Dünya üzerinde pek çok ülke 4 günlük düzene geçmek için denemelere başlarken bu modelin çalışanların iş yaşam dengesine katkısının ne olacağı ve verimliliği azaltıp azaltmayacağı hesaplanıyor.

Stratejik yönetim danışmanı Canan Duman, “Modası geçmiş, verimsiz ve etkisiz iş modelleri sorgulanıyor. Uzun çalışma saatleri yerine verimliliği artırmaya odaklanmak gerekiyor” görüşünde.

Belçika’da tartışılan düzenleme

Belçika hükümeti geçtiğimiz hafta çalışma yasasında yaptığı değişiklik taslağıyla çalışanların günlük 9,5 saat mesai yapmaları durumunda haftada 4 gün çalışabilmesinin önünü açtı. Ülkede haftalık çalışma saati 38 saat olarak belirlenirken, bu süre 4 günde tamamlanabilecek. Karar geçtiğimiz salı günü hükümet koalisyonu içinde kararlaştırılan ekonomik reform paketi kapsamında yasalaştı.

Ülkede aynı zamanda çalışanlara mesai saatleri dışında işle ilgili mesaj ve e-postalara cevap vermeme hakkı da tanındı.

Belçika Başbakanı Alexander De Croo, pandemi ile geçen zorlu yıldan sonra işgücü piyasasında büyük değişimler olduğunu belirterek Belçika’nın bu yeni kararlarla iyi bir ekonominin ölçütü haline geleceğini savundu.

Belçika hükümetinin son teklifi ise çalışma saatleri tartışmasını gündeme getirdi. Çalışanın doğru iş-yaşam dengesini kurması ve karbon ayak izinin azaltılması gibi pek çok avantajı bulunan sistemin pek çok sektörde verimliliği de artırdığı düşünülüyor.

Hangi ülkeler gündeme aldı?

Haftada 5 gün mesai uygulamasını düşürmek isteyen tek ülke Belçika değil. Mesai günlerini kısaltmayı hedefleyen ülkeler arasında İzlanda, İskoçya, İspanya ve Japonya ve Birleşik Arap Emirlikleri de bulunuyor.

İspanya geçtiğimiz martta dört günlük çalışma modelini deneyeceğini duyurmuştu. İzlanda’da ise 2015-2019 arasında büyük bir pilot uygulama gerçekleşti ve bu denemeler olumlu sonuç verdi. Benzer şekilde Japonya da aynı uygulamayı deneyeceğini duyurdu. Birleşik Arap Emirlikleri yönetimi ise 1 Ocak 2022’den itibaren haftada 4,5 günlük çalışma düzenine geçti.

İzlanda

Geçtiğimiz Temmuz ayında İzlanda’da bazı düşünce kuruluşları çalışan nüfusun yüzde birinden fazlasının katıldığı bir deney düzenleyerek ücrette herhangi bir azalma olmadan haftalık çalışma saatlerini 35-36 saate indirmişti. Kuruluşlar deneyin başarıya ulaştığını açıklamıştı.

Deneyde 2 bin 500 çalışanın çalışma saati 35’e indirildi. Deney sonucunda araştırmacılar, maaş kesintisi olmadan dört günlük bir çalışma haftasının çalışanların refahını ve üretkenliğini iyileştirdiğini belirledi. Araştırma sonucunda çalışan verimliliğinin düşmediği, kimi yerlerde verimlilik oranının aynı kaldığı veya arttığı saptandı.

Birleşik Arap Emirlikleri

Birleşik Arap Emirlikleri bu yılın başında 4,5 günlük çalışma düzenine geçti. Ülkede pazartesi gününden perşembe gününe kadar mesailerin 07.30-15.30 arasında yapılacağı kaydedildi.

Cuma günleri mesainin 4,5 saat süreceği ve mesainin 07.30’da başlayarak 12.00’de sona ereceği kaydedildi.

İspanya

Güney Avrupa ülkesi, kısaltılmış çalışma haftası için ülke çapında bir deneme yapmayı planladı. Hükümet geçtiğimiz aylarda üç yıllık bir pilot planı onayladı.

İspanya parlamentosunda 4 milletvekili ile temsil edilen sol parti Más País, pandemi başından bu yana bu deney için çağrıda bulunuyordu. Pandemi döneminde gerçekleşen uzaktan çalışma ile iş yerinde esnekliğin mümkün olduğunun görülmesi üzerine bu çağrılar destek buldu.

İspanya’da deneyler olumlu sonuç verirse bir kaç yıl içinde 4 günlük çalışma düzenine geçilebilir.

Japonya

Geçtiğimiz yıl Japonya hükümeti ülke çapında iş-yaşam dengesini iyileştirmeye dönük bir plan açıkladı. Hükümetin yeni ekonomi politikalarının bir parçası olarak, çalışanlar haftada beş gün yerine dört gün çalışmayı seçebilecek.

