AA muhabirinin, 2018 Yılı Programı’ndan derlediği bilgiye göre, Türkiye’de yap-işlet-devret (YİD), yap-işlet (Yİ), yap-kirala-devret (YKD) ve işletme hakkı devri (İHD) olmak üzere dört temel kamu-özel iş birliği modeli uygulanıyor.

Bu modellerle turizm, gümrük, sağlık ve enerji tesisleri, kentsel altyapı, karayolu, havaalanı, liman gibi çeşitli projeler yürütülüyor.

221 kamu-özel iş birliği projesi için uygulama sözleşmesi imzalandı

Kamu-özel iş birliği projelerinin uzun yıllara yayılan yüksek tutarlarda mali yük oluşturma potansiyeli nedeniyle proje süreçleri stratejik yaklaşımla değerlendirilerek, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması amaçlanıyor. Bu çerçevede planlama, etüt, ihale, sözleşme de dahil, tüm kamu-özel iş birliği süreçlerinin uluslararası uygulama örnekleri dikkate alınarak iyileştirilmesini hedefleyen, Kamu-Özel İş Birliği Kapasite Geliştirme Projesi’ne başlandı.

Eylül ayı itibarıyla 221 kamu-özel iş birliği projesi için uygulama sözleşmesi imzalandı. Proje dağılımına bakıldığında, 83 projeyle ilk sırada enerji sektörü bulunuyor. Enerjiyi 41 karayolu, 22 liman, 21 sağlık, 18 havalimanı, 17 yat limanı, 15 gümrük tesisi projesi takip ediyor.

Bunlardan 187 proje işletmeye alınırken, 34 projenin yürütülmesine devam ediliyor. İHD modeliyle yürütülenler hariç, uygulama sözleşmesi imzalanan projelerin toplam yatırım büyüklüğü 2017 yılı fiyatlarıyla 60 milyar dolara ulaştı.

Söz konusu modelin kullanımının, mevcut tecrübeler ve dünyadaki uygulamalar göz önüne alınarak geliştirilmesi ve genişletilmesi hedefleniyor.

Bu çerçevede başlatılan Kamu-Özel İş Birliği Kapasite Geliştirme Projesi; planlama, etüt, ihale, sözleşme dahil, tüm kamu-özel iş birliği süreçlerinin uluslararası uygulama örneklerini dikkate alarak iyileştirilmesini hedefliyor.

AA

Kalkınma Bakanlığı verilerinden derlenen bilgilere göre, 1986-2001 döneminde kamu-özel ortaklığıyla 67 yatırıma imza atılırken, bunların toplam bedeli 11,4 milyar dolar olarak hesaplandı.  2003-2017 döneminde ise 150 yatırım gerçekleştirilirken, bunların toplam bedeli 46,4 milyar dolar oldu. Son 32 yıldaki toplam yatırım tutarı 57,8 milyar dolara ulaştı.

Ulaştırma yatırımları ilk sırada

Sektörler açısından değerlendirildiğinde 1986 yılından bu yana en fazla yatırım yapılan alan ulaştırma oldu. Söz konusu dönemde 40 karayolu yatırımına 17 milyar dolar, 18 havaalanı yapımına da 17,6 milyar dolar harcandı. Ulaştırma yatırımlarını 21 adet ve 11,5 milyar dolar ile sağlık tesisi, 81 adet ve 9,1 milyar dolarla enerji sektörü yatırımları izlerken, 2 endüstriyel tesis yatırımı için 1,4 milyar dolar, 17 yat limanı ve turizm tesisi yatırımı için 1 milyar dolar ödendi. Son 32 yılda en fazla yatırım yapılan yıl ise 2013 olarak kayıtlara geçti. 2013’te 23,3 milyar dolarlık harcama ve 36 yatırımla tarihi rekor kırıldı.

En çok tercih edilen model YİD

Kamu-özel ortaklığıyla gerçekleştirilen projelerde en çok tercih edilen yatırım modeli yap-işlet-devret (YİD) oldu. Toplam 217 yatırımın 103’ü YİD modeliyle uygulamaya konulurken, bu kapsamdaki yatırımların toplam tutarı yaklaşık 42 milyar dolar olarak hesaplandı. Bu dönemde yap-kirala-devret modeliyle 11,5 milyar dolarlık 21, işletme hakkı devri modeliyle 10 milyar dolarlık 88, yap-işlet modeliyle 416,8 milyon dolarlık 5 projeye imza atıldı.

AA

Bakanlık, hazırladığı KÖİ Raporu’nda dünyada yaşanan krizin bir süre daha finans piyasalarında etkisini sürdüreceğine işaret ederken, “Ülkemizde halihazırda uygulama sözleşmesi imzalanmış proje stoku büyüklüğü dikkate alındığında önümüzdeki yıllarda kamu-özel işbirliği projeleri için uzun vadeli fon kaynağı sıkıntısının yaşanabileceği öngörülmektedir” tespitini yaptı.

Tek elden izlenmeli

Bakanlık, kredi geri ödemelerinde gecikme yaşanmaması için bankaların dışında farklı finansman kaynaklarının araştırılması gerektiğini bildirdi. Bakanlık, önümüzdeki yıllarda bütçede yeni bir gider kalemi oluşturacak olan KÖİ projelerinin bütçeye etkilerine ilişkin de uyarıda bulundu. Raporda, “Bütçenin olası finansal krizlere karşı dayanıklı olması için kamunun gelecek yıllarda garanti, borç üstlenimi, kira ödemesi gibi nedenlerle oluşacak birikmiş yükümlülüklerinin iyi analiz edilmesi ve KÖİ projelerinin bu doğrultuda incelenmesi gerekmektedir” ifadelerine yer verildi.

Raporda, projelerin birbirinden farklı çeşitli bakanlıklara dağıldığına da dikkat çekilerek, KÖİ projelerinin merkezi bir birim tarafından izlenmesi ve yükümlülüklerin analiz edilmesi gerektiği ifade edildi. Projelerin hazırlık ve ihale sürecinin de iyileştirilerek hatalardan kaynaklanan zaman kaybının giderilmesi istenen raporda, projelerin başarılı olması için tüm aşamaların yeknesak, belirli kalite düzeyinde ve öngörülen sürede tamamlanması gerektiği bildirildi.

Hastanelere 30.2 milyar dolar kira

Rapora göre, yap-kirala modeliyle inşa edilen şehir hastaneleri nedeniyle devletin şirketlere toplam 30 milyar 263 milyon dolar kira borcu oluştu. Şehir hastanelerinden 2 tanesi tamamlanırken geri kalan 16 hastanenin inşası devam ediyor. Bu hastaneler de bittiğinde devlet bütçesinden her yıl milyarlarca dolar kira ödenmeye başlanacak. Dolayısıyla önümüzdeki yıllarda bütçedeki faiz giderlerinin yanına bir de “kira” gideri eklenecek. Bakanlık raporunda kiralara ilişkin bilgi verilirken köprü, otoyol ve tünellerden araç geçiş garantisi, hastanelerde hasta garantisi ve santrallerden enerji alım garantisi başta olmak üzere devletin şirketlere verdiği garantilerin bütçeye getireceği yüklere ilişkin hiçbir bilgiye yer verilmemesi dikkat çekti.

Sözcü