Rapordan öne çıkan başlıklar:

Toparlanma süreci başladı

Türkiye ekonomisi, pandemiye bağlı olarak Nisan ayında görülen ciddi daralmanın ardından, yılın ilk yarısının sonlarına doğru toparlanma sürecine girmiştir. İstanbul ofis pazarında genel arz 6,46 milyon m² olarak aynı seviyede kalmasına karşın, sağlıklı çalışma alanları çözümlerinin gerekliliği gereği arzın yeniden sınıflandırılması gerekirken, sosyal mesafe önlemleri doğrultusunda ofis pazarındaki temel yaklaşım; sağlık, verimlilik ve maliyet yönünden esneklik yönünde şekillenecektir Sanayi ve lojistik depo sektöründe kiralama faaliyetlerinde görülen belirgin artış, KOVİD-19 pandemisine bağlı kısa vadeli depo gereksinimleri için acil talebi yansıtmaktadır.

Faiz indirimi süreci toparlattı

Türkiye ekonomisi 1. Çeyrekte pozitif eğilime geçerek %4,5 büyüme kaydederken, mali tedbiler doğrultusunda politika faiz oranı %8,25’e düşürülmesi beraberinde sektörlerin yeniden açılmasıyla yılın ilk yarısının sonlarına doğru kısmi toparlanma sürecine girmiştir. Bunun yanı sıra, beklentiler 2020 yıl sonu ekonomisinin %5,1 daralması yönündedir.

Kiralama faaliyetleri pandeminin etkisiyle ikinci çeyrekte yavaşlasa da yılın ilk yarısında artış gösterdi

Küresel salgından kaynaklanan sert rüzgarların yanısması olarak yıl sonu ekonomik büyüme tahminlerinde düşüş yaşanacağı ve daralma kaydedileceği belirtilmesinin yanı sıra, mevsim etkilerinden arındırılmış işsizlik oranından da yıl sonuna göre artış göstermesi beklenmektedir. Öte yandan, yıl sonu enflasyonun düşen enerji fiyatları ve azalan talep doğrultusunda düşüş kaydederek tek hane olarak gerçekleşmesi öngörülmektedir. Bunun yanı sıra, pandemi nedeniyle ekonomideki daralma beklentisi ve Türk Lirası’nın değer kaybı, ofis pazarında da kiralama ve yatırım faaliyetleri üzerinde etkili olacaktır. Rapora göre, gelecek arza yönelik planlanan projeler önceki yıllara kıyasla oldukça kısıtlı olurken, yeni yapı ruhsatlarında belirgin bir düşüş kaydedilmiştir.

Yılın ilk yarısında yaklaşık 132 bin m2 kiralama işlemi kaydedilirken, ikinci çeyrekte, metrekare bazında anlaşmaların, %50,2’si MİA’da gerçekleşmiş olup bir önceki çeyreğe göre iki katından fazla bir oranda artış gösterirken, ofis kiraları metrekare başına ₺170 ile en yüksek İstanbul Levent bölgesindedir. Birincil kiraların kısa ve orta vadede sabit seviyede kalması beklenen raporda, birincil getiri oranlarının da kısa ve orta vadede daha az etkilenmesi beklendiği vurgulanmaktadır.

E-ticarete ve online satışlara bağlı olarak acil ve esnek depo ihtiyaçları hızlandı

KOVİD-19 küresel salgının yarattığı dalgalanmalar, ihracat ticaret hacminde bir önceki çeyreğe paralel olarak yılın ikinci çeyreğinde kaydedilen belirgin düşüşün devam etmesine neden olurken, depo alanı kiralama faaliyetleri, ikinci çeyrekte 123.987 m² olarak gerçekleşirken yılın ilk yarısındaki toplam işlem hacmi 238.546 m² olarak kaydedilmiştir.

Kiralama faaliyetlerinde önemli ölçüde gerçekleşen bu artış; geçtiğimiz yıla kıyasla işlem sayısı yerine metrekare bazında çok daha büyük işlemlerden oluşmasından kaynaklı olup, kaydedilen bu belirgin ivme; tedarik zinciri yöntemine paralel olarak KOVİD-19 pandemisine bağlı kısa vadeli depo gereksinimleri için acil talebi yansıtmaktadır.

