Uygulamayla birlikte kira bedeli, depozito, ödeme tarihi, sözleşmenin başlangıç ve bitiş tarihi gibi temel bilgiler dijital ortamda kayıt altına alınırken, kira sözleşmelerinin doğrulanabilir ve erişilebilir hale getirilmesi amaçlanıyor.

İlk aşama 4 Kasım 2024’te başladı

Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından geliştirilen e-Devlet kira sözleşmesi hizmetinin ilk aşaması 4 Kasım 2024’te vatandaşların kullanımına sunuldu.

Sistem üzerinden taşınmaz sahibi gerçek kişiler, e-Devlet Kapısı’ndaki “Kira Sözleşmesi İşlemleri” bölümünden kira sözleşmesi hazırlayabiliyor. Hazırlanan sözleşme daha sonra kiracı ve varsa kefilin onayına sunuluyor.

Uygulamanın ikinci aşaması ise 9 Mayıs 2025’te devreye alındı. Böylece emlak danışmanları ve yetkilendirilen kişiler de sözleşme hazırlayarak taşınmaz sahibi veya hissedar, kiracı ve varsa kefilin onayına sunabiliyor.

Kira sözleşmesinde hata düzeltme ve güncelleme imkanı

Sistemin işlevleri kullanıcı ihtiyaçları doğrultusunda geliştirilmeye devam ediyor. Bu kapsamda “Hata Düzeltme” ve “Güncelleme” özellikleri de kullanıma açıldı.

Tarafların sözleşmeyi onaylamasının ardından 15 gün içinde yazım, rakam veya bilgi girişinden kaynaklanan maddi hatalar düzeltilebiliyor.

“Güncelle” özelliğiyle ise tarafların iletişim bilgileri, kira tutarı ve kira ödemelerine ilişkin bilgiler güncel tutulabiliyor.

Sistem üzerinden ayrıca zaman damgalı ve barkodlu kira sözleşmesi belgesi oluşturulabiliyor. Belgelerin doğrulaması da e-Devlet Kapısı üzerinden yapılabiliyor.

Kira anlaşmazlıklarında önemli bir belge olacak

Elektronik kira sözleşmesinin yaygınlaşmasıyla birlikte tarafların sözlü veya farklı belgeler üzerinden yaptığı anlaşmaların yerine doğrulanabilir dijital kayıtların geçmesi hedefleniyor.

Bu sistem, kira bedeli, depozito, ödeme tarihi ve sözleşme süresi gibi temel koşulların tarafların onayından geçmiş şekilde kayıt altına alınmasını sağlıyor. Böylece kira ilişkisi başladıktan sonra ortaya çıkabilecek “Ben böyle anlaşmamıştım” veya “Sözleşmede böyle yazmıyordu” şeklindeki uyuşmazlıkların önlenmesi kolaylaşabilir.

Bakanlık tüm kira sözleşmelerini e-Devlet’e taşımaya hazırlanıyor

Hazine ve Maliye Bakanlığı, kira sözleşmelerinin tamamının e-Devlet üzerinden yapılmasını zorunlu hale getirecek bir çalışma da yürütüyor.

Uygulamanın kapsamının genişletilmesi, kira piyasasının daha düzenli biçimde izlenmesine de imkan sağlayabilir. Dijital ortamda toplanan verilerin kira gelirlerinin takibi ve vergi kayıplarının azaltılması açısından da kullanılması bekleniyor.

“Gerçek kira bedeli denetlenmeli”

Tüketici Hakları Derneği Genel Başkanı Ergün Kılıç, uygulamanın ev sahibi ve kiracı arasındaki ilişkilerin daha güvenli ve şeffaf hale getirilmesi açısından önemli olduğunu belirtti.

Kılıç, elektronik sözleşmeyle kira bedeli, depozito, ödeme tarihi ve sözleşmenin başlangıç-bitiş tarihleri gibi önemli bilgilerin kayıt altına alınacağını belirterek, bunun ileride yaşanabilecek anlaşmazlıkların çözümünde önemli bir dayanak oluşturabileceğini ifade etti.

Ancak elektronik sözleşmenin tek başına yeterli olmadığını vurgulayan Kılıç, sözleşmede belirtilen kira bedeli ile gerçekte ödenen tutarın farklı olup olmadığının da denetlenmesi gerektiğini söyledi.

Kılıç ayrıca elde edilen verilerin yalnızca vergi takibi amacıyla değil, Türkiye’nin konut ve kira piyasasının daha doğru analiz edilmesi ve kalıcı çözümler geliştirilmesi amacıyla da değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Ev sahibi ve kiracının hakları dijital ortamda kayıt altında

Elektronik sözleşme, kiracılar açısından bakım, onarım, aidat ve depozito gibi konularda üzerinde anlaşmaya varılan şartların belgelenmesini sağlıyor.

