İç talepte yaşanan aşırı daralma ve buna bağlı olarak yüzde 12’lere dayanan işsizlik, gerek vatandaşları gerekse iş dünyasını tedirgin etmeyi sürdürüyor. Ekonomi yönetimi ise eylül ayı sonunda açıklanan Yeni Ekonomi Programı (YEP) ile birlikte art arda destek paketleri hazırlayarak toplumda oluşan ‘kriz’ algısını yumuşatmaya çalışıyor. Yılbaşından önce beyaz eşya, mobilya ve otomotiv sektörüne yönelik KDV ve ÖTV indirimlerini üç ay daha uzattığını açıklayan hükümet, hemen ardından asgari ücrete yaptığı yüzde 26 zam ile ‘kriz’ bulutlarını dağıtmaya çalıştı.

2019’a hızlı giriş

2019’un geçtiğimiz ilk 10 günü ise hükümetin açıkladığı destek paketleri açısından baş döndürücü bir hızla geçti. Bu destek paketleri içerisinde sosyal yardım alan 2,5 milyonun üzerindeki haneye aylık 80 TL elektrik faturası desteğinden çiftçiye fark ödemesine, imar barışından işyerlerine sigorta desteğine kadar pek çok kalem yer aldı. Bu destekler içinde özellikle futbol kulüplerinin borçlarının yeniden yapılandırılması, vatandaşların kredi kartı borçlarının Ziraat Bankası çatısı altında daha uygun faiz ve vade ile yeniden yapılandırılması ve 14 banka tarafından işletmelere 20 milyar TL kredi sağlanması öne çıktı.

Son olarak 11 Ocak’ta da Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) tarafından yapılan açıklamada, kredi kartlarıyla gerçekleştirilecek fiyatı 3 bin liraya kadar olan televizyon alımlarında üç ay olan taksit sınırının ise dokuz aya çıkarıldığı bildirildi.
Son Yapılan Düzenlemelerde Dikkat Çeken 9 Destek

Destek Neyi kapsıyor?

1 Çalışana asgari ücret desteği Yasa teklifine göre 12 ay sürecek asgari ücret desteğinden 9 milyon çalışan yararlanacak. Desteğin yıllık maliyeti 13,5 milyar TL.
2 Çiftçiye destek Ocak ayında fark ödemesi buğday, mısır, çeltikte 550 milyon TL olacak. Buzağı desteği ödemeleri için 525 milyon TL, çiğ süt desteği ödemeleri için 340 milyon TL destek sağlanacak.
3 Elektrik faturası desteği Sosyal yardım alan 2,5 milyonun üzerindeki haneye aylık 80 TL elektrik faturası desteği verilecek. Bunun yıllık maliyeti 2,4 milyar TL.
4 Futbol kulüplerinin borçlarının yapılandırılması Futbol kulüplerinin 14,5 milyar TL seviyesine ulaşan borçları Ziraat Bankası aracılığı ile yeniden yapılandırılıyor. Borç rakamı, kulüplerinin gelirinin 4 katına, varlıklarının 2,5 katına ulaşmış durumda.
5 İmar barışı 9,6 milyon vatandaşın başvuru yaptığı imar barışının süresi ikinci bir uzatmayla 31 Haziran 2019’da son bulacak. 2018 sonu itibarıyla barış kapsamında yaklaşık 15 milyar TL bedel ödendi.
6 İşyerlerine sigorta desteği 500 ve üzeri sigortalı çalıştıran işyerleri için 3 puan olan sigorta prim desteği, 5 puana çıkartılıyor.
7 KOBİ Değer Kredisi Cirosu 25 milyon TL’nin altındaki KOBİ’lere altı ay para ödemesiz, toplam 36 ay vadeli ve yüzde 1,54 faiz oranı ile toplam 20 milyar TL kredi sunulacak. 14 banka buna destek sunacak.
8 Kredi kartı borçları için Aylık gelir karşılama koşuluna bağlı olarak 24 aya kadar vade için aylık yüzde 1,10, 60 aya kadar vade için aylık yüzde 1,20 faizle Ziraat Bankası kredi desteği verecek. Halihazırda kredi kartı gecikme faizi yüzde 2,75. Kredi kartı toplam borç tutarı 102 milyar TL.
9 ÖTV indirimleri Otomotiv ve beyaz eşyada ÖTV, mobilya ve konutta KDV indirimleri 31 Mart’ta kadar üç ay daha uzatıldı. Ticari harçlardaki KDV indirimi ile tapu harçlarındaki indirim de üç ay daha devam edecek.

