Afet ve Acil Durum Yönetimi (AFAD) Başkanı Mehmet Güllüoğlu, sosyal medyada, İstanbul başta olmak üzere büyükşehirlerdeki toplanma alanlarının kaldırılarak yerlerine AVM’lerin kurulduğuna yönelik haberlerin gerçeği yansıtmadığını belirterek, “İstanbul’da 1999 yılında 400 olan toplanma alanı sayısı şimdi 2 bin 850’ye ulaşmış durumda. Bu rakam toplanma alanlarının kaldırıldığına yönelik iddiaları çürütüyor.” dedi.

Güllüoğlu, AA muhabirine yaptığı açıklamada, toplanma alanlarının, bir afet veya kriz anında iletişim kesilmesi ve diğer nedenlerle vatandaşların toplanacakları ilk alanlar olduğunu anımsattı.

Vatandaşların toplanma alanlarına “e-Devlet” üzerinden rahatlıkla ulaşabildiklerine dikkati çeken Güllüoğlu, “İstanbul’da 2 bin 850 civarında toplanma alanımız var. Türkiye genelinde ise 10 binden fazla toplanma alanımız mevcut. Bütün il ve ilçelerde belediyelerimiz tarafından toplanma alanları belirlenmiş durumda. AFAD olarak belediyeler tarafından belirlenen yerleri birleştirip harita üzerinde işaretleyerek e- Devlet sistemi üzerinden vatandaşlarımızın bilgisine ulaştırdık.” diye konuştu.

Vatandaşların da kendine düşen görevleri olduğunu belirten Güllüoğlu, herkesin önceden afet acil planı yaparak, olası bir afet durumunda nerede toplanılması konusunda karar vermesi gerektiğini kaydetti.

“Belediyeler, yeni toplanma alanları açıyor”

Güllüoğlu, belediyelerin imar çalışmaları kapsamında toplanma alanlarının yerini değişebilmesinin mümkün olduğunu ifade ederek, şöyle konuştu:

“Belediyeler, toplanma alanlarını imar çalışmaları kapsamında kapatarak yerine yenisini açabilir. Belediyelerimiz toplanma alanını imara açar ve yeni bir yeri toplanma alanı olarak belirleyebilir. Mesela İstanbul’da 1999 yılında 400 toplanma alanı vardı. Zaman içerisinde bazı spor veya park alanlarının imarı değişerek statüsü değişmiş olabilir. Önemli olan kapatılan toplanma alanlarının yerine yenisinin açılıp açılmadığıdır. İstanbul’da 1999 yılında 400 olan toplanma alanı sayısı şimdi 2 bin 850’ye ulaşmış durumda. Bu rakam toplanma alanlarının kaldırıldığına yönelik iddiaları çürütüyor.”

AFAD Başkanı Mehmet Güllüoğlu, dinamik şehirlerde nüfus hareketliğine bağlı imar değişiminin her zaman görülebilecek bir durum olduğuna işaret ederek, “Biz, belediyelerimize toplanma alanlarını sürekli kontrol ettirerek, toplanma alanlarını güncelliyoruz. Bu konu sosyal medyada sürekli gündeme geliyor ama bize göre bu geride kalan ve çözülmüş bir konudur. Vatandaşlarımız e-Devlet sistemi üzerinden kendisine en yakın toplanma alanlarına rahatlıkla ulaşabilir.” diye konuştu.

Bilim insanlarının ortak kanısına göre; 7 büyüklüğünde bir deprem bekleniyor. Yaklaşık 2 milyon bina stoğu bulunan İstanbul’da yapıların yarısının iskansız olduğu düşünülürse yüzlerce, binlerce binanın hasar alması kaçınılmaz. Evet, deprem kaçamayacağımız gerçeğimiz. Peki deprem gerçeği ile bu 19 yılda ne kadar yüzleşebildik? Aynı trajediyi tekrar yaşamamak adına şimdiye kadar neler yaptık, neler yapamadık? Kentsel dönüşümde ve altyapıda ne durumdayız? İstanbul, olası bir depreme hazır mı? Milyonlarca İstanbullunun kafasında bu soru işaretleri var. En çok da depremden sonra bunca insan nerede toplanacak, nerede barınacak soruları…

Habertürk yazarı Esra Boğazlıyan 17 Ağustos’un 19. yıldönümünde bu soruların yanıtlarını aradı…

