Özbekistan’ın dünyaya açılan kapısı

Özbekistan Havayolları ile imzaladığı mutabakat anlaşması doğrultusunda, Taşkent Uluslararası Havalimanı’nın genişletme ve modernizasyonu projesini üstlenen Yıldırım Şirketler Grubu, projenin mimari, mühendislik ve danışmanlık hizmetleri için GMW Mimarlık’ı görevlendirdi. Dünyanın 4 kıtasında, 51 ülkede yatırımları bulunan Yıldırım Şirketler Grubu, bu modernizasyon projesiyle Taşkent Uluslararası Havalimanı’nı Özbekistan’ın dünyaya açılan kapısı haline getirmeyi hedefliyor.

GMW Mimarlık’ın mimarlık, mühendislik ve danışmanlık hizmetleri sunacağı Taşkent Uluslararası Havalimanı kapsamında yaklaşık 90,000 m² terminal alanı, iki adet 10,000 m²’lik yönetim ofisleri, 6,000 m²’lik yeme – içme hizmetleri binası, 20,000 m²’lik bakım hangarı ile tüm kara ve hava bölgesinin altyapı tasarım hizmetleri bulunuyor.

Üç tasarım hazırlandı

İki aşamalı olarak ilerleyecek proje sürecinin ilk aşamasında GWM Mimarlık, 2018 Aralık ayında konsept proje kararları ve terminal binası için 3 adet alternatif yaklaşımda bulunurken; ikinci aşamada proje için seçilen ana alternatifin geliştirilmesi ve uygulanması üzerine çalışmalarını sürdürecek.

Gerçekleştirdiği tüm havaalanı terminali projelerinde olduğu gibi bu projede de yolcu konforunu en ön planda tutarak; güvenlik, işletme etkinliği, terminalin ticari başarısı, büyütülebilirlik, esneklik ve sürdürülebilirlik gibi işlevsel kavramları yerine getirmeyi amaçlayan GMW Mimarlık, Taşkent Uluslararası Havalimanı projesi için kolay inşa edilebilir ve proje bütçesine uygun üç farklı tasarım yaklaşımı hazırlamış.

GMW Mimarlık’ın Özbekistan’ın zengin mimari mirasından ve doğasından esinlenerek tasarladığı alternatifler, idare tarafından ilgi ile karşılanmış. Semerkant, Buhara ve Hive’de renk ve doku bakımından dünyanın en önemli mimari eserlerini barından bir ülkenin başkentinin kapısını tasarlamanın çok büyük bir sorumluluk ve gurur olduğunu belirten GMW Mimarlık, Taşkent Uluslararası Havalimanı için tasarladığı tüm alternatif konsept projelerde, özgün ve çağdaş bir mimari tasarım ve yapı – yapım teknolojisi açısından uygulanabilir olma hedeflerini ön planda tutmuş. Bunun yanı sıra yerel mimari mirastan yararlanarak ve kültürel değerlere saygı göstererek toplumsal ihtiyaçlara uygun çözümler üreten ve güncel uluslararası standart ve normlara uyarak çağdaş bir havalimanının tüm ihtiyaçlarını gözeten projeler üretmeye dikkat etmiş.

Firmanın proje tasarımında esinlendiği Özbekistan’ın doğal çevresi, ipek yolu, hüma kuşu ve ipek yolu üzerindeki tarihi hanlar projenin iç mekandaki kütlelerinin oluşum sürecine katkı sağlamış. İç mekanda Hive’deki Kalta Minor minaresine, Orta Asya’nın mimari mücevheri sayılan 10. yüzyılda inşa edilmiş İsmail Samani’nin mozolesine ve Uluğ Bey medresesine referanslar bulunuyor.

Çatı ışıklıkları ile derin iç mekanlara gün ışığı alınıyor ve ışıklıkların yönleri yolculara içgüdüsel olarak yönlendirme sağlıyor. Geceleri ışıklıklardan gökyüzüne yayılan iç mekan ışığı, form ile kontrast oluşturarak binanın formuna vurgu yapıyor. Havaalanı terminalinin önünde oluşturulan meydanın kafeler ve oturma alanları ile şehrin dokusuna uyum sağlayacak şekilde bol ağaçlı olması; tarihi su kanallarına referanslarla sadece yolcu, karşılayıcı ve uğurlayıcı için değil aynı zamanda tüm şehir halkı için bir çekim merkezi haline dönüşmesi hedeflenmiş.