“Nasıl finanse edilecek?”

Ekonomi yönetimi tarafından alınan bu önlemlerin çarkların yeniden hızlanmasını sağlayıp sağlayamayacağı merak konusu. Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yalçın Karatepe, alınan önlemlerin kısa bir süre ekonomide yumuşama yaratabileceğini ancak daha kalıcı önlemler alınmazsa bu olumlu etkinin geçici olacağını söylüyor. Özel sektör borçlarının kamu bankaları tarafından üstlenilmesinin toplumsal maliyeti yüksek bir risk olduğuna da işaret ediyor. Yalçın Karatepe, bu konuda şunları söylüyor:

“Ziraat Bankası’nın uygulayacağı faiz oranları, piyasadaki faizlerin yarısından da düşük. Dolayısıyla vatandaşların bu düzenlemeye ilgi göstereceğini söyleyebiliriz. Haklılar da… Ancak yıllık yaklaşık yüzde 14 ile kredi veren Ziraat Bankası, bu kaynağı nasıl finanse edecek?”

“Gelenekler bozuluyor”

Eski Hazine Müsteşarı ve Altınbaş Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Mahfi Eğilmez, Türkiye’nin bütçe açığının küçük olması nedeniyle devletin ÖTV ve KDV indirimleri yapmasının doğru adımlar olduğunu dile getiriyor. Buna karşın futbol kulüplerinin devreye sokulması ve kredi kartları borçlarının Ziraat Bankası çatısı altına toplanmasının doğru bir adım olmadığı görüşünde.
Merkez Bankası kârının zamanından önce Hazine’ye aktarılmasının ise ‘rasyonel’ bir adım olarak değerlendirilebileceğini kaydediyor. Eğilmez, “İlk bakışta son derece akıllıca görünüyor. İlk üç ayda ciddi bir borç ödemesi var. Bu kâr ile borç ödenip faizler düşürülecek” diye konuşuyor.

Ancak Mahfi Eğilmez, hükümetin böyle bir adım atarak 70 yıllık Merkez Bankası geleneğini bozduğuna vurgu yapıyor. Eğilmez, “Biz hep gelenekleri boza boza bu hale geldik. Bankacılık sektöründeki gelenekleri de bozuyoruz. Bizim yeniden oturup yapısal reform işine başlamamız gerekiyor” diye konuşuyor.

Prof. Dr. Selva Demiralp – Koç Üniversitesi
“Uzarsa bütçe sorunu çıkar”

“Dünya Bankası’nın son yayınladığı Türkiye İzleme Raporu’nda Türkiye ekonomisinde iç talepte ciddi daralma olduğuna ve bunun en çok işsizleri ve sabit gelirlileri vuracağına işaret ediliyor. Dolayısıyla hükümetin bir miktar gevşek maliye politikası uygulayıp bu kesimlere destek vermesi anlaşılabilir.

Kredi kartı borçlarına veya asgari ücretin enflasyondan fazla artırılmasına yönelik adımlar bu tür destekler. Ama Dünya Bankası raporunda da vurgulandığı gibi, bu desteklerin ucunun kaçırılmaması gerekiyor. Çünkü bankaların sermayelendirme aşamasında, bu destekler nedeniyle bütçeye ciddi bir yük binebilir. Bu tür destek adımları kısa süreli olduğu zaman işe yarayabilir ama dozunu kaçırırsak, bütçe açığını artıracak bir etkene dönüşür ve önemli bir kırılganlık yaratır.”

