Yatay mimari öne çıkacak

Yerel seçimler için üretilecek projelerde de yatay mimari vurgusu öne çıkacak. Yerel seçim sürecinde belediye başkan adaylarının hazırlayacağı ve halka sunacağı projelerde de yatay mimari anlayışına özen gösterilecek. Toplu konut projeleri de yine bu anlayışa uygun şekilde hazırlanacak. Konutların inşaatları öncesinde cami, okul, sosyal yaşam alanları planlanarak inşa edilecek. Yerel seçimler sonrasında bu konuda yasal düzenlemelerde gündeme gelecek. Dikey mimarileşmeye sınır getirilerek yatay mimarileşmenin önünü açacak hamleler yapılacak.

Parsel değil mahalle bazlı

Manifestoda şehirlerin imar planı ile ilgili de önemli düzenlemelerin sinyalleri yer alacak. Şehirlerin mimarisi korunacak. Ruhu olan mekanlar öne çıkacak. Parsel bazlı imar planlarına izin verilmeyecek. Ada bazlı veya mahalle bazlı imar tadilatına vurgu yapılacak. Başkanlardan bütüncül bir imar planı yapılması istenecek. Manifestoda bir diğer başlık ise çevre dostu şehirler olacak. Kentsel dönüşüm başlığı altında mahalle temelli kentsel dönüşüm yapılacağı belirtilecek.

İhalelere canlı yayın

Belediye ihaleleri internet sitesinden yeni dönemde canlı yayınlanacak. İhaleler şeffaf olacak. Tasarruf tedbirlerinin de yer alacağı manifestoda, belediyelerden yerli malı kullanılması istenecek. Yeni belediye başkanlarından kıyafetine, konuşmasına dikkat etmesi, ulaşılabilir olması talimatı verilecek.

Fazlı Şahan/Yeni Şafak

Afete dayanıklı bir kent

Filipinler dünyanın en çok doğal felaketine uğrayan ülkelerinden biri. Deprem ve sel felaketleri, bu ülkede can ve mal kayıplarına neden oluyor. Hükümet sonunda bir pilot bölge seçerek, hem yeşil hem felaket geçirmez bir kent oluşturmaya karar verdi. Başkent Manila’nın 100 km kadar kuzeyinde yer alan eski bir afet bölgesinin yıkıntıları üzerine geleceğin kenti olarak gösterilen, bilgisayar tanımıyla bir “destek kent” (back up city) kurulması için inşaat çalışmaları başladı, adıyla anılacak bu kent, bir milyon 200 bin kişiyi barındıracak ve ABD’de New York’un Manhattan idari bölgesinden daha büyük olacak.

“Pasifik’in Ateş Halkası” olarak bilinen ve yanardağların, sismik hareketlerin en yoğun olduğu coğrafi konum üzerinde yer alan Filipinler için oldukça iddialı bir proje. Yetkililer, bu afetlerin yanı sıra tayfunların, sellerin de etkilemeyeceği ilk kenti oluşturmayı başaracaklarını söylüyor. Kent ayrıca hava ve çevre kirliliğinden trafik kaosundan da muaf olacak. Kentin yayalar için ideal olacağı, son derece etkili bir toplu taşıma sistemi kurulacağı, ayrıca sürdürülebilir yeşil enerji kaynakları kullanılacağı da ifade ediliyor. Kent, 2022’de yerleşime açılacak. Tamamı 30 yılda bitecek. Maliyet şimdilik, 2 milyar dolar olacak.

New Clark City, 1991 ‘de patlayıp lav, kül, çamur ve sülfür dioksit gazlarını yüzlerce kilometre uzağa yayıp üç milyon kişiyi yerinden yurdundan eden Pinatubo Yanardağı’ndan sadece 30 km uzakta. Ayrıca San Francisco’nun Trcasure Island’ı, Kaııada’nın Victoria’sı, İngiltere’nin Sherford’u, Çin’in Dongtan’ı, Abu Dlıabi’nin Masdar City’si, Almanya’nın Freiburg’u, Brezilya’nın Curitiba’sı, Moğolistan’ın UlanBatur’u, geleceğin havası ve çevresi temiz, yaşamın doğal enerjilerle sürdüğü, geleceğin kentleri olarak dikkat çekiyor.