230 okul yıkılıp yeniden yapıldı

Öncelikle 19 yılda kamu binalarıyla ilgili neler yapıldığına bakalım… İstanbul Sismik Riskin Azaltılması Projesi (İSMEP) kapsamında 17 Ağustos 1999 depreminden sonra İstanbul’da 230 okul yıkılarak yenilendi, 775 okul güçlendirildi. 45 okul sıfırdan yapılırken, 10 okulun da güçlendirme çalışmaları devam ediyor. Hastanelere gelince… 39 ilçede bugüne kadar 3 hastane yeniden yapıldı, 42 hastane güçlendirildi, 3 hastanede yeniden yapım, 7 hastanede de güçlendirme çalışmaları sürüyor.

‘Dönüşüm deprem değil rant odaklı’

Ya kentsel dönüşüm? İstanbul’un birçok ilçesi şantiyeye dönmüş durumda. Dört bir tarafta inşaatlar yapılıyor. Verilere göre İstanbul’da yılda 50 bin konut yıkılıp yeniden yapılıyor. Peki bu çalışmalar depremde karşı karşıya kalacağımız hasarı azaltacak mı? Yaklaşık 2 milyon binanın bulunduğu kentin yüzde 50’sinin ruhsatsız ve iskansız olduğu gerçeğiyle karşı karşıyayız. Özellikle bazı ilçeler var ki hem zemin hem de yapı stoğu açısından çok daha riskli.

Örneğin Zeytinburnu, Kadıköy, Bahçelievler, Bayrampaşa, Fatih, Güngören ve Avcılar…

İstanbul’un her bir noktasında olduğu gibi bu ilçelerde de hem ada bazlı hem de parsel bazlı dönüşüm devam ediyor. Fakat kentteki dönüşüm çalışmalarının deprem odaklı değil rant odaklı olduğu eleştirileri de yoğunlaşıyor. TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası İstanbul Şube Başkanı Nusret Suna, “Kentsel dönüşüm rant odaklı, deprem odaklı değil. İnsan odaklı, şehircilik ilkelerine uyan ada bazlı dönüşümler olmalı. 39 ilçede de ruhsatsız yapılar var. Kadıköy iskanını tamamlamış, ruhsatsız ve kaçak yapı az. Beşiktaş’ta, Şişli’de imarsız, ruhsatsız bina çok az. Bu bölgeler imarını tamamlamış. Fakat yeni kurulan bölgelerde ruhsatsız, imarsız bina sayısı fazla. Olası bir depremde ne yazık ki can kaybı onbinleri bulacak. Aslında İstanbul için İBB yönetiminde 4 üniversitenin hazırladığı bir deprem master planı yapıldı. Ama bu rapor hayata geçmedi. Biz de mühendisler odası olarak destek verdik. Depreme karşı bilimsel çalışmalar hazır fakat hayata geçmedi” uyarısında bulunuyor.

‘77 toplanma alanı kaldı’

Gelelim deprem sonrası için alınan tedbirlere… Yani depremin ardından 17 milyon İstanbullu nerede toplanacak? Hastanelere ulaşım nasıl sağlanacak? AFAD’ın (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı) 2016 verilerine göre; İstanbul’da toplam 2354 toplanma alanı var. En çok toplanma alanı Ümraniye (132), Ataşehir (121), Silivri (119) ve Kartal’da (100) bulunuyor. En az ise Şile (14), Başakşehir (12), Zeytinburnu (22), Beyoğlu (27) ve Esenyurt’ta (19). Fakat TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası AFAD’ın bu verilerine karşı çıkıyor.
İnşaat Mühendisleri Odası İstanbul Şube Başkanı Nusret Suna, AFAD verilerindeki toplanma alanlarının büyük bir kısmının nitelik bakımından ‘toplanma alanı’ sayılamayacağını söylüyor:

“1999-2003 yılları arasında Afet Acil Eylem Planı çerçevesinde kentte 496 afet toplanma alanı belirlemişti. Ancak bu toplanma alanlarının sayısı 77’ye düştü. Kimi AVM’ye, otele, rezidansa dönüştü, kiminin üstünden köprü, yol geçti. Toplanma alanlarının 4’te 3’ü yapılaşmaya açıldı. 2354 toplanma alanı var deniyor. Minicik yerler, çocuk parkları, cami avluları, 10-15 kişinin duracağı yerler toplanma alanı olarak belirlenmiş. Olmaz. Bu listedeki yerler ikamet edilecek alan değil. Konteyner ve çadır kentlerin kurulacağı , duş, ısınma gibi temel ihtiyaçların karşılanacağı büyük alanlar toplanma alanı olabilir ki bu sayı aslında 77 ‘dir. Bir diğer önemli konu da acil ulaşım yolları… İstanbul’da yaklaşık 500 acil ulaşım yolu var fakat büyük çoğunluğu İSPARK oldu. Depremin ardından yangınlar olacak, hastaneye ulaşım yolları açık olmalı.”