Çalışma saatlerinin çok uzun olduğu ülkede, ‘fazla çalışma ölümü’ anlamına gelen ‘karoshi’ epey yaygın. Aşırı çalışma nedeniyle hastalanma ve intihar eğilimin yüksek olması hükümet tarafından gerçekleştirilen bu deneyin önemli nedenlerinden birisi.

İskoçya

iktidardaki İskoç Ulusal Partisi (SNP), geçtiğimiz nisan ayında yayınladığı parti manifestosunda işletmeleri dört günlük bir çalışma haftası denemeleri için destekleme planlarını duyurdu.

Parti küçük çaplı bir deneyin yapılacağını duyurarak maaş kesintisi olmadan daha kısa çalışma saatlerine geçiş yapan işletmeleri desteklemek için fon ayırdı.

Şirketler de denemeye başladı

Dünya çapında şimdiden bu sisteme geçen irili ufaklı pek çok şirket bulunuyor. Şirketler için 4 günlük çalışma modelinin üretkenliği artırdığı görülürken sağlık gibi kimi sektörlerde veya üretim bandı ile çalışan işletmelerde iş kaybını telafi etmek için ek personele ihtiyaç duydu. Bu da 4 günlük çalışma modelinin maliyetini artırdı.

Ancak bazı şirketler bu maliyet artışını başka tasarruflarla telafi etti. Örneğin Microsoft Japonya’nın yaptığı denemede elektrik maliyetleri yüzde 23 oranında düştü. Ayrıca, çalışanlar daha az ofis malzemesi kullandı. Yazıcı ve fotokopi makinelerinin giderlerinden de tasarruf edildi. Temizlik ve yemek giderleri de önemli tasarruf kalemleri oldu.

Bu konuda pilot deneme yapan bazı ülkelerde hükümetler bu modele geçen şirketlere ödeme yaparak da farkı telafi ediyor.

ABD’de bulunan küçük bir yazılım şirketi olan Wildbit’in CEO’su Natalie Nagele, optimum yoğun bilişsel çalışma süresinin günde dört saatten fazla olmadığını anlatan araştırmaları okuduktan sonra, 2017’de haftada dört gün, 32 saatlik bir çalışma kararı aldı.

Kanadalı video oyun üreticisi Eidos-Montreal isimli şirket de geçtiğimiz aylarda maaşları azaltmadan ‘haftada 4 gün çalışma modeline’ geçtiğini duyurdu. Şirket bu kararı popüler bazı oyunları piyasaya sürme aşamasındayken aldı.

Dev şirket de deniyor

Ayrıca küresel gıda ve temizlik ürünü devi Unilever’in Yeni Zelanda ofisi şu anda bir yıl süren dört günlük bir deneyin ortasında. Bu şubeden gelecek sonuçlar şirketin dünya çapındaki 155 bin çalışanını ilgilendirecek bir sonuca vesile olabilir.

ABD merkezli bir kâr amacı gütmeyen bağış şirketi Kickstarter da 2022’de başlayacak dört günlük bir pilot çalışma haftası duyurdu.  Kickstarter CEO’su Aziz Hasan konu ile ilgili, “Kickstarter iş tasarımı şeklimize düşünceli yaklaşıyor. Esnek bir gelecek inşa ederken, dört günlük bir çalışma haftasını test etmeyi bu ruhun ve niyetin bir devamı olarak görüyoruz” dedi.

Çalışanlar da istiyor

Yapılan anketler çalışanların da bu konuda istekli olduğunu söylüyor.

ABD’de SimpleTexting isimli bir şirketin 1000 Amerikalı arasında yaptığı ankete göre, ankete katılanların yüzde 95,4’ü dört günlük bir çalışma haftası istediklerini söyledi. Ankete katılanların yüzde 90’ı 5 günlük çalışma haftasının modasının geçtiğini düşünürken ankete katılanların yüzde 97’si 4 günlük bir çalışma sırasında daha üretken olacaklarını açıkladı.

Washington merkezli bir danışmanlık şirketinin raporuna göre Y kuşağı, istihdam seçeneklerini değerlendirirken iş-yaşam dengesini öncelik listelerinde üst sıralara yerleştiriyor.

Daha az hastalık izni kullanılıyor

İngiltere’deki Reading Üniversitesi’nin gerçekleştirdiği bir araştırmaya göre ise İngiltere’deki işverenlerin yaklaşık yüzde 63’ü, dört günlük bir çalışma haftasının yetenekleri çekmeye ve elde tutmaya yardımcı olabileceğini söyledi.