Ev sahipleri açısından ise kira ilişkisinden doğan hak ve sorumlulukların kayıt altına alınması, olası uyuşmazlıklarda tarafların elini güçlendirebilir.

Kılıç, emlak danışmanlarının görev ve sorumluluklarının da açık şekilde belirlenmesi gerektiğine dikkat çekerek, sistemin vatandaşlar açısından ek bürokrasi veya maliyet oluşturmaması gerektiğini söyledi.

Özellikle e-Devlet kullanımında güçlük yaşayan yaşlı vatandaşların işlemleri kolaylıkla gerçekleştirebilmesi için teknik destek sağlanması gerektiğini belirten Kılıç, kişisel verilerin korunmasının da kritik önem taşıdığını ifade etti.

Kira sözleşmelerinin e-Devlet üzerinden yapılmasının önemli bir adım olduğunu belirten Kılıç, sistemin başarısının yalnızca sözleşmelerin dijitalleştirilmesine değil, kira piyasasında güven, şeffaflık ve tarafların haklarının korunmasına bağlı olduğunu vurguladı.

AA

Yeni değerleme yöntemi gerekiyor

Platformun kurucu başkanı Bilge Özdemir, konutların yalnızca ikamet amacıyla değil, aynı zamanda işyeri olarak da kullanıldığı durumlarda kira şartlarının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

GPPS Platformu, son yıllarda hızla yayılan uzaktan ve hibrit çalışma modellerinin gayrimenkul piyasasında yeni bir kullanım biçimi ortaya çıkardığını savunuyor. Platforma göre, internet ve bilgisayar teknolojilerindeki gelişmeler klasik ofis zorunluluğunu azaltırken, çok sayıda meslek grubunda çalışma mekânı evlere taşınıyor.

Yazılım geliştirme, grafik tasarım, içerik üretimi, çeviri ve sanal asistanlık gibi dijital odaklı mesleklerde evden çalışma modeli artık kalıcı bir çalışma biçimi haline gelirken, şirketlerin iş ilanlarında da ofisten, uzaktan ve hibrit çalışma seçenekleri yaygınlaşıyor.

Evden çalışma konutların kullanımını değiştiriyor

Bilge Özdemir’in öncülüğündeki GPPS Platformu, bu değişimin yalnızca çalışma hayatını değil, konutların kullanım amacını da dönüştürdüğüne dikkat çekiyor.

Platformun değerlendirmesine göre geçmişte “işi eve getirmek” olarak görülen çalışma modeli, bugün giderek “evden işe gitmek” anlayışına dönüşüyor. Bu durum ise aynı taşınmazın hem ikamet hem de ticari faaliyet amacıyla kullanılmasına yol açıyor.

GPPS Platformu, yapıların maliyetleri, satış fiyatları, vergi yükleri veya hukuki statülerinden bağımsız olarak, İstanbul’un başlıca ofis bölgelerinde konut ve ofis kira bedellerini karşılaştırdı.

Ofis kiraları konutların iki üç katına çıkıyor

Platformun değerlendirmesine göre İstanbul’un yoğun ofis bölgelerinde ofislerin metrekare kira bedelleri, aynı bölgelerdeki konutların kira seviyelerinin önemli ölçüde üzerinde bulunuyor.

Levent ve Maslak’taki A sınıfı plazalarda aylık net metrekare ofis kiralarının yaklaşık 1.100 TL ile 2.100 TL arasında değiştiği, aynı bölgede konutların metrekare kira bedellerinin ise yaklaşık 710 TL ile 825 TL bandında olduğu ifade ediliyor.

Şişli ve Beşiktaş’ta ofis kiralarının yaklaşık 600 TL ile 1.500 TL arasında değiştiği, konut kira bedellerinin ise bölgelere göre yaklaşık 537 TL ile 695 TL seviyesinde bulunduğu belirtiliyor.

Basın Ekspres ve Güneşli bölgesinde ofis kiralarının 400 TL ile 900 TL, konut kiralarının ise 400 TL ile 600 TL aralığında seyrettiği aktarılıyor.

Ataşehir’de ofislerin metrekare kira bedellerinin 1.350 TL ile 1.500 TL arasında değiştiği, konutların ortalama metrekare kira bedelinin ise yaklaşık 541 TL olduğu kaydediliyor.

Kozyatağı ve Kadıköy’de ofis kiralarının 600 TL ile 1.200 TL, konut kiralarının ise yaklaşık 716 TL ile 737 TL seviyelerinde bulunduğu ifade ediliyor.

