsuru ortaya çıkarıyor. Ayrıca salgın sürecinde sektörde işlerin durması milyonlarca istihdam kaybına yol açtı.

Yurt dışı müteahhitlik sektörü açısından bakıldığında da salgın sonrası ülkelerin kapatılması nedeniyle ortaya çıkan aksamaların, hukuki açıdan firmalara ekstra maliyetlerin binmesine neden olabileceği, mücbir sebeplere yer verilmeyen sözleşmelerde sorumlulukların yerine getirilememesi nedeniyle tazminatların gündeme gelebileceği konuşuluyor.

“Şirketler arasında erken birleşmeler olacak”

Deloitte’nin inşaat sektöründe Kovid-19’un etkilerine dair yayımladığı bir raporda, salgın nedeniyle sözleşme iptalleri ve proje gecikmeleriyle karşı karşıya kalan inşaat sektöründe, tedarik zinciri kesintisinin de önemli bir sorun olarak öne çıktığı vurgulanıyor.

Sektöre salgının tam etkisinin değerlendirilmesi için hala erken olsa da sürecin haziran sonrasına uzaması durumunda büyük projelerde önemli gecikmeler beklendiği aktarılan raporda, salgının inşaat sektörüne etkisinin ise hem operasyonel hem de finansal açıdan olacağı öngörülüyor.

Maliyetler attı

Raporda, operasyonel etkiler “mevcut sözleşmelerde gecikme ve fesih”, “tedarik zincirinde bozulma nedeniyle arzın yavaşlaması ve malzeme, ekipman ve işçilik fiyatlarında artış”, “şantiyelerde güvenliğin sağlanması ve bekleme maliyetleri” ve “hastalığın mevcut iş gücü mevcudiyeti üzerindeki olumsuz etkisi ve nitelikli çalışanların elde tutulmasına yönelik maliyet” başlıkları altında toplanıyor.

Sektöre dair finansal etkilere de yer verilen raporda, “İptal edilen ya da ertelenen proje sözleşmeleri inşaat sektörü gelirini orta vadede olumsuz etkileyecek. Şirketlerin işletme sermayesi ve likidite pozisyonları üzerinde önemli bir stres oluşacak. Fon sahiplerinin yeni ya da destekleyici yönde sermayeye erişimi beklenenden daha uzun sürebilir. Bu nedenle şirketler ve fon sahipleri arasında erken bir birleşme önemli olacak.” değerlendirmeleri yapıldı.

“İnşaat sektörü 10 yıl geriye gitti”

Avrupa tarafında açıklanan verilere göre, salgın sonrası boşalan şantiyelerin etkisiyle inşaat sektörü Fransa, İtalya, İngiltere ve Almanya’da çöktü.

IHS Markit Avro Bölgesi İnşaat Sektörü Toplam Aktivite Endeksi, nisanda 15,1 ile rekor düşük seviyeye geriledi. Mart ayında 33,5 seviyesinde bulunan endeks, şubatta 52,5 düzeyinde gerçekleşmişti. Sektörün üst üste iki ay sert daralmasında özellikle İtalya ve Fransa başı çekti. Almanya’da ise bu düşüş nispeten daha yavaş olsa da belirgin düzeyde gerçekleşti.

20 yılın en kötüsü yaşanıyor

İngiltere’de inşaat sektörü, birçok inşaatçının Kovid-19 salgını esnasında şantiyelerini kapatmasının etkisiyle 20 yılı aşkın sürenin en kötü çöküşünü kaydetti. IHS Markit/Cips tarafından açıklanan ana inşaat sektörü aktivite endeksi, mart ayında bulunduğu 39,3 seviyesinden nisanda 8,2’ye geriledi. Sektörde ciddi yavaşlamaya işaret eden bu rakam, 2008 finansal kriz esnasında bile 27,8 düzeyinde gerçekleşmişti.

Toparlanma yıllar alabilir

İngiliz Satınalma ve Tedarik Enstitüsü (CIPS) Direktörü Duncan Brock, konuya ilişkin açıklamasında inşaat sektörünün toparlanmasının uzun yıllar alabileceğini belirterek, “2008 küresel ekonomik krizi sonrası hala tam olarak iyileşemeyen inşaat sektörü, küresel çapta salgının yarattığı üretim boşluğu nedeniyle 10 yıl daha geriye gitti.” değerlendirmesinde bulundu.