Toplanma alanları AVM oldu

1999-2003 arasında belirlenen bu alanlardan imara açılanlar arasında, Torun Center’ın yükseldiği Ali Sami Yen Stadı, Zorlu AVM’nin yer aldığı Zincirlikuyu’daki Karayolları 17. Bölge Müdürlüğü arazisi, Taş Yapı’nın gökdelenlerinin yer aldığı Kadıköy Meteoroloji binası ve alanı, Akasya AVM’nin yer aldığı Acıbadem’deki eski Otosan Fabrikası arazisi, Bakırköy’deki Marmara ve İstanbul Forum AVM’nin bulunduğu alan, Zeytinburnu’ndaki 16.9 kulelerinin yer aldığı arazi de var.

En bilinen toplanma alanları: Taksim Gezi Parkı, Beşiktaş Demokrasi Parkı, Fındıklı, Şair Nedim, Abbasağa, Balmumcu, Bebek Aşiyan Parkı, Fatih Gülhane Parkı, Emirgan Parkı, Göztepe, Moda ve Özgürlük Parkları, Bahçeşehir Park Gölet, Kartal Dragos sahili, Bakırköy Botanik Parkı, Kağıthane Hasbahçe Mesire Alanı, Avcılar Denizköşkler Sahil Parkı.

Kaçak yapılaşma yüzde 70

Yüksek mimar ve kent bilimci Ahmet Vefik Alp de imar barışının deprem faturasını artıracağının altını çiziyor: “Deprem kabusu Türkiye’nin ensesinde giyotin gibi sallanmaktadır. İmar Affı geniş kapsamlı tutulduğundan olası deprem faturamızı ciddi biçimde ağırlaştıracaktır. En azından arkeolojik, doğal ve kentsel sit alanları, özel koruma bölgeleri, turizm merkezleri ve kıyılar, yapısal açıdan güvensiz yapılar imar barışı kapsamının dışında tutulmalıydı. İmar affına halen 2 milyonu aşkın müracaat yapılmış durumdadır. İstanbul’da kaçak yapılaşma yüzde 70 seviyelerindedir. Yakın bir zamanda gerçekleşebilecek büyük bir depremin İstanbul ve Türkiye’nin belini kırması, maddi ve manevi zayiatın ciddi boyutlarda olması maalesef beklenmektedir.”

156 çadırkent

İstanbul Valisi Vasip Şahin, 2 Mart 2018’de, olası İstanbul depremine ve yürütülen çalışmalara dair yeni bilgiler paylaşmıştı. İstanbul’un, 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi’nden sonra hızlı bir şekilde depreme hazırlık çalışmalarına sahne olduğunu dile getiren Şahin, Dünya Bankası ve bazı kredi kuruluşlarının desteğiyle yürütülen İSMEP aracılığıyla 10 yılda çok ciddi çalışmaların yapıldığını söylemiş ve şu bilgileri vermişti:
“İstanbul’da 2 bin 285 toplanma alanımız var. Bu 2 bin 285 alanımız, hem ilçe belediyelerimiz hem de İBB tarafından belirlenmiş ve haritalara işlenmiştir. Onun ötesinde de 156 konteyner ya da çadırkent kurulacak alan belirlenmiş, bunun 100’ü Avrupa Yakası’nda, 56’sı da Anadolu Yakası’nda olacak. Bunlar 1 milyon 120 bin kişiyi barındırabilecek kapasitede. Güçlendirilen veya yeni deprem yönetmeliğine göre yeniden yapılan okullarımız, camilerimiz ve spor salonlarımız başta olmak üzere birçok kamu kurum binasını barınma merkezi olarak da belirledik. Bunlarla birlikte buralarda yaklaşık 2 milyon 400 bin insanımız barınabilecek.”