Kısa vadeli katkı

Gedik Yatırım Ekonomisti Erol Gürcan, şu ana kadar açıklanan destek ve teşviklerin ekonomik büyüme üzerindeki aşağı yönlü riskleri sınırlayarak kısa vadeli ekonomik görünüme olumlu katkı verebileceğini kaydediyor. Gürcan, ekonomide oluşacak olumlu havaya rağmen bankacılık sektörünün kârlılığı açısından bir miktar aşağı yönlü baskı olacağını dile getiriyor. Erol Gürcan, sözlerine şöyle devam ediyor:

“Şu ana kadar atılan adımların önemli bir bölümünü gerekli ve yerinde buluyoruz. Bununla birlikte, özellikle beklenen dezenflasyon sürecinin zarar görmemesi, dolayısıyla TL’nin değeri, ülke risk primi ve tahvil faizlerinin seyri açısından, para politikası-maliye politikası eşgüdümünün korunmasının son derece kritik bir önem arz ettiğini düşünüyoruz.”

Aram Ekin Duran-Ekonomist

Buna göre, mal veya hizmet alımı sonrası belli bir ücret karşılığı borcun taksitlendirilmesi veya ödemenin ertelendiği dönemler de dahil olmak üzere, kredi kartları ile gerçekleştirilecek mal ve hizmet alımları ile nakit çekimlerinde taksitlendirme süresi 12 ayı geçemeyecek.

Bu süre elektronik eşya alımlarında 3 ay, bilgisayar alımlarında, kulüp ve derneklere yapılan ödemelerde, havayolları, seyahat acenteleri, taşımacılık ve konaklama ile ilgili harcamalarda 6 ay, sağlık ve sosyal hizmetler ile ilgili harcamalarda ve sağlık ürünü alımlarında, vergi ödemelerinde 9 ay olarak uygulanacak. Kredi kartlarıyla gerçekleştirilecek kuyum, telekomünikasyon, doğrudan pazarlama ile ilgili harcamalar, yurt dışında yapılan harcamalar ve yemek, gıda, alkollü içecek, akaryakıt, kozmetik, ofis malzemesi ile hediye kart, hediye çeki ve benzeri şekillerde herhangi somut bir mal veya hizmeti içermeyen ürünlerin alımlarında taksit uygulanamayacak.

Kurumsal kredi kartları ile mal veya hizmet alımı sonrası belli bir ücret karşılığı borcun taksitlendirilmesi veya ödemenin ertelendiği dönemler de dahil olmak üzere gerçekleştirilecek mal ve hizmet alımları ile nakit çekimlerinde taksitlendirme süresi 9 ayı geçemeyecek.

Tüketici kredilerinin vadesi 36 ayı aşamayacak

BDDK’nın “Bankaların Kredi İşlemlerine İlişkin Yönetmeliği” Resmi Gazete’de yayımlandı.

Buna göre, konut edinmeleri ve konut tadilatı kapsamında konutun mal veya hizmet alımı amacıyla tüketicilere kullandırılan krediler, konutların finansal kiralama yoluyla tüketicilere kiralanması, diğer gayrimenkul alımı amaçlı krediler, eğitim ve öğrenim ücretinin finansmanı amacıyla kullandırılacak krediler ve kamu kurum ve kuruluşlarına olan borçların finansmanı amacıyla doğrudan ilgili kurum veya kuruluşun hesabına ödeme yapılmak şartıyla kullandırılan krediler ile bu kredilerin yeniden finansmanı amacıyla kullandırılan krediler hariç olmak üzere, tüketici kredilerinin vadesi 36 ayı, taşıt kredileri ile taşıt teminatlı kredilerin vadesi 48 ayı, cep telefonu, tablet ve bilgisayar alımı amacıyla kullandırılan kredilerin vadesi 6 ayı aşamayacak. Bu kredilerin yeniden yapılandırılmasında aynı vadeler uygulanacak.

Bu maddenin yürürlük tarihinden önce kullandırılan ihtiyaç kredilerinin borç bakiyeleri, borçlu tarafından bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren bir yıl içerisinde talep edilmesi durumunda en fazla 48 ay ile sınırlı olmak üzere yeniden yapılandırılabilecek. Yeniden yapılandırma kapsamında borçluya ilave kredi kullandırılması halinde ilave kullandırılan kredinin vadesi 36 ayı aşamayacak.

