Kartal halkı ile bileşenleri arasında birçok sivil toplum örgütünün ve meslek odasının yer aldığı Cevizli Tekel Dayanışması, bu geniş arazinin halka açık park olması için uzun süredir mücadele yürütüyordu.

Cevizli Tekel Dayanışması’nın bileşenlerinden olan Mimarlar Odası’nın açtığı davada, Danıştay 13’üncü Daire, 2018/361 esas numaralı kararında, “davaya konu taşınmazın, İstanbul Şehir Üniversitesi’ne bedelsiz devredilmesine ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı, uygulanması halinde giderilmesi güç veya imkânsız zararların doğmasına yol açacağı sonucuna ulaşılmıştır” diyerek yürütmenin durdurulmasına oy çokluğuyla karar verdi.

Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi’nin, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na açtığı davada İstanbul Şehir Üniversite müdahildi.

Doğal sit alanı

Davacı, ‘taşınmazın da bulunduğu Dragos bölgesinin doğal SİT alanı olduğunu, 1-5000 ölçekli imar planında şehir parkı olarak onaylanan alanın plan tadilatlarıyla yapılaşmaya açıldığını, taşınmazın da yer aldığı bölgede önemli arkeolojik kalıntılar bulunduğunu ve kazı çalışmalarının bitmediğini’ belirtirken davalılar ile müdahil ise kendilerini, ‘işlemde hukuka aykırılık olmadığını, üniversitenin kamu hizmeti icra ettiğini söyleyerek ve davacının bu davayı açma yetkisi bulunmadığını’ öne sürerek savundular. Ancak Danıştay 13’üncü Daire, değeri çok yüksek olduğu ifade edilen taşınmazın, vakıf üniversitesine devrini durdurdu.

Eski Başbakan Ahmet Davutoğlu’nun kurucusu olduğu Bilim ve Sanat Vakfı’nın üniversitesi olan İstanbul Şehir Üniversitesi’nin mütevelli heyeti başkanı ise AK Partili eski bakan Ömer Dinçer…

300 milyon TL değer biçilmişti

İstanbul Anadolu Yakası’nın en değerli noktalarından yer alan deniz kenarındaki 300 dönümlük araziye 2009 yılında 300 milyon dolar değer biçilmişti. O dönem civardaki arazilerin metrekaresi ortalama 750-1000 TL’den alıcı buluyordu.

Tekel’in Kartal’da Sahil Yolu üzerinde bulunan arazisine vergi borçlarına karşılık olarak Maliye Bakanlığı’nca el konulmuştu. Özelleştirme Yüksek Kurulu da, söz konusu arazinin Maliye Bakanlığı’na devrini yapmıştı. Bakanlık da araziyi 49 yıllığına üniversiteye devretmişti.

Özlem Akarsu Çelik-Gazete Duvar

Yasada böyle madde yok

Dava dilekçesinde Kamu Konutları Kanunu’nun idareye sadece konutu boşaltma yetkisi tanıdığı ve işgaliye bedeli tahsil etme hakkı vermediği belirtilerek, “Yasanın vermediği bir yetki yönetmelikle idareye tanınamaz. Kanuna aykırı fıkranın iptal edilerek, yapılan kesintinin yasal faiziyle birlikte iade edilmesini talep ediyoruz” denildi. Davaya bakan Danıştay 5. Dairesi, bu talebi uygun buldu ve paranın faiziyle birlikte davacıya iadesine karar verdi. Başbakanlık ve İçişleri Bakanlığı ise Danıştay kararını temyiz etti. Ancak Danıştay İdari Dava Daireler Kurulu aynı kararı verdi. Konutun boşaltılmaması durumunda idareye ‘işgaliye bedeli’ tahsil yetkisinin verilmediğine hükmetti. 6 yıl süren hukuk mücadelesini kazanan Polis Müdürü Ünal’ın avukatı Mehmet Emin Keleş yaptığı açıklamada, “Bu kararla polis ve Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) mensupları başta olmak üzere yüzbinlerce memura ‘işgaliye’ adı altında kesilen paraların faiziyle tahsil etmelerinin önü açıldı” dedi.

Sözcü

Buna göre, inşaatlarda KDV Tebliği’nin yürürlüğe girdiği 1/5/2014 tarihinden sonra teslim edilen veya edilecek olan konutlarda; açık çıkmalar, balkonlar, zemin, çatı ve kat terasları, kat ve çatı bahçeleri gibi en az bir cephesi açık olan mekanlar 150 metrekarelik net alan hesabına dahil edilmeyecek.

KDV geliri Maliye’yi ısrarcı ediyordu

Maliye’nin ısrarının nedeni; konutun net alanının 150 metrekarenin altında olup olmaması bakımından, net alan hesabında KDV oranının tespiti ve KDV iadesinin talep edilip edilmeyeceği açısından Maliye Bakanlığı’nı yakından ilgilendiriyor. Çünkü net alanı 150 metrekarenin altında kalan konut teslimleri yüzde 1 ve yüzde 8 şeklinde indirimli oranda KDV’ye tabi bulunuyor. Bu konutların yapımında indirilmeyen KDV’ler müteahhitlere nakden veya mahsuben iade ediliyor.