Yakın zamanda uygulamaya geçen ve hızla yayılacağı tahmin edilen sistemlere örnek olarak 2007 yılında tamamlamış oldukları Kahire Havalimanı T3 Projesi’nde ilk defa uygulanan biometrik pasaport geçiş alanlarını gösteren GMW MIMARLIK, bu uygulamanın sadece pasaport geçişleri için değil, diğer işlemler için de yaygınca kullanılmaya başlandığını ve yakın gelecekte tamamen biometrik sisteme geçileceğini belirtiyor. Bu sayede havalimanı içinde bir yolcunun geçmesi gereken tüm işlemler çok daha hızlı tamamlanacak ve planlama aşamasında dikkate alınması gereken bekleme alanları ciddi şekilde azalacak. Artık akıllı telefonlarda bile olan biometrik uygulamalar sayesinde, insanların biometrik aşinalığının da artacağını vurgulayan mimarlar, bu sürecin beklenenden hızlı olacağını tahmin ediyor.

Havayolu ulaşımında bagaj işlemlerinin, hem yolcu hem de havayolu şirketleri için en önemli konulardan biri olduğunu dile getiren GMW MIMARLIK, 4 yıl önce projesini tamamladıkları Medine Havalimanı Hac Terminali’nin planlamasında, havaalanına gelmeden önce yapılan check-in ve bagaj teslim işlemlerini öngördüklerini, bu uygulamanın otellerden ya da şehir merkezlerinden yapılacak bagaj tesliminde hızla yaygınlaşacağını vurguluyor. Ayrıca nesnelerin interneti kavramına (IoT) örnek olarak verilebilecek sürekli kullanıma uygun elektronik bagaj etiketleri ve RFID kartlar sayesinde gerçek zamanlı olarak takibi yapılabilen bagajların yolculukları çok daha sorunsuz hale getirmeye başladığının da altını çiziyor.

Günümüzde çok sık duyulan yapay zeka, sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik kavramlarının bizzat havalimanlarında da kullanılmaya başlandığını ifade eden GMW MIMARLIK’a göre, robotlar ve akıllı telefonlar ile birlikte çalışan beacon’lar, yolcuya ihtiyaç duyduğu bilgileri anında iletilebiliyor ya da biometrik tanıma sistemi sayesinde erişilen kişisel bilgilere göre özel bir hizmet sunulabiliyor. Örneğin, yolcunun o anda bulunduğu noktadan gitmek istedikleri noktaya ilişkin yönlendirmeler, kendi uçuşları ile ilgili bildirimler veya ticari alanlardaki promosyonlar ile ilgili bilgiler anlık olarak cep telefonlarına gönderiliyor. Yolcuların sanal gerçeklikle yapılmış tematik bir tünelin içinden geçmesi ile aslında biometrik sistem ile güvenlik kontrolünden geçiyor olmaları, hem yolcu memnuniyetini olumlu etkiliyor hem de zaman ve mekan kazandıracak gelişmelerin önünü açıyor. Bahsi geçen tüm bu sistemler, her zaman terminal yapı veya mimarisini ciddi anlamda etkilemese de tamamen yolcunun ihtiyaç ve zevklerine göre kişiselleştirilmiş bir hizmet vererek yolcu konforunu arttırmasının yanında, işletme giderleri ve ticari imkanlar gibi birçok farklı konuda da avantaj sağlayacak.

GMW MIMARLIK penceresinden bakıldığında; gelecekte terminal tasarım prensiplerini dramatik şekilde değiştirecek konuların başında hiç şüphesiz uçak tasarımları ve havalimanlarında uygulanan teknolojik gelişmeler geliyor. Son 20 yıldır terminal tasarımını ciddi şekilde etkileyen teknolojik gelişmelerden birinin A380 tipi büyük gövdeli uçaklar olduğunu vurgulayan GMW MIMARLIK, iskele bölümündeki bekleme salonları ile bagaj alım salonunun büyüdüğüne, köprü kotlarındaki değişikliklerin kat yüksekliklerini etkilediğine ve bagaj alım salonlarına daha uzun bagaj bantları eklendiğine dikkat çekiyor. Mimari takım olarak ilk yıllarda sadece bu tip uçaklar için özel salonlar tasarlarken, sonraları farklı konfigürasyonlarla küçük gövdeli iki uçağın aynı park pozisyonunu kullanmasını sağlayarak daha efektif çözümlere gittiklerini ifade ediyorlar ve ekliyorlar: “Alternatif yakıt ve enerji kaynaklarının da kullanılmasına paralel olarak belki de piste ihtiyaç duymayan, hareket kabiliyeti gelişmiş uçaklara uygun terminal tasarımları şimdilik uzak bir gelecekte duruyor.”