Cep telefonu, tablet ve bilgisayar alımında vade 6 ayı aşamayacak

BDDK’nın “Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Yönetmeliği” Resmi Gazete’de yayımlandı.

Yönetmeliğe göre konut edinmeleri ve konut tadilatı kapsamında konutun mal veya hizmet alımı amacıyla tüketicilere kullandırılan krediler, konutların finansal kiralama yoluyla tüketicilere kiralanması, diğer gayrimenkul alımı amaçlı krediler ve eğitim ve öğrenim ücretinin finansmanı amacıyla kullandırılacak krediler ile bu kredilerin yeniden finansmanı amacıyla kullandırılan krediler hariç olmak üzere, tüketici kredilerinin vadesi 36 ayı, taşıt kredileri ile taşıt teminatlı kredilerin vadesi 48 ayı, cep telefonu, tablet ve bilgisayar alımı amacıyla kullandırılan kredilerin vadesi 6 ayı aşamayacak. Bu kredilerin yeniden yapılandırılmasında aynı vadeler uygulanacak.

Yürürlük tarihinden önce kullandırılan ihtiyaç kredilerinin borç bakiyeleri, borçlu tarafından bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren bir yıl içerisinde talep edilmesi durumunda en fazla 48 ay ile sınırlı olmak üzere yeniden yapılandırılabilecek. Yeniden yapılandırma kapsamında borçluya ilave kredi kullandırılması halinde ilave kullandırılan kredinin vadesi 36 ayı aşamayacak.

Kredilerin yeniden yapılandırılması

BDDK’nın “Finansal Sektöre Olan Borçların Yeniden Yapılandırılması Hakkında Yönetmeliği” Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Buna göre, finansal yeniden yapılandırma kapsamına alınacak borçluların, mali durumlarının ve bu kapsamda borçlarının yeniden yapılandırılması veya yeni bir itfa planına bağlanması sonucunda borçlarını geri ödeme kabiliyeti kazanacağının tespit edilmesi şart olacak. Bu tespitin yapılmasına ilişkin esas ve usuller Çerçeve Anlaşmalarında gösterilecek. Borçlarını geri ödeme kabiliyeti kazanamayacağına kanaat getirilen borçlular finansal yeniden yapılandırma kapsamına alınamayacak.

Finansal Yeniden Yapılandırma Çerçeve Anlaşmalarını imzalayacak alacaklılar adına finansal yeniden yapılandırma kapsamına alınacak borçluların mali durumunun tespiti, bu Çerçeve Anlaşmalar ile belirlenecek ve kurul tarafından uygun görülecek bir kuruluş tarafından yapılacak.

Çerçeve anlaşmaları ve sözleşmeleri kapsamında, “Söz konusu kredi borçlarının vadelerini uzatmak. Borçluların kredilerini yenilemek. Borçlulara ilave kredi vermek. Anapara, faiz, temerrüt faizi ve kar payları ile kredi ilişkisinden doğan diğer her türlü alacağı indirmek veya bunlardan vazgeçmek. Anapara, faiz veya kar payı alacaklarını; kısmen veya tamamen iştirake çevirmek, ayni, nakdi ya da tahsil şartına bağlı bir bedel karşılığı devir veya temlik etmek, borçlu ya da üçüncü kişilere ait ayni değerler karşılığında kısmen veya tamamen tasfiye etmek, satmak, bilanço dışına çıkarmak. Diğer bankalarla ve alacaklılarla birlikte hareket ederek protokoller yapmak.” şeklinde tedbirler alınabilecek.

Çerçeve Anlaşmaları

Alacaklar, Türkiye Bankalar Birliği tarafından Türkiye Katılım Bankaları Birliği ve Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Birliğinin görüşleri de alınmak suretiyle hazırlanacak Çerçeve Anlaşmaları kapsamında ve bu anlaşmaların kurul tarafından onaylandığı tarihten itibaren 2 yıl içerisinde finansal yeniden yapılandırma sözleşmelerine bağlanmak şartıyla yeniden yapılandırılabilecek. 2 yıllık süreyi uzatmaya kurul yetkili olacak.