Konutlardaki indirimli KDV oranı uygulaması alıcılara böylece yüzde 7 ila 17 arasında bir fiyat avantajı, müteahhitlere ise KDV iadesi ile indirimli orandan kaynaklanan fiyat avantajı nedeniyle daha fazla konut satma imkanı getiriyor.

Sosyal donatı ve parklar da dahil

Bu arada Danıştay’ın kararı bir konuda da daha netlik sağladı. KDV Genel Uygulama Tebliği’nde; bir arada bulunan konutların ortak kullanımına ait olan sosyal ve kültürel ihtiyaçları karşılamak üzere düzenlenmiş çocuk parkı, bahçe düzenlemesi havuz, pergole, kamelya, çim ekimi, spor alanı gibi alanlara ilişkin konutun yapımı için zorunlu olmayan harcamalar nedeniyle yüklenilen KDV’lerin iade edilmeyeceği belirtilmişti.

Sosyal devlet vurgusu

Danıştay ise sosyal ve kültürel ihtiyaçları karşılamak üzere sayılan çocuk parkı, bahçe düzenlemesi, havuz, pergole, kamelya, çim ekimi, spor alanı gibi alanların Anayasa’nın 2’nci maddesinde devletin sosyal hukuk ilkesi gereği sosyal ihtiyaçların ortak kullanımından oluştuğuna karar verdi. Bu yerlere ilişkin harcamalar nedeniyle yüklenilen KDV’nin de iade edilmesi gerektiğini belirtti. KDV Genel Uygulama Tebliği’nde yer alan aksi yöndeki düzenlemenin iptaline karar verdi. Böylece artık, binaların sosyal donatılarının KDV’sinin de iadesine hükmedildi.

Öte yandan Maliye Bakanlığı inşaat sektörünün maliyetlerini düşürmeye yönelik aldığı KDV oranının yüzde 18’den yüzde 8’e indirilmesi, sözleşmelerde damga vergisi oranlarının sıfırlanması, tapu harcının yüzde 4’te 1’inin indirilmesi gibi teşvik kararları ile sektöre daha önce ciddi destekler de getirmişti.

Çift tanım sorundu

Konutların net alan hesabında iki ayrı tanım olduğu için karışıklık vardı. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı net alan hesabının “Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliğine” göre yapılmasını istiyordu. Maliye ise KDV Genel Uygulama Tebliği kapsamında hesaplanması için ısrar ediyordu.

İnşaat sektörü rahatladı

Danıştay 4. Dairesi 10 Aralık 2014 tarihli kararı ile konutlarda 150 metrekarelik net alanın hesabı konusunda inşaat sektörünün talebini haklı bulmuş ve KDV Genel Uygulama Tebliği’nin ilgili bölümünün yürütülmesini durdurmuştu. Şimdi ise 2 Mart 2017 tarihindeki kararı ile Maliye’nin tebliğini esastan iptal etti. Karar ile konutların net alan hesabı artık Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği’ne göre yapılacak. Alınan karar, konutların net alanının hesabı konusunda sektörde oluşan tereddütleri giderirken, KDV oranı ve KDV iadesi konusunda yaşanan sıkıntıları da çözdü.

İlave KDV desteği doğdu

Danıştay’ın sosyal yerlere yapılan harcamalarla ilgili KDV iadesi kararı, hem ileriye hem de geriye dönük olarak inşaat sektörüne ilave KDV iadesi alma hakkı kazandırdı. İptal kararı sonrasında, konutların ortak kullanımına ait olan sosyal yerlerle ilgili yüklenilen KDV’ler de istenebilecek.

Yeni Şafak

‘Müteahhit de vatandaş da karlı çıkacak’

Yeminli Mali Müşavir Abdullah Tolu, bu durumdaki konutların indirilemeyen KDV’lerinin müteahhitlere nakden veya mahsuben iade edilmesi gerektiğini belirterek uygulamanın alıcılara da yüzde 7-17 arasında bir fiyat avantajı getirdiğine dikkat çekti. Tolu, ayrıca müteahhitlerin indirimli oran sayesinde ortaya çıkan fiyat avantajı ile daha fazla konut satabileceğini söyledi. Uygulamanın büyük eve talebi artıracağını da ifade eden Tolu, büyük ev alanların fazladan vergi ödemesinin de önüne geçildiğini kaydetti. 135 metrekare iç kullanımı, 20 metrekare balkonu, 10 metrekare terası olan evlerde, eski uygulamada 20 metrekare balkonun 2 metrekaresi düşürülüp, 18 metrekaresinin konut alanına dahil edildiğini ve 10 metrekarede teras eklenince de konutun metrekaresi 163 metrekareye çıktığını anyatan Tolu, “KDV’si de yüzde yüzde 18 olarak hesaplanıyordu, Bimdi ise aynı evin metrekaresi 135, KDV’si de yüzde 1 olacak” dedi.