KOVİD-19 küresel salgının yarattığı etki ile sanayi ve lojistik pazarında özellikle Mart ve Nisan aylarında üretim genel anlamda geçici olarak durdurulurken, Mayıs itibariyle toparlanma sürecine doğru girerken üretim ve dağıtım tesisleri büyük ölçüde operasyonlarına kademeli olarak devam etmişlerdir.

Fiziksel perakende dijitalleşmeye yöneliyor

Özellikle hızlı tüketim sektörü olmak üzere belirgin şekilde büyüme gösteren online satışlar ve e-ticaret, pandeminin Türkiye’de etkisini gösterdiği ilk sekiz haftada, e-ticaret satışları bir önceki yılın aynı dönemine göre üç katı şeklinde dramatik bir artış göstererek %183 büyümüştür. Bu doğrultuda hızla değişen tüketici davranışları ışığında, çok yönlü kanal stratejileri hız kazanacak olup fiziksel perakendenin bu yönde dijitalleşmeye daha çok yönleneceği beklenirken, ivme kazanan online perakende ile aynı şekilde büyük mağaza perakendeciliğinin de giderek güçlenmesi beklenmektedir.

Bunun yanı sıra, perakende pazarında fırsatçı yatırımcıların artan satılık gayrimenkullere göstereceği ilginin ikincil şehirlerde bulunan alışveriş merkezleri dahil olmak üzere, önümüzdeki dönemlerde tekrar hareketlenmesi beklenmektedir.

KOVİD-19 pandemisinin perakende pazarında yarattığı zorluklar karşısında perakendeci büyümesi yılın ilk yarısında oldukça kısıtlı olurken, toplam arz 13,22 milyon m² ve 424 alışveriş merkezi ile sabit bir seviyede kalmıştır.

Turizm sektörünün toparlanması zaman alacak

KOVİD-19 pandemisinin turizm sektörü üzerinde yarattığı etki diğer birçok sektöre kıyasla daha fazla olmuştur. Geniş çaplı seyahat kısıtlamaları, önemli ölçüde doluluk oranlarında ve beraberinde de gelirlerde düşüşe sebep olmuştur.

KOVİD-19 pandemisi seyahat kısıtlandırmaları ve yolcular arasındaki talebin önemli ölçüde azalmasına bağlı olarak yolcu trafiği üzerinde belirgin bir şekilde etkilemiştir. 2020 yılının ilk yarısında, Türkiye genelinde toplam yolcu sayısı bir önceki yılın aynı dönemine göre %61,5 oranında önemli bir azalışla 36,5 milyona ulaşmıştır.

Ocak – Mayıs 2020 döneminde, Türkiye’ye gelen yabancı ziyaretçi sayısı pandeminin etkilerinin bir yansıması olarak bir önceki yıla göre %66,35 oranında belirgin bir azalışla 4,92 milyon ile sınırlı kalmıştır. Bununla birlikte, aynı dönemde en çok ziyaretçi gönderen ülke sıralamasında %9,46’lık pay ile Bulgaristan (406.245) birinci, %8,32’lik pay ile Almanya (357.092) ikinci, %7,75’lik pay ile de Gürcistan (332.731) üçüncü sırada olup Gürcistan’ı sırasıyla Rusya Federasyonu ve İran izlemektedir. İstanbul için 2020’nin ilk beş ayında en çok ziyaretçi gönderen ülke sıralamasında %7,27’lik pay ile Almanya (171.260) ile birinci, %6,41’lik pay ile Rusya Federasyonu (150.868) ikinci, %5,77’lik pay ile İran (135.849) üçüncü sırada olup İran’ı sırasıyla İngiltere ve Fransa izlemektedir.