ABD tarafına bakıldığında, ülkede yeni konut satışlarının martta aylık yüzde 15,4 azalışla 627 bine gerilediği görülürken, inşaat sektörü tarafında önemli istihdam kaybı yaşandı. ABD iş Gücü İstatistikleri Bürosu verilerine göre, inşaat sektöründe çalışan sayısı nisanda 975 bin kişiyle tarihinin en sert düşüşünü kaydetti. Sektörde iş gücü de nisanda aylık yüzde 13 gerilemiş oldu. Öte yandan ABD’de inşaat sektörü işsizlik oranı da yüzde 16,6’ya yükseldi.

Türkiye’de durum ne?

Türkiye’de inşaat sektörü geçen yıl 231 milyar 908 milyon 295 bin liralık büyüklük ile milli gelirden yüzde 5,4 pay aldı. Gayrimenkul faaliyetleri ise 285 milyar 744 milyon 967 bin lira ile milli gelirin yüzde 6,7’sini oluşturdu. İnşaat sektöründe bu yılın şubat ayı itibarıyla 1 milyon 395 bin çalışan bulunuyor. Bu da toplam 26 milyon 753 bin olan istihdamın yüzde 5,2’sini oluşturuyor. Bu dönemde işsiz kalan 4 milyon 228 bin kişinin 640 binini inşaat sektörü çalışanlarının oluşturduğu görülüyor.

Kredi kullanımı arttı

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerine göre, 30 Nisan itibarıyla tüketiciler 210 milyar 897 milyon liralık konut kredisi kullandı. Bu rakam yıl başında 199 milyar 268 milyon lira düzeyinde bulunuyordu.

İnşaat sektörünün kullandığı toplam nakdi krediler ise 2019’un mart ayında bulunduğu 234 milyar 380,9 milyon lira seviyesinden, bu yılın aynı ayında 260 milyar 190,2 milyon liraya yükseldi. Bu da sektörün Kovid-19 sonrası kredi talebinin arttığını ortaya koyuyor.

Siparişler sert düştü

Öte yandan Türkiye İnşaat Malzemesi Sanayicileri Derneği (Türkiye İMSAD) tarafından hazırlanan nisan ayı raporunda, salgının inşaat malzemeleri sanayi üzerindeki etkisinin nisan ayında daha yoğun hissedildiği, yurt içi ve yurt dışında hem mevcut siparişlerde iptaller yaşandığı, hem de yeni siparişlerde sert düşüşler görüldüğü belirtildi.

Yurt içi ve yurt dışı siparişlerdeki iptallerin inşaat malzemeleri sanayisinde yarı mamul ve nihai mamul stoku birikimine yol açtığına işaret edilen raporda, satış bütçelerinin de olumsuz etkileneceği vurgulandı.

Satış bütçeleri daralıyor

İMSAD üyeleriyle nisan ayının ilk yarısında yapılan ankete göre, sektörün yaklaşık yüzde 85’i yurt içinden, yüzde 46,8’i ise yurt dışından yüksek miktarda iş, sipariş ve proje iptalleriyle karşılaştı. İnşaat sanayinin yüzde 56,5’i ise bu yıl satış bütçelerinin yüzde 20 ve üzerinde daralabileceğini öngördü.

Bu yıla önemli bir artışla başlayan ve ocak-mart döneminde toplam 22,1 puan yükselen İnşaat Sektörü Güven Endeksi ise nisan ayına gelindiğinde salgının etkisiyle 35,9 puan birden sert düştü. Türkiye genelinde konut satışları ise nisanda bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 55,5 azalarak 42 bin 783 oldu. Buna karşın ocak-nisan döneminde 383 bin 821 konut satışı gerçekleşerek, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 8,9 artış gösterdi.

Sektörde yeni dönem öngörüleri

Gayrimenkulde yaşanan durgunluğa karşın, lojistik ve depolama, hastane, medikal ofisler ve laboratuvar gibi alanlara yönelik projeler inşaat sektörü için hala revaçta iken, yapılan araştırmalar ev ortamının daha önemli hale gelmesiyle kullanıcıların müstakil, villa, bahçeli ve balkonlu ev tercihlerinin arttığını ortaya koyuyor. Peyzaj alanı ve yürüyüş parkuru geniş bir alana yayılan projelerin tüketicilerin satın alma kararında etkili olacağı belirtiliyor.

