Euro ve dolar talebi

Türkiye’de en çok kullanılan emlak sitelerinde kiralık dükkanların fiyatlarının hala döviz cinsinden etiketlenmesi, perakendecileri ve ofis kiralamak isteyenlerin de tepkisine neden oluyor. Özellikle İstanbul’da merkezi caddelerde bulunan mağaza, ofis ve villa kiralarının TL cinsinden talep edilmesi gerekirken dolar, Euro hatta sterlin talep edenler var. Emlakçılar bu konunun kendileri ile alakalı olmadığını belirterek şu bilgileri veriyor: “Mülk sahiplerinin talebini internet sitelerine koyuyoruz. Elbette sözleşmeler artık dolar veya Euro olarak yapılamıyor. Ancak belli bir kur üzerinden el sıkışılıyor. Bu da genelde günlük kurun biraz daha üzerinden oluyor.”

8 liraya sabitledik

İlan veren emlak şirketleriyle yaptığımız görüşmelerden birinde ise emlak şirketinin sahibi, kiralık sözleşmesinin her ay yenilendiği bilgisini verdi. Emlakçı, şunları söyledi: “Her ay başında kur yenilemesine gidiyoruz. O günkü kur ne ise ilanda belirtilen dolara göre TL ile sözleşme yapılıyor. Bu çok zor olmuyor. Biraz da mülk sahibi ve kiralayanın arasındaki uyum önemli. Böylece iki tarafında bir mağduriyeti söz konusu olmuyor.” Başka bir emlakçı ise, “Bugün dolar kuru 6.29 olabilir. Biz bir yıllık sözleşmeyi yaparken, kuru 8 liradan sabitliyoruz” dedi.

Yurtdışında yaşıyor

Kiralamalarda dövizden TL’ye geçişi değerlendiren emlakçılar, “Özellikle caddelerde dükkanı olan mülk sahiplerimizin bazıları 6 ay yurtdışında yaşıyor. Bu yüzden de TL ile kiralama konusuna sıcak bakmıyorlar. Biz kendilerini uyarmamıza rağmen ilanları dolar veya Euro olarak vermemizi talep ediyorlar. Biz de bu konuda tam olarak bilgi sahibi değiliz. Kira sözleşmeleri yapılırken hukukçular yönlendirmelerde bulunuyor. Henüz kararname çok yeni. Bu konuyla ilgili net bir şey yok. Evet kiralamalar artık dövizle yapılmayacak ama mülk sahipleri böyle ilan verilmesini istiyor” yorumunda bulunuyor.

30 gün içinde TL’ye dönmeleri gerekiyor

“Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar” 13 Eylül tarihinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla Resmi Gazete’de yayımlandı. Buna göre menkul ve gayrimenkul alım satım ile kiralama sözleşmelerinde döviz üzerinden belirlenmiş bedellerin 30 gün içinde Türk Lirası’na dönüştürülmesi gerekiyor. Perakendeciler ve AVM yönetimlerinin bu konuda sağduyulu bir şekilde görüşmeler yaptıklarını anlatan Birleşmiş Markalar Derneği (BMD) Yönetim Kurulu Başkanı Sinan Öncel, “Bu konuda karar çok açık ve net. Sadece alt maddeleri bilmiyoruz. Cadde mağazalarında yaşanan bu durum hiç normal değil. Bu mülk sahiplerinin de bir an önce AVM’lerde olduğu gibi TL ile makul bir rakamdan kiralama yapması gerekmekte” dedi.

Hürriyet

Kurum avukatı Elif Kaya Öngür’ün kiracı şirkete Ankara 54. Noteri aracılığıyla 17 Eylül’de gönderdiği ihtarnamede, kiracı şirkette birleşme yaşandığı belirtilerek, Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 157. maddesi gereği kira alacaklarının teminata bağlanması talep edildi.

Dolar cinsinden teminat mektubu

Kiracı işletmenin, Laleli’deki taşınmazı 1 Temmuz 2005 tarihli kira sözleşmesi uyarınca kiracı sıfatıyla kullandığı belirtilen ihtarnamede, kira sözleşmesinin 8. ve 9. maddelerinde, “kira sözleşmesine kiracı tarafından uyulmaması ya da sözleşmenin feshi nedeniyle doğabilecek kira bedeli, amortisman, faiz, cezai şart, tazminat gibi her türlü alacaklarını teminat altına almak maksadıyla, muteber bir bankadan birinci kira yılına ilişkin teklif olunan bir yıllık kiranın (KDV hariç) yüzde 50’si oranında ABD doları cinsinden süresiz bir kesin teminat mektubu sağlaması, kira sözleşmesinin ancak teminatların tümünün tesisiyle hüküm ifade edebileceği” hususunda mutabakata varıldığı dile getirildi.

