Hibrit eğitim senaryosunda okul hayatından görünümler ve öneriler

1. Bir yaşam alanı olarak sınıf

Salgın sırasında sınıf, öğrencinin, ders dışı zamanlarda da vakit geçirebileceği, sosyalleşebileceği, kendi kendine yeten bir yaşam alanı olarak kurgulanır. Öğrenci gün boyu aynı derslikte öğrenim görür, dinlenir, isterse yemeğini, içeceğini hazırlayabilir. Ortak alanlar yerine sınıf arkadaşları ile sınıf içerisinde sosyalleşir. Yeni normalin gereksinimleri doğrultusunda öğrenciler uygun sosyal mesafeye göre düzenlenmiş alanları kullanırlar.

2. Sirkülasyon ve oturma alanlarının tanımlanması

Sınıf içerisinde zemin kaplamasının değişimi ve zemindeki yönlendirme işaretleri ile öğrenci ile öğretmenlerin kullanım alanları tanımlanır; sirkülasyon ve oturma alanları ayrıştırılır.

3. Uygun mesafeli, sabitlenmiş bireysel mobilyalar

Kolay temizlenebilir malzemeden üretilmiş, sabitlenmiş ve tekerleksiz masa ile sandalyeler, uygun sosyal mesafe kabulüne göre (çalışmamızda 1,8 m olarak kabul edilmiştir) sınıf içerisine aynı yöne bakacak şekilde yerleştirilir. Sınıftaki gereksiz mobilyalar ve malzemeler kaldırılarak kolay temizlenebilir ve kir tutmayan alanlar elde edilir.

4. Açık depolama alanları

Sınıf ve koridordaki kapalı dolap ve askılık sistemi yerine, öğrencilerin palto ve çanta gibi temel eşyalarını yerleştirebilecekleri, her öğrencinin ayrı bir bölüme sahip olduğu, kolay temizlenebilir açık raf sistemi sınıfın belirli noktalarında oluşturulur.

5. Alternatif çalışma ve dinlenme alanları

Öğrencinin, neredeyse okul zamanının tamamını geçireceği sınıf, dinlenme ve farklı konsantrasyon alanlarına da imkan vererek deneyimi zenginleştirebilmelidir. Örneğin, pencere önüne konumlanmış bir okuma nişi veya bağımsız bir çalışma köşesi öğrencinin mekana ait olan aidiyet hissini güçlendirecektir.

6. Sınıf içi hijyen köşesi

Sınıf içerisinde girişe yakın konumlanacak bir hijyen köşesi, salgın döneminde, el yıkama, basit yemek ve içecek hazırlama, su doldurma gibi ihtiyaçların ortak alanlara çıkmadan, teması azaltarak, sınıf içerisinde çözülebilmesine destek olur. Hijyen amaçlı kullanılacak ekipman ve malzemeler ile, bilgilendirici belge ve posterlerin sergileneceği pano bu alanda yer alabilir.

7. Öğretmen çalışma köşesi

Öğretmenin ders sırası ve ders dışı zamanlarda kullanabileceği çalışma köşesi, özellikle sınıf öğretmenleri ve aynı sınıfta bir sonraki derse devam edecek öğretmenlerin, öğretmenler odasına gitmeden kullanılabilecekleri özel bir alan tanımlar.

8. Doğal havalandırma

Uygun tasarlanmış bir doğrama sistemi ile farklı kotlardan hava sirkülasyonu sağlanarak, öğrenci ve öğretmenleri rahatsız etmeden, sınıf içerisine olabildiğince fazla doğal hava temin edilebilir.

9. Teknolojik altyapı

Hibrit eğitim modelinde dönüşümlü olarak kullanılan sınıfta, uzaktan eğitime ve sürekli iletişime imkan veren akıllı tahta, bilgisayar, tablet, kamera, mikrofon, iletişim yazılımları, yüksek hızlı internet gibi altyapı ve donanımlar kullanıma hazır bulunmalıdır.

10. Akustik önlemler

Sınıfta maske ardından konuşurken ve uzaktan eğitim esnasında dijital ortamda, sesin daha iyi duyulabilmesi için sınıf duvar ve tavanlarında iyileştirici akustik önlemler alınabilir. Duvarlarda oluşturulacak ahşap yüzeyler, kumaş pano alanları ve tavanlardaki ek ses yutucu elemanlar bu önlemler arasında sayılabilir.