Gökdelen camı demode oluyor

Gökdelenleri güzel gösteren en önemli unsur cam. Mimarlar, binlerce camla kaplı eserlerini seyretmekten büyük keyif alıyor. Fakat bu gökdelenlerin etrafında oturanlar için keyifli olmak, söz konusu değil. Camlar, güneş ışığını yansıtıp sıcaklığı artırıyor. Bu da, zaten her geçen yıl daha sıcak yaz günleri geçiren insanlar için hoş bir durum olmuyor. Bunun üzerine bazı mimarlar, camdan vazgeçmeye başladı. Ama dış cephe kaplaması olarak yerine ne koyacaklarına henüz karar vermiş değiller.

Hafızası kuvvetli okuyucularımız, 2013 yılında, hem de eylül ayında, Londra’da bir gökdelenden yansıyan ışıkların, sokakta park etmiş lüks bir otomobili nasıl erittiğini hatırlayacaktır. Kulağa bilim kurgu gibi geliyor ama şaka değil. İngiliz işadamı Martin Liııdsay, sokakta park ettiği Jaguar otomobilini birkaç saat sonra kullanılmaz halde buldu. Halkın, görüntüsü nedeniyle bir telsiz cihazına (vvalkie-talkie) benzettiği cam kaplı, 37 katlı bir gökdelen, güneş ışınlarını yansıttığı otomobilin plastik ve metal akşamını yamultarak kullanılmaz hale getirdi. Otomobil, tamircilerin tanımıyla “pert” olmuştu. İnşaat şirketi, zararı karşılamayı kabul etti ama gökdelenin camlarını değiştirmedi. Gökdelendeki bütün camların alanı, 4.5 futbol sahasına eşit. Benzer bir olaya, 2010’da Las Vegas’ta bir otelin yüzme havuzunda rastlanmıştı. Çevredeki gökdelenlerin camlarından yansıyan ışık, bir müşterinin saçlarının kavrulmasına neden olmuştu.

Karbondioksit emen beton

Beton, ya da öncesi için konuşursak çimento, dünyada en bol bulunan insan yapımı materyal. Ama çimentonun azımsanmayacak bir karbon ayak izi var. Üretimi için kalsiyum karbonatın ya da kireç taşının yüksek ısıda işlenmesi gerekiyor. Bu da atmosfere büyük miktarlarda karbondioksit (CO2) salınmasına sebep oluyor. Uluslararası Enerji Ajansı’na göre, sera gazlarının yüzde 7’sinden çimento sorumlu. ABD’nin Jeolojik Araştırmalar Dairesi’nin hesaplarına göre ise 2017’de dünya atmosferine, çimento kaynaklı 2 milyon ton karbondioksit salındı. Fakat bu eğilimi tersine çevirmek mümkün. Kanadalı bir şirket, çimentonun üretilmesi aşamasında CO2 salimimi sebep olmayan, suyla karıştırılıp beton haline getirildikten sonra da bu zararlı gazı içinde hapseden bir yöntem buldu. Üstelik beton, teorik olarak sonsuza kadar karbondioksiti içinde tutuyor. Bina yıkılsa bile CO2 salımı olmuyor. Karışımın içindeki gaz, betonu çok daha sert ve güçlü yapıyor. Böylece inşaatçılar, daha az beton kullanıp maliyeti düşürme şansına sahip oluyorlar. ABD’de de bir şirket, benzer bir yöntem uyguladığım ve 2016’dan bu yana ürünleri sayesinde 5 bin tondan fazla CO2 salıntına engel olduklarım ileri sürüyor. Geriye önlenmesi gereken yüzde 93’lük sera gazı kaldı.

