Sektör ekimde durağanlaştı

Türkiye İnşaat Malzemesi Sanayicileri Derneği (Türkiye İMSAD) tarafından her ay düzenli olarak yayınlanan İnşaat Malzemeleri Sanayi Bileşik Endeksi’nin Ekim 2021 sonuçları açıklandı. Ekim ayında sınırlı bir gerileme yaşandığı belirtilen Bileşik Endeks’te şu bilgiler yer aldı:

Ağustos ve eylül aylarında kuvvetli ve kapsamlı bir geri dönüş yaşayan Bileşik Endeks, ekim ayında durağanlaştı. Alt endeksler içinde Faaliyet Endeksi’nde artış yaşanırken, Güven ve Beklenti Endekslerinde yine düşüşler gerçekleşti. Buna bağlı olarak yükselişe ara veren İnşaat Malzemeleri Sanayi Bileşik Endeksi ekim ayında 0,04 puan düşerek 80,11 puana indi. Bileşik Endeks’teki kademeli artış, yavaşlama sonrası durdu. Ekim ayında faaliyetlerde önemli ölçüde büyümeler yaşandı. Özellikle iç satışlar, üretim ve ihracatta yüksek artışlar gerçekleşti. Ekim ayında iç ve dış satışlardaki büyümeler ile cirolarda da sıçrama yaşandı.

Faaliyetlerde büyüme devam ediyor

İnşaat malzemeleri sanayi faaliyetleri ekim ayında bir önceki aya göre önemli ölçüde artış gösterdi. Ağustos ve eylül aylarındaki yüksek faaliyet seviyeleri sonrası ekim ayında bu kez devam eden işler ve yenileme pazarının etkisi ile faaliyetlerde hızlı bir büyüme yaşandı. Yüksek mevsim olması da ekim ayı faaliyetlerini olumlu etkiledi. Faaliyet Endeksi ekim ayında bir önceki aya göre 2,9 puan arttı. Tüm faaliyet gruplarında önemli artışlar yaşandı. Böylece Faaliyet Endeksi 2018 yılı mayıs ayından sonraki en yüksek seviyesinde gerçekleşti.

Yurtiçinde talep, yenilemeye yöneldi

Yurtiçi satışların önemli artış gösterdiği ekim ayında ihracatta hızlı bir artış yaşandı. Üretimde ekim ayında yüksek bir artış gerçekleşti. Üretim Endeksi ölçülmeye başlandığı 2013 yılı Ağustos ayından bu yana en yüksek seviyesine çıktı. Cirolar ekim ayında iç satışlar ve ihracattaki artışlar ile sıçrama gösterdi. Yaz ayları sonrası devam eden yüksek inşaat sezonu içinde faaliyetler ekim ayında kuvvetli ivmesini sürdürdü. Dış talebin yüksek kalmaya devam ettiği ekim ayında, yurtiçinde de iç talep, yeni ve yenileme işlerinde faaliyetleri olumlu etkilemeye devam ediyor.

Güven Endeksi ekim ayında geriledi

Güven Endeksi ekim ayında da temkinli eğilimini sürdürerek eylül ayında olduğu gibi yine sınırlı ölçüde düştü. Güven seviyesi ekim ayında bir önceki aya göre 0,82 puan azaldı. Faaliyetlerdeki yüksek seviyelere ve büyümelere rağmen kalıcı güven halen tesis edilemedi.

Türkiye ekonomisine ilişkin güven seviyesi sınırlı ölçüde geriledi. İnşaat sektöründe ve inşaat malzemeleri sanayisinde güven sınırlı ölçüde düşüş gösterdi. Yurtiçi pazarlarda güven ekim ayında zayıfladı. İhracat pazarlarına olan güvende artış ekim ayında yavaşlayarak devam etti. Ekim ayında yüksek mevsim etkisi ve faaliyetlerdeki hızlı büyümenin güvene yine yansımadığı görüldü. Aylar itibarıyla sınırlı bir bant içinde gelişme gösteren Güven Endeksi kırılgan olmayı sürdürüyor.

Beklentiler de ekim ayında zayıf kaldı

Beklenti Endeksi ekim ayında geriledi. Yılın ilk yarısındaki kesintisiz artış sonrası Beklenti Endeksi ikinci yarıda zayıf bir sürece girdi. Alınan yurtiçi ve yurtdışı siparişlerdeki durağanlaşma olumsuz etki yarattı.