Kavacık ve Beykoz’da ise ofis kira bedellerinin yaklaşık 600 TL ile 1.000 TL, konut kira bedellerinin ise 371 TL ile 413 TL arasında değiştiği belirtiliyor.

Kira şartları yeniden değerlendirilmeli

GPPS Platformu’nun karşılaştırmasına göre İstanbul’un ofis yoğunluğu yüksek bölgelerinde ofislerin metrekare kira bedelleri, birçok lokasyonda konut kira bedellerinin yaklaşık iki ila üç katına kadar çıkabiliyor.

Platform, bu farkın home ofis kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte yeniden ele alınması gerektiği görüşünde.

Bilge Özdemir, bir taşınmazın hem ikamet hem de işyeri amacıyla kullanıldığı durumlarda mevcut “mesken kira” yaklaşımının yeterli olup olmadığının tartışılması gerektiğini savunuyor.

GPPS Platformu’nun önerisine göre, konutun düzenli ve fiili biçimde ticari faaliyet için kullanıldığı durumlarda kira şartları ve kira artış mekanizmaları yeniden değerlendirilebilir. Ancak platform, bu konunun yalnızca kira bedeli açısından değil, hukuki, vergisel ve kullanım statüsü bakımından da bütüncül biçimde ele alınması gerektiğine dikkat çekiyor.

Yeni bir gayrimenkul tartışması başlıyor

Uzaktan ve hibrit çalışma modellerinin kalıcı hale gelmesiyle birlikte, konut ve ofis arasındaki sınırın giderek daha fazla iç içe geçtiği görülüyor.

GPPS Platformu, home ofis kullanımının önümüzdeki yıllarda daha da yaygınlaşacağını öngörürken, bu gelişmenin kira piyasası, taşınmazların kullanım amacı ve gayrimenkul mevzuatı üzerinde yeni düzenleme tartışmalarını beraberinde getirebileceğini belirtiyor.

Platformun gündeme taşıdığı öneri, özellikle büyük şehirlerde aynı konutun hem yaşam alanı hem de çalışma mekânı olarak kullanılması nedeniyle, konut kiraları ile ticari kira rejimi arasındaki farkların gelecekte daha fazla tartışılacağının işareti olarak değerlendiriliyor.

Bu oran, temmuz ayı boyunca yenilenecek kira sözleşmelerinde üst sınır olarak uygulanacak. Böylece hem ev sahipleri hem de kiracılar için kira artışlarında temel referans yine on iki aylık TÜFE ortalaması olacak.

İstanbul’da ortalama kira 45 bin TL’ye yükseldi

Altın Emlak Global Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Hakan Özelmacıklı, kira piyasasında dengelenme sürecinin devam ettiğini ancak özellikle büyükşehirlerde yeni kiraya verilen konutlarla mevcut kira sözleşmeleri arasında önemli fiyat farklarının sürdüğünü söyledi.

Özelmacıklı’nın paylaştığı verilere göre, İstanbul’da mayıs ayı itibarıyla ortalama metrekare kira bedeli 420 TL’ye, ortalama konut kirası ise 45 bin TL’ye ulaştı. Yeni inşa edilen projelerde ise ortalama kira bedelleri 55 bin TL, metrekare kira fiyatları ise 500 TL seviyelerine kadar çıkabiliyor.

“Kiralık konut arzı artırılmalı”

Kira piyasasında kalıcı dengenin sağlanabilmesi için yeni konut üretiminin hızlandırılması gerektiğini vurgulayan Mustafa Hakan Özelmacıklı, özellikle kiralık konut stokunun güçlendirilmesinin kritik önem taşıdığını ifade etti.

İstanbul’da kiralık daire arzının talebin gerisinde kaldığını belirten Özelmacıklı, yeterli sayıda konut üretilememesinin özellikle merkezi lokasyonlarda ve kentsel dönüşümün yoğun olduğu ilçelerde kira fiyatları üzerinde baskı oluşturduğunu söyledi.

Özelmacıklı, sosyal konut projelerinin artırılmasının hem kiracılar hem de yatırımcılar açısından daha dengeli bir piyasa oluşmasına katkı sağlayacağını dile getirdi.

Kentsel dönüşüm kiralık talebini büyütüyor

Kentsel dönüşüm çalışmalarının da kiralık konut talebini artıran en önemli etkenlerden biri olduğuna dikkat çeken Özelmacıklı, Bahçelievler, Avcılar, Zeytinburnu, Küçükçekmece, Güngören, Kartal ve Bağcılar gibi ilçelerde geçici barınma ihtiyacının kiralık dairelere olan talebi yükselttiğini belirtti.