İhtarnameye göre ayrıca müvekkil kuruma verilmesi gereken teminat bedeli alacağından kalanın 647 bin 367 dolar olduğuna dikkat çekildi.

İhtarnamede, kira sözleşmesinin 21. maddesinde, “kiracı her yıla ilişkin kira bedelinin KDV hariç yüzde 1’ini kira bedelinin ilk taksitiyle birlikte kiralayana ödemekle mükelleftir” hükmü bulunduğu da hatırlatılırken, “Kira sözleşmesin devraldığınızı iddia ettiğiniz 2013 yılından bu yana, amortisman bedeli altında herhangi bir ödeme yapmadığınız tespit edilmiştir. Buna göre 2013 yılı için 32 bin 366, 2014 yılı için 33 bin 673, 2015 yılı için 34 bin 347, 2016 yılı için 35 bin 34, 2017 yılı için 35 bin 734 ve 2018 yılı için de 36 bin 449 dolar olmak üzere toplam 207 bin 605 dolar amortisman payı ve işlemiş bulunan 993 bin 388 dolar faizi ödemediğiniz de tespit edilmiştir.” denildi.

İhtarnamede, 2018 yılı ekim ayından itibaren, her ay 358 bin 420’şer dolar, 2019 yılı temmuz ayı olarak da 365 bin 588 dolar olmak üzere toplam 3 milyon 591 bin 371 dolar kira bedelinin işlemiş faiziyle birlikte ödenmesi talep edilirken, kira sözleşmesini devralındığı iddia edilen 2013 yılından bu yana bazı aylarda kira bedelinin vadesinde ödenmediği için işlemiş gecikme faizi borçlarının bulunduğunun tespit edildiği, bunun da toplam 2 milyon 304 bin 154 dolar gecikme faizi olarak belirlendiği vurgulandı.

Karşı ihtarname: Sözleşmedeki hükümleri TL’ye uyarla

Eski adıyla Keskin Holding yeni adıyla Keskin Gayrımenkul Turizm Yatırım San ve Tic. AŞ adına avukat Hatice Mehveş Ekşiler Özer tarafından İstanbul 3. Noter aracılığıyla THK Genel Başkanlığına gönderilen cevabi ihtarnamede ise, 13 Eylül tarihli ve 85 nolu Cumhurbaşkanlığı kararı uyarınca kira bedelinin Türk Lirası olarak belirlenmesi ve kira sözleşmesindeki tüm hükümlerin yeni duruma uyarlanması talep edildi.

THK’nın kiracı şirketten hiçbir alacağının bulunmadığı belirtilen ihtarnamede, taraflar arasındaki kira sözleşmesinin kabul edilmesi ve sözleşme hükümlerine uygun davranma konusunda yapılan ihtarlara olumlu yanıt alınamadığı, sözleşmeye aykırı davranışların devam ettiği ve otelin sözleşme koşullarına uygun olarak kullanımının THK tarafından engellendiği öne sürüldü.

Alacak iddialarının tamamının yasal dayanaktan yoksun olduğu savunulan ihtarnamede, 13 Eylül 2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan, 85 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararına vurgu yapılarak, eklenen geçici 8. madde uyarınca, yürürlükteki sözleşmelerde, döviz cinsinden kararlaştırılmış olan bedellerin Türk parası olarak yeniden belirlenmesi gerektiği dile getirildi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 19 Eylül’de yaptığı konuşmasında, “Bu ülkede dolar ile euro ile kira mira yok, bundan sonra Türk lirası geçer. Aksi taktirde bunun bedelini öderler.” şeklinde bir açıklama yaptığı da hatırlatılan ihtarnamede, kurumun müvekkil şirketten hiçbir alacağı ve talep yetkisi bulunmadığı için TTK’nın 157. maddesi kapsamında alacak talebinin reddedildiği bildirildi.