Tam açılma, yüksek sezon ve faaliyetlerde hızlı büyümenin sürmesine rağmen beklentiler yılın ikinci yarısında da yine durağan kalmaya devam etti. Ekonomiye ve sektöre olan alt göstergeler gerilerken iç ve dış pazar beklentilerinde de düşüşler görüldü. Beklenti Endeksi ekim ayında bir önceki aya göre 0,8 puan düştü.

Türkiye ekonomisine ilişkin beklentilerde sınırlı düşüş oldu. Önümüzdeki üç aya ilişkin alınan yurtiçi siparişler sınırlı ölçüde geriledi, alınan ihracat siparişlerindeki artış ekim ayında yavaşlayarak sürdü. Önümüzdeki üç ayın üretim beklentisi ekim ayında uzun süre sonra geriledi. İç talepteki yavaşlama üretim beklentisinde düşüşe yol açtı.

Beklentilerde temel belirleyiciler içinde salgının etkisi azalıyor. İç ve dış talep göstergeleri giderek daha etkili oluyor. Sektörde yüksek sezon sona ermeye başlıyor. Bu nedenle siparişlerde durağanlaşma yaşanıyor. Bu da beklentileri sınırlıyor. Bileşik Endeks’in önümüzdeki aylarda da durağan kalması bekleniyor. Sezonun sona ermesi ile Bileşik Endeks’te sürükleyici olan faaliyetler de zayıflıyor. Güven ve beklentilerin de kırılgan kalacağı öngörülüyor.

Faaliyetlerde mevsimsellik ile birlikte gerileme yaşandı

Faaliyet Endeksi’nde eylül ve ekim aylarındaki toparlanmanın ardından kasım ayından sonra aralık ayında da gerileme yaşandı. Aralık ayında özellikle mevsimsellik koşullarının etkisini göstermeye başlamasından faaliyetler olumsuz etkilendi ve Faaliyet Endeksi bir önceki aya göre 2,2 puan geriledi. Yurtiçi satışlarda aralık ayında önemli bir düşüş yaşandı. İhracat ilk kez aralık ayında geriledi. Üretimde de gerileme gerçekleşti. Cirolar aralık ayında iç satışlardaki ve ihracattaki düşüşe bağlı olarak geriledi. İnşaat malzemeleri sanayi faaliyetleri son iki ay içinde yeniden durağanlaştı. Faaliyetler üzerinde mevsimselliğin sınırlayıcı etkisi daha çok hissedildi. Ayrıca inşaat sektöründeki yapısal sorunlar da inşaat malzemeleri sanayi faaliyetlerini olumsuz etkilemeye devam etti.

Güvende sınırlı artış sürdü

Güven Endeksi’nde aralık ayında da sınırlı bir artış yaşandı. Böylece Güven Endeksi’nin dip seviyelerdeki yavaş toparlanması dördüncü ayına girdi. Aralık ayında faaliyetlerde gerilemeye rağmen güven seviyesi sınırlı ve temkinli artışını sürdürdü. Güven seviyesi aralık ayında bir önceki aya göre 0,21 puan arttı. Güven Endeksi’nde son aylarda kırılgan bir toparlanma yaşanıyor. Kalıcı güven artışı için gerekli koşullar halen yeterince oluşmadı. Türkiye ekonomisine ilişkin güven seviyesinde sınırlı bir artış yaşanırken inşaat sektöründe güven değişmedi.

İnşaat malzemeleri sanayisine güvende ise sınırlı artışlar oldu. Yurtiçi pazarlarda güven aralık ayında sınırlı bir artış gösterdi. İhracat pazarlarında da güven yine önemli bir artış sağladı. Güven Endeksi’nin tüm unsurlarına yayılan iyileşme sürüyor ancak iyileşme daha çok ihracattan kaynaklanıyor. İç pazarda inşaat sektöründe yaşanan ve kendi dinamiklerinden kaynaklanan sorunlar güveni sınırlamaya devam ediyor.

İhracat siparişlerinde artışlar beklentileri destekledi

Beklenti Endeksi’nde ise Aralık ayında da sınırlı bir artış yaşandı. Beklentiler faaliyetlerdeki gerilemeye rağmen artışını sürdürdü. İnşaat sektöründe yaşanan sıkıntılara ve risklerin tam olarak ortadan kalkmamış olmasına rağmen beklentilerde yılın artış ile kapanması olumlu olarak değerlendirildi. Aralık ayında bir önceki aya göre 0,3 puan artan Beklenti Endeksi, geçen yılın aralık ayının beklentilerinin 5,3 puan altında yer aldı.