Buna ek olarak yüksek konut kredisi faizleri nedeniyle satın alma kararını erteleyen vatandaşların da kiralık konut piyasasına yöneldiğini ifade eden Özelmacıklı, yaz aylarının ardından evlilikler, tayinler ve üniversite öğrencilerinin barınma ihtiyacının da piyasaya ilave hareketlilik getireceğini söyledi.

Kira piyasasında gözler yeni konut üretiminde

Sektör temsilcilerine göre kira artış hızının kalıcı şekilde yavaşlaması için yalnızca kira düzenlemeleri yeterli olmayacak. Özellikle büyükşehirlerde konut arzının artırılması, sosyal konut projelerinin hızlandırılması ve kiralık konut stokunun güçlendirilmesi, kira piyasasında daha dengeli bir yapının oluşması açısından kritik önem taşıyor.

Geçen yılın artış ortalaması yüzde 45!

2024 ortalamasının %45 seviyelerinde kalmasının en büyük etkenlerinden biri de getirilen sınırlamalardı. 2024 yılı temmuz ayı sonrasında bu sınırlamaların kalkması sonrasında konut ve ticari gayrimenkul kiraları enflasyon, arz-talep dengesizliği ve ekonomik faktörler nedeniyle önemli ölçüde arttı. Yeniden kiralanan mülklerde piyasa fiyatlarının üzerinde aşırı kira artışlarının gerçekleşmesi olası görünmüyor. Son üç aylık verilere göre, yeni kiralamalarda fiyatların daha kontrollü bir seyir izlediği gözlemleniyor. Bu eğilim, 2025 yılı boyunca kira piyasasında daha dengeli bir sürecin yaşanacağına dair önemli bir işaret olarak değerlendiriliyor.” dedi.

2025 kira artış oranları TÜİK verilerine paralel artabilir

2025 yılına girerken kira piyasasında, mevcut sorunların bir kısmının devam edeceğini öngördüklerini de sözlerine ekleyen Yazıcı, “TÜİK verilerine göre, mevcut kiracılara uygulanan kira artış oranları, özellikle eski kiracısı olan birçok mülk sahibi için tatmin edici bulunmuyor. Bu durum, sıklıkla dava süreçlerine başvurulmasına ve mahkemeler aracılığıyla güncel kira değerlerinin belirlenmesine yol açıyor. Ancak, dava süreçlerinin uzunluğu ve bu süreçte yaşanan belirsizlik, mülk sahipleri açısından huzursuzluk yaratıyor. 2025 yılında da benzer problemlerin gündemde kalması bekleniyor. Genel olarak, kira piyasasındaki gelişmelerin mülk sahipleri ve kiracılar açısından dengelenmesi, yasal düzenlemeler ve ekonomik göstergelerle doğrudan ilişkili olacaktır. 2025 yılında piyasanın daha istikrarlı bir yapıya kavuşması için, taraflar arasındaki iletişim ve uzlaşma süreçlerinin daha etkin hale gelmesi önem taşıyor. 2025 yılında da beklediğimiz ortalama kira artış oranları da TÜİK verilerine göre yayınlanan rakamların paralelinde devam edeceği kanaatindeyiz.” şeklinde konuştu.

Yapılması gereken birden fazla iş var

Konut kiralarının düşmesi için önerilerde de bulunan Yazıcı, “Konut kiralarının düşmesi için konut arzını artırmak, yasal düzenlemeler yapmak ve ekonomik istikrar sağlamak temel adımlardır. Uygun fiyatlı sosyal konut projeleri ve kentsel dönüşümle arz artırılabilir. Kira artış sınırı, boş konut vergisi gibi yasal önlemler kiralık piyasasını dengeleyebilir. İnşaat maliyetlerinin düşürülmesi, enflasyonun kontrol altına alınması ve ulaşım altyapısının güçlendirilerek alternatif bölgelerin cazip hale getirilmesi de etkili olabilir. Ayrıca, kayıt dışı kiralamaların önlenmesi ve şeffaf bir kira piyasası oluşturulması önemlidir. Bu adımlar, kira fiyatlarını düşürerek daha erişilebilir bir konut piyasası yaratabilir. Ayrıca köylerden gelen göçün kentlerde birikmesi nedeniyle son on senede büyük arz talep dengesizlikleri oluştu. Aslında köye dönüşün özendirilmesi ve şehirlerin başka küçük şehirlere doğru iş alanları yaratılacak şekilde teşvik edilmesi sağlanması gerekiyor bu ancak uzun vadeli bir planla yapılabilir ancak o zaman konut fiyatlarında gerçekten düşüş görebiliriz.” diyerek sözlerini bitirdi.