Kiralar bütçeyi çok zorluyor

Esnafı bu süreçte en fazla zorlayan da artan işyeri kiraları oldu. Geçtiğimiz haftalarda kabine toplantısı sonrası yapılan açıklamaya göre esnaflara kira yardımı müjdesi verilmişti. Öncelikle taksi, dolmuş, servis işletmecisi, terzi, oto tamircisi, lokantacı gibi işletme sahiplerinin maddi destekten faydalanabileceği açıklanırken, en fazla artış hangi kategorilerde yaşandı? Hangi illerdeki işyeri kiraları daha falza artış gösterdi? İş yeri kiralarının yanı sıra konutlarda son durum ne?

En fazla artış dükkan ve mağaza kiralarında

Gayrimenkul Borsası A.Ş. (GABORAS) verilerine göre bu dönemde Türkiye nüfusunun üçte birini kapsayan 5 büyükşehir arasında en fazla dükkan ve mağaza kiraları yükseliş yaşadı. Dükkan ve mağaza kiralarında en fazla artış yüzde 65 ile Bursa’da olurken, Bursa’yı yüzde 45 artış oranıyla İstanbul, yüzde 32 ile İzmir, yüzde 25 ile Ankara ve yüzde 20 artış oranıyla Antalya takip ediyor.

Ofis ve depolarda da artış var

İşyerleri kiralarında büro – ofis kategorisinde ise artış seyri devam ediyor. Buna göre geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre ofis kiralarında en fazla artış yüzde 25 ile İstanbul’da olurken, İstanbul’u yüzde 23 Artış oranıyla Antalya ve Ankara, yüzde 15 ile Bursa ve yüzde 12 artış ile İzmir takip ediyor.

Depo – antrepo kiralarında ise yüzde 33 artış ile en fazla artış oranına sahip olan il Ankara olurken, Ankara’yı yüzde 23 ile İstanbul ve yüzde 22 ile Antalya takip etmektedir. Bursa ve İzmir’deki depo kiralarına bakıldığında ise geçtiğimiz yıla göre yıl içerisinde fiyat artış ve inişleri yaşansa da yıl sonuna doğru geçtiğimiz yılın oranları gelerek yılı artış göstermeden kapatan iller oluyor.

3 tür kullanım var

Gayrimenkulde iş yerinin yapısal olarak dükkan – mağaza, büro – ofis, depo – antrepo olmak üzere 3 kategoride değerlendirildiğine değinen GABORAS Veri Direktörü Orhan Vatandaş, “Türkiye’nin pandemi döneminde büyümesi sürdü. Ancak, bir çok esnaf için de zor bir dönem devam ediyor. Ülkemizin itici gücü olarak kabul edilen KOBİ’lerimiz, ekonomik hayatı ayakta tutan dükkanlar ve üreticimizin gücü olan depoların GABORAS verilerimize göre enflasyonun üzerinde bir kira baskısına maruz kaldığını gösteriyor. Kiralık stokları ciddi oranda azalırken, bu konuda Devletimizin başlattığı kira desteği programının daralmayı hafifleteceğine inanıyoruz” diye belirtti.

Konut kiralarında pandeminin etkisi sürüyor

Bu yıl Covid-19 salgını nedeniyle çoğu firmanın evden çalışma sistemine geçmesi, insanların daha ferah alanlara geçerek pandemiyi en az sağlık sorunu ile atlatma beklentileri nedeniyle yazlık ve kırsal bölgelere yerleşimlerin oranını arttırdı. Buna paralel olarak yazlık ve kırsal alanlarda konut kiraları artış seyrini sürdürürken, nüfus oranı yüksek olan şehirlerde artış hızı yavaşladı. Bu yıl, geçtiğimiz yıla oranla en fazla artış yaşanan iller yüzde 60 ile Muğla, yüzde 57 ile Mersin, Yüzde 56 ile Antalya ve yüzde 50 ile İzmir olurken, bu oran İstanbul (% 20), Ankara (% 25) ve Bursa (% 11) gibi kentleşmenin yoğun olduğu illerde yüzde 25’in altında kaldı.

KDV ve stopaj durumlarına dikkat

Kira kontratları yazılırken kira bedelinin net mi brüt mü olduğunun açıkça yazılması gerektiğini belirten Özelmacıklı “Yazılmaması durumunda bu kira bedeli brüt kira olarak kabul edilmektedir. Bunun yanında örneğin katma değer vergisi ile kira ödeyen bir kiracı, işyerinin gerçek bir kişiye satılması durumunda, kira bedelinde ayrıca stopaj farkını da ödemek zorunda kalacaktır. Depozito bedelleri de 3 aylık kira bedelini aşamıyor ve bankaya yatırılması zorunlu” dedi.

Kira ilişkisinin devri mümkün

Özelmacıklı, “Kiracı, kiraya verenin yazılı rızasını almadıkça, kira ilişkisini başkasına devredemez. Kiraya veren, işyeri kiralarında haklı sebep olmadıkça bu rızayı vermekten kaçınamaz. İşyeri kiralarında devreden kiracı, kira sözleşmesinin bitimine kadar ve en fazla iki yıl süreyle devralanla birlikte müteselsilen sorumlu olur” dedi.