Türkiye ekonomisi aynı dönemde büyümesini sürdürürken, inşaat sektöründeki daralma dikkat çekti. Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) Başkanı M. Erdal Eren, sektörün büyüme ivmesindeki yavaşlamaya daha önce de dikkat çektiklerini belirterek, küçülmenin temelinde finansmana erişim güçlüğü, yüksek kredi maliyetleri, yatırım iştahındaki zayıflama ve yüksek maliyetlerin bulunduğunu ifade etti.

Deprem bölgesi ve kamu yatırımlarının desteği azaldı

Eren, 2023 ve sonraki yıllarda deprem bölgesindeki yeniden inşa faaliyetleri ile kamu kaynaklı altyapı yatırımlarının inşaat sektörünü güçlü biçimde desteklediğini belirtti.

Ancak 2026 itibarıyla bu katkının önceki dönemlere kıyasla daha sınırlı hale geldiğini kaydeden Eren, kamu kaynaklı yatırımlardaki yavaşlamanın özel sektör inşaat faaliyetlerindeki ivme kaybını telafi edemediğini söyledi.

Sektörde özellikle kamu yatırımlarındaki ödenek kısıtlamalarının yanı sıra finansmana erişimin zorlaşması ve yüksek maliyetlerin baskı oluşturmaya devam ettiği belirtildi.

Yüksek finansman maliyeti yatırımları frenledi

TMB Başkanı Eren’e göre inşaat sektöründeki büyümenin tersine dönmesinde sıkı finansman koşulları ve yüksek kredi maliyetleri belirleyici oldu.

Özel sektör yatırımlarında da temkinli bir seyir izlendiğini ifade eden Eren, sektörün yeni projelere yönelme kapasitesinin finansman koşulları ve maliyet baskısı nedeniyle zayıfladığını vurguladı.

İnşaat sektörünün 14 çeyrek boyunca büyümesinde etkili olan kamu yatırımları ve deprem bölgesindeki yeniden inşa faaliyetlerinin katkısının azalmasıyla birlikte, özel sektör tarafındaki yavaşlama daha belirgin hale geldi.

TMB’den yeniden büyüme için düzenleme çağrısı

Erdal Eren, sektörde devam eden sorunların çözülmesi halinde inşaat sektörünün yeniden pozitif büyüme sürecine dönebileceğini belirtti.

Eren, finansmana erişimin kolaylaştırılması, yüksek maliyet baskısının azaltılması ve kamu yatırımlarındaki ödenek kısıtlamalarının sektör üzerindeki etkilerinin giderilmesine yönelik düzenlemelerin, inşaat sektörünün yeniden büyümeye geçmesine katkı sağlayacağını ifade etti.

İnşaat sektörünün yeniden pozitif büyümeye dönmesinin yalnızca müteahhitlik sektörü açısından değil, istihdam, sanayi, yapı malzemeleri, finans, gayrimenkul ve bağlı sektörler üzerinden Türkiye ekonomisinin genel büyümesine de katkı sağlayacağı değerlendiriliyor.

6 Şubat 2023’te yaşanan Kahramanmaraş merkezli depremlerin üzerinden geçen üç yılın ardından, deprem bölgesinde yürütülen yeniden inşa çalışmalarında 455 bin bağımsız bölümün hak sahiplerine teslim edilmesiyle önemli bir aşama geride bırakıldı. Süreç, eksikleri ve eleştirileriyle birlikte değerlendirilirken, ortaya çıkan üretim hacminin küresel ölçekte istisnai bir büyüklüğe ulaştığı görülüyor.

Cumhuriyet tarihinin en ağır afetlerinden biri olan 6 Şubat depremleri, 11 ilde 7,7 ve 7,6 büyüklüğündeki iki sarsıntıyla yaklaşık 14 milyon kişiyi doğrudan etkiledi. Türkiye, depremin ardından uluslararası yardımı da kapsayan 4. seviye alarm verdi ve 7 gün milli yas ilan edildi.

Afetin hemen sonrasında geçici barınma için çadır ve konteyner kent alanları oluşturuldu. 1 milyon çadır sevk edilerek 350 çadır kentte 645 bin çadır kuruldu ve yaklaşık 2,5 milyon kişiye barınma imkânı sağlandı.

Geçici barınma kapsamında KYK yurtlarında 477 bin 952 kişi, MEB yurtlarında 710 bin 266 kişi olmak üzere toplam 1 milyon 188 bin 218 afetzede misafir edildi. Ayrıca 428 konteyner kentte 220 bin konteyner kuruldu ve 707 bin kişi bu alanlarda barındırıldı. Konteyner kentlerde beslenme, sağlık, eğitim ve sosyal alanlar oluşturulurken, 105 bin vantilatör ve 149 bin 305 klima da kurulumlara eklendi.

2,3 milyon bina için hasar tespiti yapıldı

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 2 milyon 381 bin 888 bina ve 6 milyon 612 bin 685 bağımsız bölümde hasar tespiti gerçekleştirildi. Acil, ağır, yıkık ve orta hasarlı olarak 311 bin 440 bina ve 810 bin 902 bağımsız bölüm belirlendi.

