6 Şubat 2023’te yaşanan Kahramanmaraş merkezli depremlerin üzerinden geçen üç yılın ardından, deprem bölgesinde yürütülen yeniden inşa çalışmalarında 455 bin bağımsız bölümün hak sahiplerine teslim edilmesiyle önemli bir aşama geride bırakıldı. Süreç, eksikleri ve eleştirileriyle birlikte değerlendirilirken, ortaya çıkan üretim hacminin küresel ölçekte istisnai bir büyüklüğe ulaştığı görülüyor.

Cumhuriyet tarihinin en ağır afetlerinden biri olan 6 Şubat depremleri, 11 ilde 7,7 ve 7,6 büyüklüğündeki iki sarsıntıyla yaklaşık 14 milyon kişiyi doğrudan etkiledi. Türkiye, depremin ardından uluslararası yardımı da kapsayan 4. seviye alarm verdi ve 7 gün milli yas ilan edildi.

Afetin hemen sonrasında geçici barınma için çadır ve konteyner kent alanları oluşturuldu. 1 milyon çadır sevk edilerek 350 çadır kentte 645 bin çadır kuruldu ve yaklaşık 2,5 milyon kişiye barınma imkânı sağlandı.

Geçici barınma kapsamında KYK yurtlarında 477 bin 952 kişi, MEB yurtlarında 710 bin 266 kişi olmak üzere toplam 1 milyon 188 bin 218 afetzede misafir edildi. Ayrıca 428 konteyner kentte 220 bin konteyner kuruldu ve 707 bin kişi bu alanlarda barındırıldı. Konteyner kentlerde beslenme, sağlık, eğitim ve sosyal alanlar oluşturulurken, 105 bin vantilatör ve 149 bin 305 klima da kurulumlara eklendi.

2,3 milyon bina için hasar tespiti yapıldı

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 2 milyon 381 bin 888 bina ve 6 milyon 612 bin 685 bağımsız bölümde hasar tespiti gerçekleştirildi. Acil, ağır, yıkık ve orta hasarlı olarak 311 bin 440 bina ve 810 bin 902 bağımsız bölüm belirlendi.

Acil yıkılacak ve yıkık 60 bin 763 binanın enkazı 68 günde kaldırıldı. Yıkılması gereken ağır hasarlı bina sayısı 200 bin 167 olarak tespit edilirken, bunların 182 bin 773’ünün enkazı bugüne kadar kaldırıldı. 18 ilde hacme göre yüzde 97, bina sayısına göre yüzde 91 oranında enkaz kaldırma işlemi tamamlandı.

Hak sahipliği süreci 211 günde tamamlandı

18 il, 179 ilçe, 8 bin 474 mahalle ve 2 bin 472 köyü kapsayan hak sahipliği süreci 30 Mayıs 2023’te başladı ve 211 günde sonuçlandırıldı. Toplam 845 bin 371 talep değerlendirildi. 85 milyon evraktan oluşan başvurular incelendi, 15 milyon sayfayı bulan 70 bin komisyon kararı alındı. Başvuruların yüzde 65’i e-Devlet üzerinden, yüzde 35’i AYDES sistemi aracılığıyla yapıldı.

Saatte 23, günde 550 konut üretildi

TOKİ, Emlak Konut GYO, Yapı İşleri Genel Müdürlüğü, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı ve İller Bankası koordinasyonunda, 11 ilde 174 ayrı alanda 3 bin 481 şantiyede yaklaşık 200 bin mimar, mühendis ve işçi görev aldı. Üretim temposu saatte 23, günde ortalama 550 konuta ulaştı.

İlk temel depremin 15’inci gününde Gaziantep Nurdağı’nda atıldı. 45’inci günde ilk köy evleri teslim edildi.

Toplam 455 bin 357 bağımsız bölüm

Bugüne kadar 367 bin 995 konut, 65 bin 672 köy evi ve 21 bin 690 iş yeri olmak üzere toplam 455 bin 357 bağımsız bölüm tamamlandı ve hak sahiplerine teslim edildi.