11. Açık alan kullanımı ve derslik

Salgın döneminde açık alan kullanımını teşvik etmek amacıyla açık alan düzenlemeleri iyileştirilebilir. Zemin katta yer alan sınıflar doğrudan kendi bahçe alanlarına açılabilirler. Dönüşümlü olarak kullanılabilecek ‘açık derslikler’ oluşturularak, eğitimin sınıf dışında açık havada devam etmesi sağlanabilir.

12. Ortak alanlar

Ortak alanlarda yer alan geniş mekanlar, panolar, cam bölme duvarlar, bitki duvarları vb. bölücü elemanlarla ayrılarak, hareket ve kullanım kısıtlanır. Bekleme alanları gibi kişilerin uzun zaman geçirdikleri yerlerde, oturma birimleri, uygun mesafeye göre yerleştirilir ve bölücü elemanlarla birbirinden ayrılır.

13. Giriş ve çıkış alanları

Okul giriş ve çıkış kapıları, rahat kontrol edilebilmesi için tek noktada toplanmalıdır. Giriş ve çıkış kapıları ayrıştırılarak, karşılaşmalar önlenir; yaya hareketinin ayrı doğrultular üzerinde tek yönlü gerçekleşmesi sağlanır. Girişlerde dezenfeksiyona yardımcı olan hijyen istasyonları, termal kameralı gözetim noktası yer alır.

14. Ortak alan hijyen istasyonları

Ortak alanlarda uygun noktalara yerleştirilmiş hijyen istasyonları, dezenfektan, kağıt havlu gibi malzemeler ile dezenfeksiyona destek verir. Maske ve benzeri atıklar bu noktalardaki çöp kovalarına atılır. Bu alanlarda oluşturulacak iletişim panolarında, salgın hakkında bilgilendirici ve uyarıcı afişler sergilenebilir.

15. Sosyal mesafe yönlendirme işaretleri

Ortak sirkülasyon ve kullanım alanlarında, zeminlerde kullanılacak yönlendirme işaretleri ile uygun sosyal mesafe vurgulanır. Farklı yönlerdeki yaya hareketinin, ayrı doğrultular üzerinde, karşılaşmaları önleyecek şekilde tek yönlü gerçekleşmesi sağlanır. Bu işaretlerin görme engelli kullanıcıları da kapsayıcı şekilde seçilmesi ve tasarlanması gereklidir.

16. Ortak alan kapıları ve ekipmanlarında otomasyon

Ortak alanlarda yer alan, tuvalet kapıları vb. sık kullanılan kapıların sensörlü sistemler ile temassız bir şekilde kullanılabilmesi büyük fayda sağlar. Aynı şekilde ıslak hacimler ve ortak alanlardaki lavabo bataryası, sabunluk vb. ekipmanların da, sensörlü otomasyon sistemleri ile çalışması tercih edilmelidir.

Çalışmamızdaki temel kabuller ve veriler:

1. Öğrencinin, ders dışı zamanlarda da vakit geçirebileceği, sosyalleşebileceği bir yaşam alanı olarak kurgulanan sınıf, salgın sırasında okulun temel yapıtaşıdır.
2. Normal koşullarda 20-24 öğrencinin bulunduğu sınıflar, salgın süresince uygulanabilecek hibrit eğitim modeliyle 10-12 öğrenci tarafından aynı anda kullanılabilir.
3. Ülkemizde, okullardaki sosyal mesafe kuralı, Dünya Sağlık Örgütü’nün tavsiyesi ışığında, en az 1 metre olarak tanımlanmış olsa da; çalışmamızda, eğitimde öncü birçok dünya ülkesinin benimsediği mesafe olan 1,8 metre (6 feet) baz alınmıştır. Görsellerde öğrenci ve öğretmenler etrafında oluşan 1,8 metre çapındaki kesik çizgili daireler, bu mesafeye dikkat çekmektedir.
4. Salgın süresince, mevcut veriler ve kabuller, yeni araştırmalar ve deneyimlerle değişebilir, geliştirilebilir.