Acil yıkılacak ve yıkık 60 bin 763 binanın enkazı 68 günde kaldırıldı. Yıkılması gereken ağır hasarlı bina sayısı 200 bin 167 olarak tespit edilirken, bunların 182 bin 773’ünün enkazı bugüne kadar kaldırıldı. 18 ilde hacme göre yüzde 97, bina sayısına göre yüzde 91 oranında enkaz kaldırma işlemi tamamlandı.

Hak sahipliği süreci 211 günde tamamlandı

18 il, 179 ilçe, 8 bin 474 mahalle ve 2 bin 472 köyü kapsayan hak sahipliği süreci 30 Mayıs 2023’te başladı ve 211 günde sonuçlandırıldı. Toplam 845 bin 371 talep değerlendirildi. 85 milyon evraktan oluşan başvurular incelendi, 15 milyon sayfayı bulan 70 bin komisyon kararı alındı. Başvuruların yüzde 65’i e-Devlet üzerinden, yüzde 35’i AYDES sistemi aracılığıyla yapıldı.

Saatte 23, günde 550 konut üretildi

TOKİ, Emlak Konut GYO, Yapı İşleri Genel Müdürlüğü, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı ve İller Bankası koordinasyonunda, 11 ilde 174 ayrı alanda 3 bin 481 şantiyede yaklaşık 200 bin mimar, mühendis ve işçi görev aldı. Üretim temposu saatte 23, günde ortalama 550 konuta ulaştı.

İlk temel depremin 15’inci gününde Gaziantep Nurdağı’nda atıldı. 45’inci günde ilk köy evleri teslim edildi.

Toplam 455 bin 357 bağımsız bölüm

Bugüne kadar 367 bin 995 konut, 65 bin 672 köy evi ve 21 bin 690 iş yeri olmak üzere toplam 455 bin 357 bağımsız bölüm tamamlandı ve hak sahiplerine teslim edildi.

İllere göre teslim edilen bağımsız bölüm sayıları özetle şöyle:

Adana 11 bin 334’ü konutu, 739’u köy evi olmak üzere 12 bin 73 bağımsız bölüm,
Adıyaman 31 bin 423’ü konut, 9 bin 88’i köy evi olmak üzere 43 bin 366 bağımsız bölüm,
Diyarbakır 16 bin 50’si konut, 1150’si köy evi, 6’sı iş yeri olmak üzere 17 bin 206 bağımsız bölüm,
Elazığ 11 bin 912’si konut, 2 bin 959’u köy evi, 23’ü iş yeri olmak üzere 14 bin 894 bağımsız bölüm,
Gaziantep 25 bin 237’si konut, 4 bin 463’ü köy evi, 1353’ü iş yeri olmak üzere 31 bin 53 bağımsız bölüm,
Hatay 133 bin 685’i konut, 12 bin 868’si köy evi, 7 bin 202’si iş yeri olmak üzere 153 bin 755 bağımsız bölüm,
Kahramanmaraş 52 bin 575’i konut, 15 bin 615’i köy evi olmak üzere 73 bin 956 bağımsız bölüm,
Kilis 1713’ü konut, 852’si köy evi, 4’ü iş yeri olmak üzere 2 bin 569 bağımsız bölüm,
Malatya 62 bin 540’ı konut, 13 bin 32’si köy evi, 4 bin 88’i iş yeri olmak üzere 79 bin 660 bağımsız bölüm,
Osmaniye 10 bin 377’si konut, 1807’i köy evi, 373’ü iş yeri olmak üzere 12 bin 557 bağımsız birim,
Şanlıurfa 10 bin 914’ü konut, 2 bin 495’i köy evi, 20’si iş yeri olmak üzere 13 bin 429 bağımsız bölüm,
Kayseri 9’u konut, 279’u köy evi olmak üzere 288’i bağımsız bölüm,
Sivas 164 konut,
Tunceli 298 köy evi ve
Bingöl 62’si konut, 27’si köy evi olmak üzere 89 bağımsız bölüm.”

Son bir yılda 254 bin konut eklendi

Son 12 ayda 254 bin konutun daha tamamlanmasıyla toplam teslim edilen bağımsız bölüm sayısı 455 bine ulaştı. Böylece deprem bölgesinde ana inşa süreci tamamlanmış oldu.

Bunun yanında Yerinde Dönüşüm Projesi kapsamında 124 bin bağımsız bölümün yapımı için destek sağlandı.

Ortaya çıkan tablo, yapılan hataların ve eksiklerin tartışılmasını ortadan kaldırmıyor. Ancak üç yıl gibi sınırlı bir sürede, bu ölçekte bir konut üretiminin dünya genelinde nadir görülen bir kapasiteye işaret ettiği gerçeğini de gözler önüne seriyor.

Fatma Sevinç Çetin-AA