‘Cumhurbaşkanı’nın çıkardığı kanunu tanımıyorlar’

AA muhabirine açıklama yapan şirket sahibi Recep Ercan Keskin, ihtar konusu oteli yap işlet devret projesiyle 2013 yılında 60 milyon dolar para harcayarak yaptıklarını ve burayı geliştirdiklerini belirterek, “Mülkiyet THK’ya aitti, yıkılan harabe bir yerdi. Biz burayı 5 yıldızlı süper lüks bir otel haline getirdik. Yılda 20 trilyon kira ödüyorum. Tapuda şerhim olmasına rağmen kanunu bir şeye saymayıp, yönetim kararı alıp, ‘biz seni tanımıyoruz’ dediler. Şu an mahkemeliğiz, bununla ilgili kazandığımız davalar da var.” dedi.

THK’ya kuruşuna kadar ödemelerini yaptıklarını ve bir lira borçlarının bulunmadığını savunan Keskin, “Aksine bir milyon dolar KDV alacağım var. Faturamı kesmiyorlar, benim ödemiş olduğum kira gelirini devlete ödemiyorlar. Burada bir rant var, bunu geri istiyorlar. Bizim hukuka saygımız sonsuzdur. Bunlar Cumhurbaşkanı’nın çıkardığı kanunu da tanımıyorlar, devletin kanunlarını da tanımıyorlar.” ifadelerini kullandı.

THK Genel Sekreteri Kaya: Kararnamenin süresi 13 Ekim’e kadar

THK Genel Sekreteri Salim Kaya ise, kiracılarının şirket ismini değiştirdiğini ve yeni şirketler kurduklarını belirterek, kiracılarının geçmişe yönelik birikmiş borçları bulunduğunu, değiştirdikleri ismin kaybolmaması için Türk Ticaret Kanunu (TTK) gereği bunu 3 ay içinde bildirmeleri ve şirketin sahibi aynı kişi olduğu için isim değişse de THK’nın alacağının ödenmesi gerektiğini söyledi.

Şirket isimlerinin TTK hükümlerine göre ticaret sicil gazetesinde yayımlandığını vurgulayan Kaya, şunları kaydetti: “Sicil gazetesinde de diyor ki, ‘eğer bu şirketin borcu, alacağı varsa 3 ay içinde taraflara tebliğ edilsin.’ THK’nın bunlardan alacağının bilinmesi adına, geçmişteki alacak hakkımızın kaybolmaması için, ‘borcunuzu bize ödeyin’ diyoruz. Karşınızdaki muhatap eski şirket, bunlar ise yeni bir şirket olarak karşımıza çıkacaklar. İsim ve unvan değişikliğine gittikleri için, kişi aynı ama isim değişiyor. Şirket yine aynı kişinin şirketi. Bize borçları var. Döviz alacaklarıyla ilgili bir kararname yayımlandı. Kararnamenin 13 Ekim’e kadar süresi var. Bu ise geçmişe yönelik kurum alacağı. Bunu artık o tarihe kadar yapmamışsan, gel konuşalım.”

AA

9 TL’ye kadar çıkaran oldu

Döviz üzerinden gerçekleşen kontratların TL’ye çevrilmesindeki makas farkı 4 TL’lere kadar çıktı. Bazı kurumlar euroyu 5.50’den baz alarak TL’ye dönerken, bazıları ise yıl sonu beklentisi diyerek 12 aylık kontratları 9 eurodan TL’ye çevirdi.

Üç ay sonra yeni zam

Bazı anlaşmalar ise 3 aylık kontratlar ile sağlandı. Mevcut kur üzerinden kira bedellleri TL’ye çevrilirken, kiracılara, “Yıl sonunda Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) oranları üzerinden yeniden fiyat güncellemesi yapılacaktır” bilgisi verildi. Bu oranlarla, 2018’in başında ödenen bir kiranın maliyeti iki katına çıkacak. SABAH’a konuşan iş dünyası temsilcileri, yönetmeliğin bir an önce çıkarılması gerektiğini belirterek, “Bundan sonra yapılacak olan kira artışlarında da sadece ÜFE oranının baz alınmasının sıkıntı oluşturabilir. ÜFE-TÜFE ortalaması alınabilir” dedi.

Yüksek fiyatlar şikâyet ediliyor

Döviz destekli arazi rantının tavan yaptığı bölgelerin başında Marmara yer alıyor. Bursa, Tekirdağ, Kocaeli ve İstanbul’da sayıları 40’ı bulan OSB’lerde küçük bir arazi satın almak için Boğaz kenarındaki bir yalı fiyatını gözden çıkarmanız gerekiyor. Arazilerin rant amacıyla boş tutulmasının da etkisiyle metrekare fiyatlarının 2 bin dolara dayandığı bölgelerde üretim de risk altında.

Metin Can/Sabah