Üniversitenin işletme bölümünün haftada dört gün çalışma düzenine sahip işletmelerde yaptığı araştırmada, personelin yüzde 78’inin daha mutlu, yüzde 70’inin daha az stresli olduğu belirlenirken yüzde 62’sinin daha az hastalık izni aldığı belirlendi.

Tüm endüstriler için çalışmaz

Konu ile ilgili değerlendirmelerde bulunan eğitmen, yazar ve stratejik yönetim danışmanı Canan Duman, dört günlük bir programın tüm endüstriler, işletmeler veya bireyler için çalışacağını söylemenin zor olduğunu, hizmet veya lojistik işlerinde daha az çalışarak verimliliği artırmanın mümkün olmayacağını belirtti.

Duman bu çalışmanın avantajlarını ise şu sözlerle aktardı:

“Haftada dört günlük mesai düzeni, çalışanların zihinsel sağlığını iyileştirip üretkenliği artıracağı gibi şirketlerin hastalık iznini azaltabilecek. Özellikle iş ve özel hayatın bulanıklaştığı ve ortalama iş gününün gayri resmi olarak uzadığı ‘yeni normal’de, iki günlük bir hafta sonu birçok insanın tamamen şarj olması için yeterli değil. Üç günlük bir hafta sonu ile çalışanların kişisel meselelerine ve randevularına ayıracak daha fazla zamanları olacak.”

‘Modası geçmiş iş modelleri sorgulanıyor’

Duman son olarak şu değerlendirmelerde bulundu:

“Zorluklara rağmen, dört günlük hafta girişimleri yükselişte görünüyor. “Birisi kaç saat çalışıyor?” sorusu “ne kadar değer yaratıyor?”la yer değiştiriyor. Bu uygulamalarla ne kadar süre çalışıldığı değil ne üretildiği, sonuç daha çok önem kazanıyor. Performans zaman değil, çıktı üzerinden ölçülüyor.

Tüm dünyanın haftada dört gün çalışmayı yeniden düşünmesi gerekiyor. Çünkü insanlar çok çalışıyor, yoruluyor ve tükeniyor. Modası geçmiş, verimsiz ve etkisiz iş modelleri sorgulanıyor. Uzun çalışma saatleri yerine verimliliği artırmaya odaklanmak gerekiyor. Bu zaman alacak bir uygulama olsa da imkânsız olmadığı, geleceğin burada olduğu görülüyor.”

Serkan Üstün-Sözcü

Türkiye’de sektörün kritik bir dönemeçte bulunduğunu hatırlatan Prof. Küçüközmen, inşaat ve gayrimenkul satış sektörlerinin iş yapış şekillerini güncellemek zorunda olduğunu öne sürdü.

Sektörü neler bekliyor?

Küçüközmen’in önerileri şöyle:

Mülk sahipleri mecbur kalmadığı sürece gayrimenkulünü satmayacak. Çünkü, bu ortamda gayrimenkullerin ucuz fiyattan alıcı bulacağı malum. Alıcıların ellerindeki parayı gayrimenkule yatıracağını da hiç zannetmiyorum en azından normalleşme sürecinin belirtileri görülene kadar.

Normalleşmeye geçildikten sonra bile sektör bir süre olumsuz etkilenecektir. Türkiye gayrimenkul konusunda çok kritik bir dönemecin eşiğinde. Bankaların elinde konut stoku birikebilir ve bir şekilde bunu ellerinden çıkarmak zorunda olduklarında fiyat dinamikleri farklı yönlere evrilebilir.

Gayrimenkul sektöründe bir ‘ARAMA’ konferansı yapılabilir. İnşaat firmalarının belli bir maliyete katlanmadan yeni ve yaratıcı fikirlere erişmesi zor görünüyor.

Gayrimenkul fiyatları düşer mi?

Arz-talep kaynaklı fiyat şişkinliği var. Örneğin İzmir’de konut balonu oluştu. İnşaat firmalarının ve mülk sahiplerinin fiyatlarını düşüreceğini hiç sanmıyorum. Burada iki yönlü bakmak gerekir.

Birincisi, eğer fiyatlar düşerse tüketiciler, ‘demek ki bu fiyatlara da satılabiliyormuş, biz daha önce pahalı almışız’ diyebilir. Diğer taraftan satılamayan konutlar, yatırımcısına, müteahhide, bankaya her gün zarar olarak döner. Hatta değil alıcı, görücü bile bulunamayabilir.

Plazalar ve ofisler ne olacak?

İş insanları ‘benim iş yapmak için bir ofise ihtiyacım yokmuş’ demeye başladı. Ofislere kira ve aidat ödemeyi mantıklı bulmayacaklar. Evlerin bir bölümünün ofise dönüşeceğini göreceğiz. Plaza ve ofis stokunun artacağını öngörüyoruz ama yine de belli sektörler ve iş kolları için ofisler vazgeçilmez olma özelliğini sürdürecek.

