Aynı şehirde sıcaklık farkı 25 dereceyi bulabiliyor

Dr. Ilıcalı’ya göre kentlerde hissedilen aşırı sıcaklığın temel nedenlerinden biri “kentsel ısı adası” etkisi. ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) ve NASA verilerine göre, hava sıcaklığının 38 derece olduğu bir günde yeşil alanların yüzeyi yaklaşık 40 derece, toprağın 46 derece, betonun 58 derece, asfaltın ise 65 dereceye kadar çıkabiliyor.

Bu durum, beton ve asfaltın gün boyunca depoladığı ısıyı gece boyunca geri vermesi nedeniyle şehirlerin özellikle gece saatlerinde serinleyememesine yol açıyor.

Avrupa’daki sıcak hava dalgası yeni iklim gerçeğini gösterdi

Avrupa, modern ölçüm tarihinin en şiddetli sıcak hava dalgalarından birini yaşarken, Almanya’da sıcaklıklar 41 derecenin üzerine, Fransa’da ise tarihi rekor seviyelere ulaştı. Dünya Sağlık Örgütü, sıcak hava dalgasının ilk günlerinde 1.300’den fazla kişinin sıcağa bağlı nedenlerle hayatını kaybettiğini açıkladı.

Bilim insanları ise bu ölçekteki sıcaklıkların, insan kaynaklı sera gazı emisyonları olmadan yaşanmasının neredeyse mümkün olmadığını belirtiyor.

Türkiye’de sıcaklık rekorları kırılıyor

Türkiye de iklim değişikliğinin etkilerini daha sık yaşamaya başladı. 2025 yılında Şırnak’ın Silopi ilçesinde ölçülen 50,5 derece, Türkiye tarihinin en yüksek sıcaklığı olarak kayıtlara geçti.

Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerine göre 2025 yılı, son 55 yılın en sıcak beşinci yılı olurken, ülke genelinde ortalama sıcaklık uzun yıllar ortalamasının 1,2 derece üzerine çıktı. Aynı yıl 1.000’den fazla aşırı hava olayı yaşanırken, kuraklık su kaynakları ve tarımsal üretim üzerinde ciddi baskı oluşturdu.

İstanbul’da riski artıran unsur nem ve betonlaşma

Dr. Ilıcalı, İstanbul’un sıcaklık açısından en kırılgan kentlerden biri olduğuna dikkat çekerek, yaz aylarında yüzde 70-80’e ulaşan nem oranının hissedilen sıcaklığı 40 derecenin üzerine taşıyabildiğini belirtti.

Yoğun yapılaşma ve azalan yeşil alanların da bu etkiyi güçlendirdiğini vurgulayan Ilıcalı, kentsel ısı adasının özellikle büyükşehirlerde yaşam kalitesini düşürdüğünü ifade etti.

Kentsel dönüşüm tarihi fırsat olabilir

Türkiye’de önümüzdeki yıllarda milyonlarca konutun yenileneceğini hatırlatan Dr. Ilıcalı, bu sürecin yalnızca bina yenileme değil, aynı zamanda iklim dirençli şehirler oluşturma fırsatı olarak görülmesi gerektiğini söyledi.

İstanbul’da kişi başına düşen aktif yeşil alanın 6-7 metrekare seviyesinde olduğuna dikkat çeken Ilıcalı, Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği 9 metrekarelik asgari seviyenin hâlâ yakalanamadığını belirtti.

Çözüm yeşil altyapı ve doğru şehir planlaması

Dr. Ilıcalı, çözümün yeni teknolojilerden çok doğru şehir planlamasında olduğunu vurguladı. Ağaçlandırmanın artırılması, geçirgen zeminlerin kullanılması, açık renkli yapı malzemelerinin tercih edilmesi ve enerji verimli binaların yaygınlaştırılmasının şehir sıcaklıklarını önemli ölçüde azaltabileceğini belirtti.

2023 yılında 806 şehri kapsayan uluslararası bir araştırmayı hatırlatan Ilıcalı, kentlerde ağaç örtüsünün artırılmasının yüzey sıcaklığını ortalama 1,5 derece düşürdüğünü, gölge ve buharlaşmanın etkisiyle hissedilen serinlemenin ise çok daha yüksek seviyelere ulaştığını ifade etti.

Dünyanın en büyük alternatif yakıt sistemleri üreticisi BRC’nin Türkiye CEO’su Kadir Örücü 350 raporuna yönelik, “BRC, faaliyetlerinin temeline karbon ayak izini azaltacak, emisyon değerlerini sıfıra indirgeyecek çalışmaları aldı. 350’nin raporu ulaşımda kullanılan kirletici yakıtların iklim değişikliği üzerindeki yıkıcı etkisini bir kez daha ortaya koyuyor” ifadelerini kullandı.