İllere göre teslim edilen bağımsız bölüm sayıları özetle şöyle:

Adana 11 bin 334’ü konutu, 739’u köy evi olmak üzere 12 bin 73 bağımsız bölüm,
Adıyaman 31 bin 423’ü konut, 9 bin 88’i köy evi olmak üzere 43 bin 366 bağımsız bölüm,
Diyarbakır 16 bin 50’si konut, 1150’si köy evi, 6’sı iş yeri olmak üzere 17 bin 206 bağımsız bölüm,
Elazığ 11 bin 912’si konut, 2 bin 959’u köy evi, 23’ü iş yeri olmak üzere 14 bin 894 bağımsız bölüm,
Gaziantep 25 bin 237’si konut, 4 bin 463’ü köy evi, 1353’ü iş yeri olmak üzere 31 bin 53 bağımsız bölüm,
Hatay 133 bin 685’i konut, 12 bin 868’si köy evi, 7 bin 202’si iş yeri olmak üzere 153 bin 755 bağımsız bölüm,
Kahramanmaraş 52 bin 575’i konut, 15 bin 615’i köy evi olmak üzere 73 bin 956 bağımsız bölüm,
Kilis 1713’ü konut, 852’si köy evi, 4’ü iş yeri olmak üzere 2 bin 569 bağımsız bölüm,
Malatya 62 bin 540’ı konut, 13 bin 32’si köy evi, 4 bin 88’i iş yeri olmak üzere 79 bin 660 bağımsız bölüm,
Osmaniye 10 bin 377’si konut, 1807’i köy evi, 373’ü iş yeri olmak üzere 12 bin 557 bağımsız birim,
Şanlıurfa 10 bin 914’ü konut, 2 bin 495’i köy evi, 20’si iş yeri olmak üzere 13 bin 429 bağımsız bölüm,
Kayseri 9’u konut, 279’u köy evi olmak üzere 288’i bağımsız bölüm,
Sivas 164 konut,
Tunceli 298 köy evi ve
Bingöl 62’si konut, 27’si köy evi olmak üzere 89 bağımsız bölüm.”

Son bir yılda 254 bin konut eklendi

Son 12 ayda 254 bin konutun daha tamamlanmasıyla toplam teslim edilen bağımsız bölüm sayısı 455 bine ulaştı. Böylece deprem bölgesinde ana inşa süreci tamamlanmış oldu.

Bunun yanında Yerinde Dönüşüm Projesi kapsamında 124 bin bağımsız bölümün yapımı için destek sağlandı.

Ortaya çıkan tablo, yapılan hataların ve eksiklerin tartışılmasını ortadan kaldırmıyor. Ancak üç yıl gibi sınırlı bir sürede, bu ölçekte bir konut üretiminin dünya genelinde nadir görülen bir kapasiteye işaret ettiği gerçeğini de gözler önüne seriyor.

Fatma Sevinç Çetin-AA

Palandöken yaptığı yazılı açıklamada, stoktaki konutların satılabilmesi için bankalar ve inşaat firmalarının birlikte hareket etmesi gerektiğini vurgulayarak, inşaat sektörünün canlanmasının, beraberindeki birçok sektörü de hareketlendireceğini kaydetti.

‘Konut seferberliği başlatılmalı’

Konutun çevresindeki, terzi, berber, manav, kasap, bakkal esnafı, dolmuş, taksi şoförü başta olmak üzere sektörlerin olumlu etkileneceğinin altını çizen Palandöken, “Sektör ekonomiye de doğrudan katkı sağlanmış oluyor. Bu sebeple ekonominin canlanması için konut seferberliği başlatılmalı.” değerlendirmelerinde bulundu.

Palandöken, inşaat sektörünün elini taşın altına koyup konut fiyatlarını düşürmesi, bankaların da faizlerde indirime gitmesi gerektiğini vurguladı.