Salgın sonrası süreçte inşaat sektöründe, şantiyelerde dijital dönüşümün gündeme alınarak e-şantiyeler oluşturulacağı, sosyal mesafe dolayısıyla daha geniş metrekareli ofislere talebin artacağı öngörülüyor.

Yeni çözümler gündemde

Yeni projelerde robotik teknolojilerin entegrasyonunun ivme kazanması, özellikle binaları sterilize edip temizleyebilen robotik gibi emlak teknolojilerine (proptech) yönelik çözümlerin daha fazla benimsenmesi bekleniyor.

Sektörde çalışan maliyetlerinin düşürülmesi ve kilit vasıflı personelin elde tutulması için çalışmalar yapılacağı, ürün tedariki konusunda da alternatif arz kanallarının belirlenmesinin süreklilik açısından kritik rol oynayacağı yapılan tahminler arasında.

Bahçe kullanımı tercih ediliyor

TSKB Gayrimenkul Değerleme AŞ Özel Projeler Departmanı Kıdemli Değerleme Uzmanı Duygu Yılmaz, İstanbul’da az katlı ve büyük alana yayılmış konut projelerinin kentin dışında yoğunlaşmasının kaçınılmaz olduğunu belirterek, “Bu bölgelerde inşa edilen villa projelerinin doğaya yakınlıkları, sakin ve nezih bir yaşam tarzı sunmaları, kendi kendine yeten kent sistemleri olarak kurgulanmaları ve villaların kullanım alanı alternatiflerinin daha çeşitli olması gibi özelliklerinin ön plana çıktığı görülüyor. Kent içinden kent dışına doğru gidildikçe projelerde daha geniş açık alan ve bahçe kullanımının olduğu görülüyor. Diğer taraftan salgınla birlikte pazarda ulaşılabilir fiyatlı müstakil evleri içerecek projeler için bir talep oluşması söz konusu olacaktır.” ifadelerini kullandı.

Yılmaz ayrıca, uzaktan çalışma modelinin sürdürülmesi durumunda, kentin dışındaki konut projelerine talebin artabileceğini söyledi.

Gazianteppusula.com

Lüks Konut Uzmanı ve Gayrimenkul Danışmanı Sühran Aras sektördeki bazı yenilikleri şu şekilde özetledi;

Satış öncesi tanıtım – pazarlama faaliyetleri

-Geçmişte yeni inşaat projelerinin veya portföylerin tanıtımı için billboard tarzı outdoor reklamlar sıkça kullanılırken sokağa çıkmanın azaldığı bu dönemde dijital reklamlar ağırlık kazandı.

-Eskiye göre daha stabil bir yaşam tarzı oluşması sosyal medya kullanımını da arttırdığından bu mecradaki tanıtım ve reklam faaliyetleri çeşitlenerek daha etkili sonuçlar doğurmaya başladı.

-Gayrimenkul alımında canlı yayın dönemine geçildi. Müşterilerimizin dışarı çıkmak istemediği bu dönemde talep gelmesi durumunda satışı yapılacak yeri mobil cihaz üzerinden yaptığımız canlı yayınlarla gezdiriyor ve tüm soruları görüntülü şekilde yanıtlıyoruz.

-Müşterilerimizin portföyü çıplak gözle görmek istediği durumlarda sosyal mesafe kuralına uyarak maksimum hijyen hassasiyetiyle hizmet veriyoruz.

Alım satım işlemleri

-Alım satım işlemlerinde web tapu sistemi sayesinde başvurular sisteme evrak yükleyerek dijital olarak hızlı şekilde gerçekleşiyor.

-Gayrimenkul işlemleri elektronik imza sayesinde hiç dışarı çıkmadan yapılabiliyor.

-Alım satımlarda ödemeler bankaların internet veya mobil şubeleri üzerinden gerçekleştiriliyor.

Covid-19 sürecinde zorunlu olarak başlayan yeniliklerin salgın hastalık geçtikten sonra da devam edeceğine inandığını belirten Sühran Aras dijital çağdaki dönüşüme gayrimenkul sektörünün de hızla ayak uydurduğunu vurguladı.