Aidiyet duygusu

Okul yapılarının kent içerisinde, günlük hayatın bir parçası olacak şekilde kurgulanması gerektiğine dikkat çeken ortaklar, öğrencilerin okul yapılarıyla duygusal bir bağ kurabilmesi ve aidiyet duygusu kazanmalarının çok önemli olduğuna vurgu yapıyor. Öğrenimin sınıf dışında alternatif alanlarda da gerçekleşmesi gerektiğini savunan PAB, okulun doğa ile iç içe, öğrencilerin sporla bütünleşik bir şekilde eğitilmesini hedefliyor.

Türkiye standartların altında

Okul yapılarında kat adedinin, yaş gruplarına göre belirlenmesini ve ortak sosyal alanların yaratılarak öğrencilerin deneyim alanlarının artırılması gerektiğini söyleyen PAB Mimarlık, eğitim yapılarında kapalı alanın kişi başı 10 metrekare, açık alanın ise 7-10 metrekare arasında, dersliklerde ise kişi başı minimum 1,5 metrekare, optimum 2 metrekare, ideal olarak 2,5 metrekare olmasını öneriyor. ‘‘Fakat Türkiye’de Milli eğitim Bakanlığı istatistiklerine göre derslik alanları kişi başı ortalama 1,2 metrekare.’’ diye ekliyor ortaklar.

Öğrenci merkezde olmalı

PAB Mimarlık, öğrenme mekanlarının, eğitim ve öğretimi desteklemesi için eğitim ve tasarım alanında uzman farklı grupların bir araya gelerek oluşturduğu, Londra merkezli First Education Alliance’ın Türkiye ve yakın coğrafyadaki temsilcisi ve ortağı. PAB Mimarlık, eğitim yapılarının fonksiyonlara göre bloklanarak, kümelenebilir birimler ile koridor mesafesini azaltarak sirkülasyon alanlarının daha etkin kullanılması sağlanabilir olduğunu söylüyor. Ayrıca PAB Mimarlık, öğretmen kürsüsü yerine, öğrencinin merkezde olacağı bir dekorasyonun gerekliliğini vurguluyor.

Renklerin dili

PAB Mimarlık oluşturduğu eğitim mekanlarda, renk öğesinin konsantrasyonu arttırabileceğini vurguluyor. Ayrıca duyuların da algıda etkiyi arttırdığına dikkat çeken PAB, Gökçeada Lise Kampüsü’nde gerçekleştirdiği şeffaf katmanların olumlu etkilerini örnek veriyor. PAB, şeffaf katmanlarla öğrenciler arasındaki etkileşimin arttığına da açıklıyor. Ayrıca PAB Mimarlık, devingen eğitim modellerinin esnek, öğrenciyi merkeze koyan ve öğrenci katılımını esas alan yöntemlerle mümkün kılınabileceğini de sözlerine ekliyor.

24 saat kent yaşamı

PAB Mimarlık, İstanbul Sultangazi’de davetli bir yarışma için tasarladığı Açıkşehir projesinde, kapalı konut yerleşimleri ve alışveriş merkezlerinin barındırdığı sakıncaları gidererek, kentle iç içe bir kurgu sunmayı hedefliyor. Projede yaya ve araç sirkülasyonunu iki kota yayarak, kullanıcıların açık havada sokak yaşantısından kopmadan, ticari alanların arasında rahatça gezebilecekleri bir kesit kurgusu oluşturulmuş. İki katlı açık alan düzenlemesindeki fonksiyon dağılımı heterojen bir doku oluşturarak, yerleşkenin 24 saat bir kent gibi yaşamasını sağlayacak.

Her aşamada mimar

Yaşanabilir kentler için, farklı disiplinlerden uzmanlarla birlikte çalışmaya önem veren PAB kurucuları, mimarın, sadece yer üzerine alınan kararları uygulamaya geçiren bir ara eleman değil, karar sürecinin başından yatırımın şekillenmesine kadar diğer uzmanlarla birlikte çalışması gerektiğini düşünüyor. İstanbul Sarıgöl Mahallesi’nde 373 bin 500 metrekarelik alanda yükselen Gaziosmanpaşa Sarıgöl Mahallesi Kentsel Yenileme Projesi’nde de benzer kaygılar taşıyan PAB Mimarlık, tasarım kararlarını; vadi sistemi-yerleşim, can damarı-düğümler, yapı tipolojisi olarak 3 ana stratejide geliştirmiş. Alanda dik eğimi nedeniyle yapılaşma yapılamayan yerlerde 'yeşil kement' adlı rekreasyon alanları oluşturulmuş. Mimarlar, can damarını, yerinde geliştirerek mahallenin ticari, kültürel ve sosyal donatılarını üzerinde barındıran, ilçe merkezi ile ana bağlantıyı sağlayan ana koridor olarak yapılandırmış. Yerleşimin yapısal karakterinde ise arazideki yapılaşmanın sahip olduğu organik-parçalı dokudan yararlanılmış.