Dünya

Evi olmayan kalmayacak: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, TOKİ başta olmak üzere ilgili kurumlar bu yıl dar gelir gruplarına yönelik konut üretimine yoğunlaşacak. Nüfustaki artış dikkate alınarak İstanbul başta olmak üzere birçok şehirde dar gelirli kesimin ev sahibi olması sağlanacak.

Konut hesabı yeniden düzenleniyor: Meclis’te görüşmeleri süren ekonomi paketi kapsamında konut hesabı uygulaması yeniden düzenleniyor. İlk kez konut sahibi olacak vatandaşlara daha fazla devlet desteği veriliyor.

Bankalar da destekleyecek: Sosyal-kiralık konut projelerine kredilerde kolaylık sağlanacak. Bankalar da yeni finansman modelleriyle dar gelirlilere yönelik projelere destek verecek. Daha düşük kredi faizi imkanı sağlayacak sözleşmelere ilişkin esasların düzenlenmesi için Bakanlar Kurulu’na yetki veriliyor.

TOKİ’den İstanbul’a 4 bin konut

850 bin konuta ihtiyaç var: Konut açığının olduğu yerleşim yerlerine yönelik kapsamlı bir çalışma yapılırken, bu yıl için konut ihtiyacının 850 bin olması öngörülüyor.

Kiralık konut da üretilecek: Geliri düşük kesime uzun vadeli taksitlerle satılan konutların kiralık olanları da yaygınlaştırılacak.

Devlet katkısı artıyor: Konut hesabı uygulamasında devlet katkısı tutarı 15 bin liradan 20 bin liraya çıkıyor. Yüzde 20 olan azami devlet katkısı oranı yüzde 25 oluyor.

Sistemdeki aksaklıklar gideriliyor: Konut hesabındaki aksaklıklar gideriliyor, yeni desteklerle daha cazip hale geliyor.

MORTGAGE-KHS bağlantısı: Konut Hesabı Sistemi ve konut kredisi (mortgage) arasında ilişki kurularak ev sahibi olmak isteyenlere avantaj sağlanacak. Ev sahibi olmak isteyenler ve bankalar arasında imzalanacak sözleşmelerde daha düşük faiz oranıyla konut kredisi kullanılabilecek.

Vergi avantajı sağlanıyor

Konut almak isteyenlere bir dizi vergi avantajı da geliyor. Konut hesabı birikimlerinden daha düşük stopaj alınacak. Ev alırken tapu harçları sıfıra kadar düşürülebilecek. Konutlardan alınacak tapu harcı Bakanlar Kurulu kararıyla sıfıra kadar indirilebilecek.

TOKİ de sosyal konuta erişmek isteyen vatandaşlar için tüm imkânları sunacak. Bu yıl İstanbul’da yaklaşık 4 bin konut teslim etmeyi hedefleyen TOKİ yılsonuna kadar Türkiye genelinde 70 bin konut yapmayı hedefliyor.

Üzerinizde tapu olmamalı

Konut hesabı açtırıp tasarruf yapan kişilere 20 bin TL devlet desteği verilecek. Ancak konut hesabı açtıran kişinin tamamı kendi üzerine olan bir tapusunun bulunmaması koşulu bulunuyor.

Sabah/Hazal Ateş

1 Şubat’ta başlayıp 31 Mart 2017’de sona ermesi planlanan konut seferberliğinde peşinat yüzde 20’den yüzde 5‘e çekilirken, Türkiye’de ilk kez 240 ay yani 20 yıl vadeli konut satışı yapılmasının da önü açılmış oldu. Vadeler ve oranlar 60 ayda yüzde sıfır, 120 ayda yüzde 0.45 ve 240 ayda yüzde 0.79 faizle şekillendi.
Kampanya ile konut piyasası canlansa da ilk kez sunulan 240 ay taksit enstrümanı pek tercih edilmedi. Fırsatı görüp satış ofisine giden vatandaş 60 ve 120 ay borçlanarak ev sahibi oldu. 20 yıl uzun geldi.