Konut satışları düşük faizli kredi uygulamaları ile yükseldi

2020 yılının ilk yarısında Türkiye konut satışları, bir önceki yılın aynı dönemine göre %23,5 artış göstererek 625 bin olarak kaydedilirken kaydedilen artıştaki belirgin etkenlerden, kamu bankalarının devreye aldığı düşük faizli kredi uygulaması olmuştur. Özellikle Haziran ayında, %209,7 oranında çarpıcı bir yükseliş gösteren konut satışlarında, ipotekli satışlar yılın ilk yarısında önemli ölçüde artmıştır.

Yabancılara satışta, bir önceki yılın aynı dönemine göre %39, azalma gösterirken, yılın ilk 6 ayında en fazla konut alımı yapan ülke sıralamasında İran 2.628 konutla ilk sırayı alırken, 2.359 konut alımı ile Irak ikinci sırada yer almıştır. Çin, üç yıl aradan sonra, sekizinci sırada olarak ilk 10’da yer almıştır.

Yapı izinleri, bir önceki yıl sonunda kaydedilen düşüş eğilimine devam ederken yapı ruhsatlarının daire sayısı yaklaşık 80 bin ile, geçen yılın aynı periyoduna göre %45,4 oranında belirgin bir oranda azalmıştır.

Borusan Lojistik 10 yıllığına kiraladı

Deponun yapılmadan önce kiraya verildiğini ifade eden Reysaş, müşterilerinin Türkiye’ye BMW başta olmak üzere lüks araç ithal eden Borusan olduğu bilgisini verdi.

10 yıllık kiralama anlaşmasını 22 Şubat 2017’de yapan Reysaş, Borusan Lojistik Dağıtım Depolama Taşımacılık’tan bu hizmet karşılığında KDV dahil yaklaşık olarak 75 milyon dolar tahsil edecek. Depo inşaatının A bloğu 2018 yılının ilk çeyreğinde, B bloğu 2018 yılının ilk yarısında teslim edilmesi planlandı.

Emlaknews.com.tr

Rapora göre, bu yılın ilk çeyreğinde ofis ve lojistik sektörleri büyüdü. Türkiye’deki alışveriş merkezi arzı 375 merkezde 11,2 milyon metrekareyi korudu. İstanbul’daki A sınıfı ofis arzı, bir yıl öncesine göre 500 bin metrekare artarak 4,9 milyon metrekareye ulaştı.

Yeni projelerin yüzde 67’si Anadolu Yakası’nda

JLL’nin ilk çeyrek raporuna göre, Anadolu Yakası, yeni projelerin yüzde 67’sine ev sahipliği yapıyor. Kiralama işlemlerinde geçen 2 yıldaki düşüş trendi, bu yılın ilk çeyreğinde de kendini göstermeye devam etti. Talep daralmasının yanı sıra önemli sayıdaki yeni ofisin pazara girmesi boşluk oranını artırırken, birincil kirada adım adım düşüşe neden oldu.

Perakendeciler 2017’de seçici davranmaya devam edecek

İstanbul ve Kocaeli alt pazarlarındaki toplam lojistik arzı geçen yılın ilk çeyreğine göre 587 bin metrekare artarak 9,3 milyon metrekareye ulaştı. Azalan işlem hacminin birincil kira ve birincil getiriye olumsuz yansıması bu yılın ilk çeyreğinde de kendini gösterdi. Ancak 2016’nın ilk çeyreğine göre yüzde 15 daha yüksek (287 bin metrekare) lojistik kiralama işleminin gerçekleştiği tespit edildi.

Rapora göre, İstanbul, yüzde 37 toplam kiralanabilir alan payı ile AVM arzında lider durumda. Ekonomik koşullar ve siyasi belirsizlikler perakendecileri yeni mağaza açma konusunda daha seçici davranmaya itiyor. Bunun yanı sıra perakendecilerin durumu, birincil kira seviyelerinde önemli düşüşe yol açıyor.

Yabancı ziyaretçi sayısı yüzde 16 geriledi

JLL raporuna göre, ocak-şubat döneminde İstanbul’a gelen toplam yabancı ziyaretçi sayısı bir yıl öncesine göre yüzde 16, gelen yolcu sayısı ise yüzde 9 düşüş kaydetti. İstanbul’daki otellerde bu yılın ilk 2 ayındaki doluluk oranı, bir yıl öncesine göre yüzde 4’lük düşüş gösterirken, günlük oda fiyatları da bu düşüş paralelinde yüzde 25,3 geriledi.