Müstakil konutlara ilgi artar mı?

Konutun müstakil olup olmadığı değil, sağlık alanları, temiz içme suyu, elverişli yaşam koşulları, ulaşım kabiliyetleri, eğitim olanaklarına yakınlığı önemlidir. Eğer ki erişilebilir fiyatlardan konutlar satışa sunulmazsa, insanlar evde kal mottosuyla da yaşamlarını sürdürmeye devam ederler. Tüketiciler gayrimenkul fiyatlarını çok iyi araştırıyorlar.

Tıkanıklığı aşmak için ne yapılmalı?

Gayrimenkul satışında dijital yöntemler ve marketing zaten yapılıyordu. İhtiyaç olan, alternatif pazarlama kanallarıdır. İnşaat firmaları, mülk sahipleri ve emlak ofisleri uyguladıkları satış yöntemlerini güncellemek zorundalar.

Lüks konutları seri ilan siteleriyle veya sosyal medya reklamlarıyla satamazsınız. Satış ofisleri ile artık konut satılamayacak. Hedef kitlede farkındalık yaratıcı ve alternatif pazarlama kanalları geliştirilmeli.

Dağ, deniz ve termal turizmi ile ülkenin önde gelen turizm merkezleri arasında bulunan Edremit Körfezi, son zamanlarda şehir stresinden uzaklaşmak, bu arada hem işlerini sürdürüp, hem de hobilerine hayat vermek isteyen iş adamları tarafından tercih edilen bir bölge haline gelmeye başladı. İş adamı göçü alan Edremit Körfezi’ne yerleşenler bir daha bölgeden ayrılmak istemiyor.

İstanbul’dan kaçıp ailesiyle yerleşti

İstanbul’daki yoğun iş ortamından uzaklaşarak Edremit ilçesini tercih eden Hasan Bülent Şamlı isimli iş adamı da, ünlü bir inşaat malzemeleri markasının satış ofisi ile inşaat şirketini bölgeye getirerek ailesiyle birlikte ilçeye yerleşti. İnşaat sektörünün durgun olduğu dönemde de boş durmak istemeyen Şamlı, Ayvalık sahilinde bir işletmeye daha sahip oldu. Bunlarla yetinmeyerek asıl hedefi olan hayvancılık hobisine yönelen iş adamı, ilk olarak 1 köpek ve 5 tavuk edindi. İş yerinin yan kısmına küçük bir kümes yapan Şamlı, kısa zamanda tavuk sayısını 150’ye çıkartarak iş yerinin 2 kenarını kümeslerle kapladı.

Modern tavuk çiftliklerinin küçük bir örneğini iş yerinin çevresine inşa eden Hasan Bülent Şamlı, tavuklarının yanına bıldırcın da aldı ve her gün onlarca yumurta elde etmeye başladı. Hobisini gelire dönüştürmeye başlayan iş adamı İHA muhabirine konuşarak, kendisiyle aynı fikirde olan büyük şehirlerdeki iş adamlarına çağrıda bulundu.

Uluslararası havalimanı bile var

Edremit Körfezi’ne yatırım yapmaktan ve hayal ettiği gibi hobisini geliştirmekten büyük mutluluk duyduğunu ifade eden Şamlı, “Uzun yıllar seramik sektöründe İstanbul’da yöneticilik yaptım. Emekli olduktan sonra Edremit Körfezi’ne yerleşip kendi sektörümle alakalı iş yapmaya başladım. Çocukluktan beri en büyük hobim olan tavukçuluk mesleğini de yapma imkanı buldum. Çok sayıda tavuğumuz, bıldırcınımız, Kangal köpeğimiz, kurt köpeğimiz, kuşlarımız var. Burada hem işimi yapıyor, hem de hiç beklemediğim halde tavukçuluktan az da olsa para kazanıyorum.  Edremit Körfezi’nin ve özellikle Edremit ilçesinin cazibesi ve imkanları çok yüksek. Bu bakımdan, İstanbul gibi büyük şehirlerde bunalan, emekli olma planları yapanların burasını tercih etmeleri çok doğru bir karar olacaktır. Körfezin uluslararası bir havalimanı var. Bursa iline, İzmir’e, Çanakkale’ye çok yakın. Ulaşım imkanları çok iyi. Yeni yapılan yollarla İstanbul’a ulaşmak çok kolay. Doğal yaşam ve oksijeni eşsiz. Turizm yüksek. Şifalı termal kaynakları var. İnsanların burada yaşayarak keyif alacağı çok olanaklar var. Aslında amaç emekli olup bir köşeye çekilmek değil, üretmeye devam etmek. Üretirken de hobileri tatmin etmek çok güzel. Herkese tavsiye ediyorum” dedi.