Yaşayan Mahalleler

Konya'da 'yaşayan mahalleler' mottosuyla yola çıkan PAB Mimarlık, yaklaşık 275 hektarlık arazide bütüncül rekreasyon alanları oluşturmayı planlamış. PAB, bu şekilde yaşayan bir kentsel doku oluşturmuş ve kullanıcı ihtiyaçlarının kolayca karşılanabildiği bir yaşam alanı hayata geçirmiş.

Denizli, Kirişhane bölgesinde karakteristik bir yapı örüntüsüne sahip tabakhane bölgesi ve çevresi için hazırlanan Denizli Kentsel İyileştirme Projesi’nde ise ilk olarak üst ölçekte bölgenin kent ile ilişkisinin kurulması sağlanmış. Alt ölçekte, bölgenin mimari potansiyeliyle kentli ve turist için bir çekim noktası oluşturulmuş. Alanda mevcut yapıların nitelikli olanlarının korunması, tahrip olmuşların yorumlanarak yenilenmesi ve yeni, ancak dokuya uygun ek yapıların röper noktalarına yerleştirilmesi gibi farklı müdahaleler de uygulanmış.

Avlulu düzen ve sokak düzeni

Senegal Kent Pazarları Projesi'nde iki tür dükkan kullanılacak. Avlulu düzen adı verilen birinci tür, açık alanlarda kullanılmak üzere asma-germe sistemli tasarlanırken, ikinci tür olan sokak düzeni ise karşılıklı dükkan biçiminde daha yoğun alanlar elde edilmesi sisteminden oluşuyor. Ayrıca kent pazarında bırakılan açık alanlarda farklı etkinlikler de düzenlenebileceği düşünülmüş.

Gerekli yatırım için bütçe yok

Pazar yerleşkesinde içedönük pazar alanları elde ederek, mekan sınırlandırılması hedeflenirken, giriş çıkış ve güvenlik kontrolünün de artması sağlanacak. Ayrıca hava sirkülasyonuna elverişli pazar yapısı, iklim şartları düşünülerek yapılandırılırken bölgede katma değeri yüksek bir ticaret ortamı kurulması temel amaçlardan biri. Devlet bütçesinin yatırımları karşılayamayacağından dolayı Afrika'da, yap-işlet-devret modelinin uygulandığından bahseden PAB Mimarlık mimarları, Senegal Kent Pazarları Projesinin kültüre dokunmadan bölgede olumlu bir değişim sağlayacağını söylediler.

İlk ödülü değil

2007 yılında Pınar Gökbayrak, Ali Eray ve Burçin Yıldırım tarafından İstanbul’da kurulan Pab Mimarlık daha önce de 13. Venedik Mimarlık Bienali kapsamında düzenlenen ‘Dünyanın En Başarılı Genç Mimarları Seçkisi’nde de yer almıştı. Ayrıca, Ayhan Şahenk, Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesi ve Namık Kemal Üniversitesi Morfoloji Binası ile 2012 Yılı En Başarılı Emlak Yatırımları Ödülleri’nde Eğitim Dalı’nda üç ödülden ikisine layık görülen PAB, ARKİV Seçkileri’nde yer almıştı. Ayhan Şahenk, Tarım Bilimleri ve Teknoloji Fakültesi aynı zamanda XIV. Ulusal Mimarlık Ödülleri’nde de ‘Yapı’ dalında finalist olmaya hak kazanan mimarlık ofisi, MIT Enterprise Forum 2011 finalistliğine, Mehmet Kemal Dedeman Turizm Ödülleri’nde ise teşvik ödülüne layık görülmüştü.