Yeniden yapılandırılacak alacakların kapsamı; borçluların nitelikleri, asgari tutar ve şartları ve alacaklılar ile borçlular arasında ayrı ayrı imzalanacak finansal yeniden yapılandırma sözleşmelerinin asgari unsurları birinci fıkradaki usulle saptanan Çerçeve Anlaşmalarıyla belirlenecek.

Çerçeve Anlaşmaları kapsamında sözleşme imzalandığı takdirde, bu sözleşmeleri imzalayan borçlulardan olan alacaklara ilişkin zamanaşımı, sözleşme tarihi itibarıyla kesilmiş sayılacak.Çerçeve Anlaşmaları kapsamında bir borçluyla yapılan sözleşmenin alacaklı kuruluşların alacaklarının 3’te 2’sini oluşturan çoğunluğu tarafından imzalanması halinde, alacaklı kuruluşların tamamı tarafından alacakların yeniden yapılandırılması zorunlu olacak.Çerçeve Anlaşmaları TBB tarafından hazırlanacak ve alacaklı kuruluşların yetkili temsilcilerince kabul edilerek imzalanacak. Ölçek büyüklüğü ve sektörel faaliyet alanı bakımından farklı niteliklere sahip borçlular nitelikleri itibarıyla gruplandırılarak, her bir borçlu grubu için ayrı bir Çerçeve Anlaşması hazırlanabilecek.

Çerçeve Anlaşmaları, kurulca onaylanmalarını müteakiben geçerlilik kazanacak ve Çerçeve Anlaşmalarında yapılacak değişiklikler için kuruldan izin alınması şart olacak.

Kredilerin sınıflandırılması

BDDK’nın “Kredilerin Sınıflandırılması ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliği” Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Buna göre TFRS 9 uygulayan bankaların; canlı olmakla birlikte “İkinci Grup” altında yeniden yapılandırılmış alacak olarak sınıflandırılan kredilerini, en az 3 aylık izleme süresi sonunda, belirlenen koşulların sağlanması kaydıyla yeniden yapılandırma kapsamından çıkararak “Birinci Grup” altında yeniden sınıflandırabilecek.

“Birinci Grup” altında izlenen ve borçlusu finansal güçlük içinde olmayan kredilerin sözleşme koşullarının değiştirilmesi ve/veya kısmen veya tamamen yeniden finanse edilmesi, yeniden yapılandırma kapsamında değerlendirilmez ve bunlar “Birinci Grup” altında izlenmeye devam olunabilecek.

AA

Tüketici kredilerinin 173 milyar 912 milyon lirası konut

Verilere göre, tüketici kredileri tutarı 7 Nisan ile biten haftada 1 milyar 220 milyon lira artarak 353 milyar 417 milyon liraya yükseldi. Söz konusu kredilerin 173 milyar 912 milyon lirası konut, 6 milyar 532 milyon lirası taşıt ve 172 milyar 973 milyon lirası ihtiyaç kredilerinden oluştu. Söz konusu dönemde taksitli ticari kredilerin tutarı 9 milyar 200 milyon lira artarak 261 milyar 548 milyon liraya yükseldi.

Kredi kartı alacakları azaldı

Bankaların bireysel kredi kartı alacakları ise yüzde 1,2 azalarak 81 milyar 222 milyon lira oldu. Söz konusu bireysel kredi kartı alacaklarının 37 milyar 979 milyon lirası taksitli, 43 milyar 243 milyon lirası da taksitsiz oldu. Bu arada, bankacılık sektöründe net takipteki alacaklar 7 Nisan itibarıyla bir önceki haftaya kıyasla yüzde 0,7 azalarak 13 milyar 294 milyon liraya geriledi. Takipteki alacaklar bir önceki hafta 13 milyar 393 milyon lira seviyesinde bulunuyordu. Aynı dönemde bankacılık sisteminin öz kaynakları ise 683 milyon lira artarak 359 milyar 661 milyon liradan 360 milyar 344 milyon liraya çıktı.