Türkiye ekonomisine ilişkin beklentiler sınırlı ölçüde arttı

Önümüzdeki üç aya ilişkin alınan yurtiçi siparişlerinde sınırlı bir düşüş yaşanırken, alınan ihracat siparişleri aralık ayında da artışını sürdürdü. Önümüzdeki üç ayın üretim beklentisi de arttı. Yurtiçi siparişlerde gerçekleşen mevsimsel yavaşlamaya rağmen artan ihracat siparişleri üretim beklentilerini destekledi. Beklentilerde kademeli ve yavaş bir iyileşme eğilimi oluşurken ekonomiye güven kademeli olarak iyileşiyor. İnşaat sektöründeki sorunlar ise beklentiler üzerinde sınırlayıcı etkiler yaratmaya devam ediyor. İhracat ve ona bağlı olarak üretim, beklentilerdeki iyileşmeyi sürükleyen iki unsur olarak öne çıkıyor. Özellikle ihracat siparişlerindeki artış beklentileri destekliyor.

Son aylardaki toparlanma telafiye yetmedi

İnşaat malzemeleri sanayisi 2019 yılında önemli kayıplar yaşadı. Kayıplar özellikle yılın ilk üç çeyreğinde yoğunlaştı. Yılın son çeyreğindeki toparlanma kayıpların telafisi için yeterli olamadı. 2019 yılında Faaliyet Endeksi 2018 yılına göre yüzde 15,7 geriledi. Bir başka deyişle inşaat malzemeleri sanayi faaliyetleri önemli bir daralma yaşadı. 2019 yılında yurtiçi satış endeksi yüzde 20 düşerken, ihracat endeksi yüzde 3,2 arttı. Sanayi için ihracat 2019 yılında kurtarıcı oldu. Ancak ihracattaki bu artış iç satışlardaki daralmayı telafi edemedi. Nitekim üretim endeksi de 2019 yılında bir önceki yıla göre yüzde 19,4 düştü. İnşaat malzemeleri sanayisinin mali yapısını belirleyen cirolar ise 2019 yılında nominal olarak yüzde 16,9 geriledi. İnşaat malzemeleri sanayisi 2019 yılındaki bu yüksek kayıplarını 2020 yılında kısmen telafi etmeyi ümit ediyor.

Daha çok barter teklifi

Bileşik Endeks’te, ‘inşaat malzemeleri üreticileri ile müteahhitler’ ve ‘satış kanalları ile müteahhitler’ arasındaki 2019 yılı dördüncü çeyrek dönemine ilişkin barter uygulama sonuçları da yer aldı. Barter uygulaması ile ilgili tespitler, endeks raporunda şöyle sıralandı:

İnşaat malzemesi üreticileri ile müteahhitler arasındaki barter uygulamalarında 4 eğilim öne çıkıyor: İnşaat malzemeleri üreticilerinin yüzde 25,9’u 2019 dördüncü çeyrekte malzeme satışında barter teklifi ile karşılaştı. Barter teklifi oranı yılın son çeyreğinde yeniden arttı. İnşaat malzemeleri üreticilerinden yüzde 5,6’sı 2019 dördüncü çeyrek satışlarında barter yöntemini kullandı. 2019 yılı son çeyrek döneminde barter yapan inşaat malzemesi üreticilerinin yüzde 90’ı barter satışlarının toplam satışları içindeki payının yüzde 1-9 arasında gerçekleştiğini belirtti. Üreticilerin yüzde 46,9’u kabul etmedikleri barter teklifleri nedeniyle iş kaybına uğradı. İş kaybı oranı 2019 yılı dördüncü çeyreğinde önemli bir artış gösterdi.

Satış kanalları (bayiler yapı marketler) ile müteahhitler arasındaki barter uygulama sonuçlarına göre satış kanallarının yüzde 62,5’i 2019 dördüncü çeyrekte malzeme satışında barter teklifi ile karşılaştı. Yılın dördüncü çeyreğinde barter teklifi oranı üçüncü çeyreğe göre 5,7 puan azaldı. Satış kanallarının yüzde 18,8’i son çeyrek satışlarında barter yöntemini kullandı. Dördüncü çeyrekte üçüncü çeyreğe göre barter yapanların oranı azaldı.

Satışlarında barter yöntemini kullandığını belirten satış kanallarının yüzde 33,3’ü barter satışlarının toplam satışları içindeki payının yüzde 10-24 aralığında gerçekleştiğini, yüzde 66,2’si barter satışlarının toplam satışları içindeki payının yüzde 25-49 aralığında kaldığını belirtti. Satış kanallarının yüzde 76,9’u kabul etmedikleri barter teklifleri nedeniyle iş kaybına uğradı. İş kaybı oranı üçüncü çeyreğe göre azaldı ancak bu oran halen çok yüksek bulunuyor.