İklim değişikliği için önlem şart

İklim değişikliği ve karbon ayak izimizin düşürülmesi için mücadele eden uluslararası sivil toplum kuruluşu 350, atmosferdeki 400 ppm (milyonda bir partikül) olan karbondioksit miktarını, küresel ısınmanın yarattığı etkilerin normale döndürülmesi için gerekli olan 350 ppm’ye düşürülmesini amaçlıyor.

‘İklim için Kentler’ raporunu yayınlayan 350, şehirlerimizin iklim değişliğinde hem mağdur hem de fail olduğunu vurgulayarak, şehirlerde kullanılan enerjinin bir an önce sürdürülebilir kaynaklara yönlendirilmesini ve şehir içi ulaşımda kirletici yakıtlardan vazgeçilmesi çağrısında bulundu.

Doğal kaynak tüketiminin yüzde 75’i şehirlerde

350 raporundaki verilere göre, şehirler doğal kaynak tüketiminin yüzde 75’ini, enerji kullanımının yüzde 60 ila 75’ini, sera gazı salımının yüzde 70’ini tek başına gerçekleştiriyor. İklim değişikliğinin faili olan şehirler ayrıca yarattıkları olumsuzluklarını mağduru oluyorlar.

Şehirler yarattıkları ‘ısı adası’ nedeniyle her geçen yıl daha fazla ‘sıcak hava dalgalarına’ maruz kalıyor. Her yaz yaşanan aşırı ve anormal sıcaklar kent sakinlerinin hayatını tehdit ediyor. İklim değişikliği aşırı hava olaylarını tetikleyerek, şehirler üzerinde yıkıcı sonuçlar doğuruyor.

Yükselen deniz seviyeleri nedeniyle büyük bir çoğunluğu kıyı şeridi üzerine kurulan şehirler, deniz tarafından yutulma tehdidiyle karşı karşıya, düzensizleşen yağışlar, kuraklık, sel ve taşkın gibi felaketler su varlığını azaltarak, gıda üretimini tehdit ediyor.

Kirletici yakıtlardan vazgeçilmeli

Şehirlerin enerji tüketimindeki önemli payını sürdürülebilir enerjiyle değiştirerek karbon salımını azaltması gerektiğini savunan 350 raporu, enerji arz, talep ve kullanımının yüzde 100 yenilebilir enerji hedefine göre yeniden şekillendirilmesi gerektiğini, enerji kullanımında verimliliğin ve tasarrufun maksimum seviyelere ulaştığı enerji sistemlerinin tercih edilmesi gerektiğini öne çıkardı.

Küresel karbondioksit salımının yüzde 23’ünden ulaşımın sorumlu olduğunun altını çizen 350 raporu, ulaşımda kirletici yakıtlardan kaçınılması gerektiğini, ulaşımı çevreci, temiz, sürdürülebilir, ucuz ve erişilir hale dönüştürülmesini, enerji verimliliğinin ve tasarrufunun en yüksek seviye taşınması gerektiğini savundu.

‘Küresel ısınma potansiyeli sıfır’

350’nin İklim için Kentler raporunu değerlendiren dünyanın en büyük alternatif yakıt teknolojileri üreticisi BRC’nin Türkiye CEO’su Kadir Örücü, “LPG neredeyse 100 yıldır kullanılan ve geliştirilen bir teknoloji. Hali hazırda yaygın olarak kullanıldığından geniş dağıtım ağına ve ucuz dönüşüm maliyetlerine sahip. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Paneli’ne göre LPG’nin küresel ısınma potansiyeli (kısa adıyla GWP faktörü) sıfır olarak belirlendi. Ayrıca LPG’nin hava kirliliğine sebep olan katı parçacıklar (PM) salımı kömüre nazaran 25 kez, dizelden 10 kez ve benzinden yüzde 30 daha azdır” ifadelerini kullandı.

‘Vizyonumuz: Net sıfır emisyon’

Vizyonlarının ne sıfır emisyon olduğu vurgulayan Kadir Örücü, “BRC olarak vizyonumuz ‘net sıfır emisyon’ yaratacak teknolojileri geliştirmek ve ulaşım sektörünün kullanımına sunmak. Bunu dünyamıza karşı bir sorumluluk olarak görüyoruz. Bizler küresel çapta ve ülkemizde çevreci yakıtları özendirmek için elimizden geleni yapsak da devletler çevreci yakıtları cazip hale getirecek teşvikler açıklamadığı sürece havamızı kirleten ve atmosferimize ağır zararlar veren yakıtların kullanımı devam edecek. Enerji tüketiminin azaldığı 2019 yılında sera gazı salımının artışı dizel ve kömür gibi kirletici yakıtların hala çarpıcı oranlarda kullanılmasından kaynaklanıyor. Dünyamız daha iyisini hak ediyor. Gelecek nesiller için bugün adım atmalıyız” şeklinde konuştu.