Yollar da plastik oluyor

Ama bu kez şikayet etmiyoruz. “Olsun” diyoruz. Plastik su şişeleri, alışveriş poşetleri, bilumum plastik paketler, hatta çocuk bezleri, büyük bir kazanın içinde kaynasın. İşte size plastik yolların reçetesi ve hammaddesi, tskoçyalı mucit ve girişimci Toby McCartııey, “Bu hammaddeyle asfalt kadar sağlam ve kaliteli yol yapabilirsiniz” diyor. Sonra da şunları ekliyor: “Bunun için 500-600 kadar farklı polimer denedik. İşe yaramadı. Meğer çözüm bu kadar yakınımızdaymış, bu kadar basitmiş. Çöpe atılan plastik parçaları toplayıp eritin, yeter”. Böylece hem aşınmaya daha dayanıklı, daha uzun ömürlü plastik, hammadde olarak kullanılıyor, hem asfalt gibi pahalı bir malzemeden kaçınılıyor, hem petrole ihtiyaç azalıyor, hem de plastik kirliliği göz önünden kalkıyor. Üstelik plastik yol, yağmura, sele kapılıp gitmiyor. Plastik, eritildikten sonra hap büyüklüğünde parçacıklara ayrılıyor. İçine yapıştırıcı özelliği olan bitümen katılıyor. McCartney, plastik yolların, asfaltlara oranla üç kat daha uzun ömürlü olduğunu iddia ediyor. Plastik yollar, İngiltere, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda’da başarıyla denendi. McCartney, bu fikri Hintlilerden öğrenmiş. Hindistan’a yaptığı bir ziyarette yollardaki çukurların plastikle doldurulduğunu görmüş. Bu yöntemle Hindistan’da 100 bin km yolun tamir edildiğini öğrenmiş. Bunun üzerine bütün yolun plastikle yapılabileceğini düşünmüş. McCartney, plastiğin 180 saııtigrad derecede eritilmesi gerektiğini söylüyor. Başka ayrıntı vermiyor.

19 trilyon dolarlık ‘kazanç’

Elektrikli otomobillerin piyasası bugünkü trendiyle büyürse 2040 yılında petrol şirketleri, kazançlarının 19 trilyon dolarlık bölümünün buharlaştığını görecekler. Piyasa gözlemcilerine göre petrole talep, 2Q20’de zirve noktasına ulaşıp sonraki yıllarda gerileyecek. Öyle ki 2040’da yollardaki elektrikli araçların sayısı akaryakıtlı araçların sayısını geçecek. Petrolün varili de 32 ABD Dolarının altına düşecek (halen 80 dolar civarında). 2016-2040 yılları arasında elektrikli araçlar, günde 8 milyon varillik enerjiyi gereksiz hale getirecek. Bir başka deyişle İrak ve İran’ın günlük toplam petrol üretimlerine eşit miktarda akaryakıta ihtiyaç kalmayacak. En çok kaybeden enerji kaynaklarından biri de kömür olacak. Günümüzde tonu 90 dolar olan kömürün fiyatı 2040’da 28 dolara düşecek. Fosil yakıtlar içinde tek kazanan, doğal gaz olacak. Uzun vadeli değer kazanımı yüzde 15 olacak. 750 milyar metreküp doğal gazdan gelecek nesiller de yararlanacak. Sonuçta 150 yıla yakın süredir petrol şirketleri tarafından baltalanan elektrik enerjisi, intikamını almış olacak.

Alev Rigel/Para

119 gökdelen Asya’da

ABD’deki Yüksek Binalar ve Kent Yaşamı Konseyi‘nin 200 metrenin üzerindeki yapıları ele aldığı araştırmasına göre, 2016’da dünyada inşaatı biten ve açılan gökdelen 128 gökdelenin 84’ü Çin’de yapılırken ülkenin Shenzhen kentinde geçen yıl tamamlanan gökdelen sayısı da 11 oldu. Ülkelere göre 2016 yılında tamamlanan gökdelen sayısı ise ABD’de 7, Güney Kore’de 6, Endonezya’da 5, Filipinler ve Katar’da 4’er, Avustralya, Malezya, Singapur, Tayland ve BAE’de ikişer olarak belirlendi. ABD ve Avustralya dışında yani dokuz gökdelen dışındaki tüm gökdelenler ise Asya kıtasında yapıldığı da araştırmanın ilginç sonuçlarından biri olarak öne çıktı.