Hangi vade ne kadar tercih edildi?

Satışlarda yüzde 15’i bulan nakit indirimi etkili olunca evlerin yüzde 10’u peşin alındı. Sektörü temsilcileri vade tercihinde 2 faktörün etkili olduğuna dikkat çekiyor. Bunlardan biri ekonomik diğer ise psikolojik.

1- Türk haklı konut sahibi olmayı seviyor ve borcunu kısa sürede bitirip tapusunu almak istiyor. Bu nedenle şartlarını zorlayıp kısa vadeleri seçiyor.

2- işin finansal açıdan ne kadar mantıklı olduğu devreye giriyor.

Şöyle ki; bankadan alacağınız krediyi 100 bin lira olarak varsayalım. 120 ay boyunca, yüzde 0.45’lik faizle her ay 1080 TL ödüyoruz. Bu durumda 100 bin liralık kredi kullanımımıza karşılık 10 yılın sonunda bankaya 129 bin 600 lira ödemek durumda kalacaksınız. 240 ayı tercih ettiğimizde ise aylık taksitimiz 150 TL azalıyor. 240 ay boyunca yüzde 0.79’lik faizle her ay 930 TL ödüyorsunuz. Toplamda bankaya ödeyeceğiniz tutar 223 bin 200 TL’ye çıkıyor. Her ay 150 TL daha az taksit ödemenin bedeli 20 yıl sonunda cebinizden 93 bin 600 lira fazla para çıkması oluyor. Bu farkı gören vatandaş 240 ay taksitten uzaklaşıyor.

240 ay hiç yok

Kampanya döneminde tüketicilerin 240 ay vadeyi talep etmediğini belirten GYODER Başkanı Aziz Torun, “Biz Torunlar İnşaat olarak 5. Levent projemizde bir ayda 60 ev sattık ve yaklaşık 80 milyon lira ciro elde ettik. Bunların içinde 240 ay hiç yok. Diğer şirketler de tablo benzer. İnsanlar 120 ay ve 240 ayı kıyaslıyor ve ufak bir taksit farkı için 10 yıl borçlanmak istemiyor. Konut alıcısı peşinat tutarını yüksek tutarak banka kredisine konu olacak oranı azaltma peşinde. Kısa vade seçilip faiz yükü hafifletilmek isteniyor. Tüketici ‘hayatım boyunca borç mu ödeyeceğiz’ diye düşünüyor” dedi.

240 ay kazanım

Konutder Başkanı Ömer Faruk Çelik ise şunları söyledi: “Bundan 10 yıl önce 3 yıl vade vardı, zamanla 5 yıl, 7 yıl oldu. Bugün için 20 yıl vatandaşa çok uzun geldi. Türk halkı oturduğum ev benim olsun ve borcu erken bitsin diyor. O nedenle bu kampanyada 20 yıl vade öne çıkmadı. Ama zamanla yerleşecektir. Bunu bir kazanım olarak görmek gerekiyor. İlerde faizler düşünce 20 yıl vadelendirme önemli bir yer tutacak. Biz Kayabaşı’ndaki Adım İstanbul projemizde kampanya kapsamında 100 ev sattık, 1 ya da 2 evde 240 ay vade seçildi.”

5 milyarlık satış yapıldı

Kampanya seferberliği ile konut satışları arttı. 40 günde Emlak Konut projelerinden 2 bin 470 ev satıldı, 2 milyar 800 milyon lira ciro elde edildi. Konut Geliştiricileri ve Yatırımcıları Derneği (KONUTDER) ile Gayrimenkul ve Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı Derneği (GYODER) de kampanyaya katılma kararı almıştı. 41 firmanın 109 projesinden ilk 1 ayda toplam 2 bin konut ve 279 ofis satıldı, yaklaşık 2 milyar 100 milyon TL’lik ciro elde edildi. 31 Mart’ta sona erecek kampanyada şimdiden yaklaşık 4 bin 500 ev sahibini bulmuş oldu.