Özellikle yılın belli dönemlerinde artan yolcu ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kalmaya başlayan mevcut terminal binası yerine DHMİ tarafından inşa ettirilmesi planlanan Muş Havalimanı Yeni Terminal Binası’nın, esas olarak iç hatlar terminali işlevi görmesi ve özellikle hac dönemlerinde dış hatlar terminali olarak da işletilebilecek şekilde planlanması istenmiş.

GMW MIMARLIK, zemin katı tüm yolcu hareketlerini toplayacak, kolay ulaşılır ve yolcu alanları bina içinde bütün olarak algılanır şekilde planlamış. Bu sayede yolcu alanlarının birbirine akması ve tek bir büyük hol olarak algılanması sağlanmaya çalışılmış. Bu büyük hol; bir ucunda VIP salonuyla, diğer ucunda ise bir iç avluya bakan geniş cam yüzeyle sınırlandırılmış.

Yolcu bekleme salonu, gerektiğinde iç hat-dış hat bekleme salonu olarak bölünebilirken; bagaj alım salonu da gerektiğinde dış hat uçuşlarına hizmet verebilecek şekilde düzenlenmiş.

Muş Havalimanı Yeni Terminal Binası’nın dar ve uzun bir bant olarak planlanan birinci katında ise ofisler yer alıyor. Ortada bir koridor üzerinde planlanan ofislerin bir kanadı doğrudan aprona cephe verirken, diğer kanattaki ofisler ise yolcu alanlarına bakacak şekilde yerleştirilmiş.

Muş Havalimanı projesinde, terminal binalarında kütleyle ilgili en kritik konu olan çatı formu, olabildiğince sade bir şekilde ele alınmış; sert kış koşullarını da dikkate alarak geleneksel eğimli çatıdan yola çıkılarak tasarlanmış. Çatıda kullanılan kenetli alüminyum kaplamanın, eğik yüzeyler olarak planlanan dış duvarlarda da kullanılmasıyla çatının ‘yere akması’ sağlanmış. Tüm köşelerin yay formunda dönülmesiyle birlikte de, bütün işlevleri sarmalayan tek bir örtü düşüncesi desteklenmiş. Binayı saran bu örtü ile yer düzlemi arasında, yer düzlemine dik ve cepheden geri çekilmiş geniş cam yüzeyler planlanmış, bu sayede binanın kontrollü bir güneş ışığı alması hedeflenmiş.

GMW MIMARLIK, ilk eskiz aşamasından detayların oluşturulmasına kadar tüm proje süreci boyunca Muş Havalimanı Yeni Terminal Binası’nın hem sade, çevreci, kolay ulaşılabilir, işletme maliyetleri düşük, hem de özgün bir tasarım diline sahip olmasını amaçlamış.

Bu zaman dek başta havalimanları, tren istasyonları, alışveriş merkezleri, konut projeleri ve kurumsal yapılar olmak üzere hacimli projeleri çizen GMW Mimarlık, çalışmalarını sürdürüyor.

GMW Mimarlık tecrübeli bir ekip

Yurt içinde ve yurt dışında farklı fonksiyonlarda pek çok nitelikli mimari ve iç mimari projeye imza atan Ali Özveren, Dicle Demircioğlu ve Pınar İlki Emekçi tarafından kurulan GMW Mimarlık, Yapı Merkezi liderliğinde, Güney Koreli SK E&C ile kurulan YMSKJV “Yap İşlet Devret” konsorsiyumu tarafından tercih edilerek hizmet talep edildi.

Avrupa ve Asya kıtalarını deniz tabanının altından birbirine bağlayan karayolu tünelini destekleyecek binaların, mimari tasarımı ve uygulama projelerini tasarlayan GMW Mimarlık, tünelin Operasyon ve Bakım Merkezi’ni proje ana aksının hemen üzerinde ve tünelin Asya girişine bakacak şekilde konumlandırdı.

GMW Mimarlık, her iki kıtada yer alan servis binalarını park alanları içerisinde oluşturulan heykelsi yapı şeklinde kurguladı.