AA

4 sektöre 1,8 milyar TL’lik yatırım

Babacan Holding’in inşaat sektöründe devam eden ve başlayacağı toplam 600 bin metrekareye yakın projeye ek olarak enerji, lojistik ve turizm sektörlerindeki yatırımlarına devam edeceğini kaydeden İbrahim Babacak, “Holding olarak hayata geçireceğimiz toplam yatırım tutarının 2017 yılında 1.8 milyar TL’yi bulacağını öngörüyoruz” dedi.

Ofis pazarı yıla iyi başladı

Cushman & Wakefield‘in birinci çeyrek raporunda İstanbul ofis pazarının devam eden geliştirme faaliyetleri ve artan kiralamalar ile 2016’ya iyi başladığı vurgulandı. İstanbul’da geçen yıldan bastırılmış talebin de etkisiyle 63 bin metrekarelik yeni kiralama işleminin gerçekleştirildiği belirtilen Rapora göre, bu işlemlerde en fazla bankacılık, ilaç, tüketici ürün ve hizmet sektörünün katkısı oldu. Bu sektörler, yılın ilk çeyreğindeki kiralamaların yüzde 60’ını gerçekleştirdi. İlk çeyrekte 67 bin yeni ofis arzı eklendi. Toplam kiralanabilir boş alan büyüklüğü 795 bin metrekareye ulaşırken boşluk oranı ise yüzde 16,7’ye yükseldi.

Arz talep dengesi bozulacak

Öte yandan 2016’nın ilk çeyreği boyunca artarak 2,8 milyon metrekareye ulaşan inşa halindeki projelerin 2018 yılının sonuna kadar tamamlanması ve yeni arzların sektöre hareketlilik getirmesi bekleniyor. Buna karşılık oluşacak talebin bu arzı karşılayamayacağı beklentisiyle arz talep dengesinde bir bozulma beklendiği ifade edilen raporda artan arz ve muhtemel bir talep eksikliği nedeniyle boşluk oranında bir düşüşe ihtimal verilmediği vurgulanıyor. Süren altyapı projeleri sayesinde yeni gelişim bölgeleri ortaya çıkabileceğini öne süren Cushman & Wakefield uzmanları, bu bölgelere örnek olarak ise Ataşehir’deki Finans Merkezi gösteriyor. Proje sayesinde 1 milyon metrekare yeni ofis arzının yaratılacağı kaydediliyor.

AVM’lerin işi yoluna

Cushman & Wakefield’ın 2016 yılı ilk çeyrek Türkiye Pazar Analizleri raporuna göre, perakende pazarında ise AVM’ler başarılı performanslarını bu yılın ilk çeyreğinde de sürdürdü. AVM’lere şubat ayında giden ziyaretçi sayısı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 3,9 artarken elde edilen ciro da yüzde 14,8 yükseldi. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, perakende satışları yüzde 7,9 arttı. Bu dönemde Burda Kocaeli ve Mardin AVM olmak üzere iki yeni AVM açılırken ilave olarak 74 bin 500 metrekarelik yeni AVM arzı oldu. Lojistik sektöründe ise pazardaki kaliteli alan eksikliğinin devam ettiği vurgulanan raporda GYO portföylerinin kaliteli alan olarak uygun seçenekler sunabilen ender örneklerden biri olduğu vurgulandı.

Dövizdeki dalgalanma fiyatları baskılayacak

Rapora göre, ilk çeyrek boyunca yatırım yapılabilir hazır gelirli ürün eksikliği, işlem hacmini kısıtlarken, fiyatlarda bir artış olmamasına karşın döviz kurlarındaki dalgalanma kira gelirlerini etkiledi. Bu etkinin yılın sonraki çeyreklerinde gayrimenkul fiyatları üzerinde önemli bir baskı unsuru yaratacağı öngörülüyor.