Calatrava tasarladı

Milliyet’in haberine göre,2020 yılında bitmesi planlanan yeni gökdelen, Emaar ve Dubai Holding ortaklığındaki 6 kilometre kare alanda yapılan Dubai Creek Harbour adlı projenin bir parçası olacak. Projenin mimarı ise New York’taki Dünya Ticaret Merkezi bünyesindeki yeni ulaşım merkezini de tasarlayan İspanyol Santiago Calatrava.
Öte yandan Suudi Arabistan’ın Cidde kentinde yapımı süren Kingdom Tower adlı bir gökdelenin ise 1 kilometre olması planlanıyor.

Yüksek binaların yüzde 97’si betonarme

THBB Yönetim Kurulu Başkanı Yavuz Işık, Türkiye’de kullanımda olan 150 metre üzeri binaların yüzde 97’sinin betonarme olduğuna dikkat çekti. 150 metre üstü binaların yapımında ağırlıklı olarak C40-C60 dayanım sınıfında beton kullanıldığını anlatan Işık, 2003 yılında verilen yapı ruhsatları içinde 10’dan fazla katlı inşaatların payı yüzde 9 iken 2015 yılında bu oranın yüzde 136 artış göstererek yüzde 21’i geçtiğini hatırlattı. Özellikle İstanbul’da 2015 yılında 10’dan fazla katlı yapı ruhsatı oranının küresel kriz öncesindeki yüzde 7 oranını geçtiğini vurgulayan Işık, geçen yıl ruhsatı alan 10’dan fazla katlı bina sayısının 1364 olduğunu kaydetti. Önümüzdeki dönemde çok katlı yapıların inşaat sektöründe ağırlığının artacağını belirte Yavuz Işık, bu yapılarda beton ve işçiliğin çok daha fazla önemli olduğunu vurguladı. Hazır betonun üretim sürecinin tamamını kapsayacak şekilde denetlenmesi gerektiğine işaret eden Işık, “Bu hususta, THBB üyelerinin ürettiği KGS belgeli kaliteli hazır betonun kullanılması büyük önem teşkil ediyor” açıklamasında bulundu.

Türkiye’de ilk olacak

Deprem Yönetmeliği güncelleme komisyonunda yer alan üyelerden Prof. Dr. Erkan Özer, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin daha önce İstanbul Yüksek Binalar Yönetmeliğin hazırlamasına karşın ‘zorunluluk’ haline getirilemediğini belirterek yeni yönetmelikle yüksek bina yapımına ilk kez kural getirileceğini söyledi. Yönetmelikte yer alacak yüksek binalara ilişkin kurallar hazırlanırken Amerika’nın California eyaletinin inşaat yönetmeliğinden yararlanıldığını anlatan Özer, Los Angeles ve San Francisco’nun da içinde yer aldığı California’nın, depremsellik yönünden Kuzey Anadolu Fayına benzediği için böyle bir tercih yapıldığını vurguladı. 

Sismik izolasyon şartı geliyor

Kuzey Anadolu Fayı üzerinde yer alan ve İstanbul’un da dahil olduğu  şehirlerde 60-70 metre yükseklikten, yaklaşık 20 kat ve sonrası için yeni kuralların devreye gireceğini kaydeden Özer,  özellikle hastaneler ve benzeri kritik tesisler başta olmak üzere yeni yapılacak binalara, deprem anında yapıyı deprem hareketinden bağımsız kılarak daha az hasar görmesini sağlayan ‘sismik izolasyon’ şartı getirileceğini açıkladı. Özer, özellikle kırsal bölgelerde can ve mal kayıplarını önlemek amacıyla ahşap yapılara ilişkin ilk kez bu yönetmelikte ayrı bir bölüm olacağını da sözlerine ekledi.