İki bakanlık bir türlü ‘net’leşemedi

3 yıl önce Maliye Bakanlığı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın konutlarda 150 metrekarelik net alanın hesabı konusunda uzlaşma sağlayamamış, müteahhitler de konuyu mahkemeye taşınmıştı. Maliye Bakanlığı net alanı ‘konut içerisinde duvarlar arasında kalan temiz alan’ olarak tanımlarken, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, ‘Bağımsız bölüm içerisindeki kapalı duvarlar arasında kalan net alan” şeklinde açıklıyordu. Danıştay 4’üncü Dairesi, 2014 yılı Ekim ayında aldığı bir kararla konutlarda 150 metrekarelik net alan hesabı konusunda inşaat sektörünün talebini uygun buldu ve KDV Genel Tebliği’nin ilgili bölümünü durdurdu. Maliye Bakanlığı da kendi net alan hesaplamasının KDV Genel Tebliği’ne uygun olduğunu belirterek Danıştay’ın sektör lehine verdiği karara itiraz etti. İtiraz Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’nca reddedildi.

Belediye: Yeniden planlanması gerekiyor

Milliyet’in haberine göre, Bakırköy Belediyesi yetkilileri, Belediyenin açtığı davanın sonuçlanması ile uygulanan durdurma hakkında Ağaoğlu Grubu’nun Danıştay’a itiraz hakkı olduğunu belirtti. Yetkililer mevcut durumda projenin yeniden planlanması gerektiğini söyledi.

‘Kısa sürede düzelir’

Ali Ağaoğlu ise şubatta Danıştay’ın plan iptali kararını bozduğunu hatırlatarak, belediyenin yeniden yerel mahkemeye getirdiğini ve yerel mahkemenin üst mahkemenin kararına uymadığını söyledi. Dosyanın yine Danıştay’da olduğunu belirten Agaoğlu “Ancak kısa sürede zorunlu olarak durdurduğumuz şantiyede doğrular ortaya çıkar ve başlarız” dedi.

‘Bakanlık sektörü iyi tahlil ediyor’

Milliyet’ten Duygu Erdoğan’ın haberine göre, sektör temsilcileri ek emsal hakkının geri gelmesinden memnun. İNDER Başkanı Nazmi Durbakayım, Bakanlığın sektörü iyi tahlil ettiğini sektöre yönelik kanunların veya yönetmeliklerin sıkça değişmemesini, kalıcı müktesep hak şeklinde olmasını istediklerini dile getirdi. Bu konuda üzerinde çalışılan imar yasasının faydalı olacağını kaydeden Durbakayım, madde uygulansaydı, riskli binalarda oturan vatandaşların,  bu evleri yenilemek için yıkan firmaların ve kiraya çıkan insanların mağdur olacağını da sözlerine ekledi.

‘Uçurumdan döndük’

Dap Holding Başkanı Ziya Yılmaz ise sektörün son anda uçurumdan döndüğünü vurgulayarak evini yenilemek isteyen vatandaşların ve şirketlerin iptal kararından kötü etkileneceğini kaydetti. Bakanlığın sektöre nefes aldırdığını iade eden Yılmaz, kentsel dönüşümü etkileyen yasaların sürekli değişmesinden sektörün yorduğunu anlattı.  2016 sonuna kadar uzatılan ek emsal hakkına göre şirketlerin ihaleye girdiğini, işini belirlediğini anlatan Yılmaz, “Mesele kaldırılması değil, işe başlamışken bir anda ortada kalmamız” dedi.

‘Hak sahipleri birer odalarını kaybetmişti’

Nef İcra Kurulu Başkanı Erden Timur da kaldırılan ek emsal hakkının kentsel dönüşüm sürecine zarar verdiğini söyledi. Hakkın geri alınmasıyla kentsel dönüşüm sürecine dahil olan hak sahiplerinin, sahip oldukları konutlardan ortalama birer odalar kaybettiklerini anlatan Timur,  kararın sektöre darbe vurduğunu da kaydetti.  Timur, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın, duyarlı bir yaklaşımla Planlı Alanlar Tip Yönetmeliği’nde yaptığı değişiklikle sektörü bitme noktasından kurtardığını da sözlerine ekledi.

Planları mart ayında onaylandı

Hürriyet’ten Dinçer Gökçe’nin haberine göre, söz konusu alan hakkındaki Bakanlar Kurulu'nun riskli alan kararı 31 Ağustos 2013’de Resmi Gazete’de yayımlanmış,  bölgenin Uygulama İmar Planları (UİP) ve Nazım İmar Planları (NİP) mart ayı başında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın onayından geçmişti. Ancak, Bağclar Meydanı’nda iş hanı bulunan Mustafa Tekin, yargı yoluna giderek Danıştay Ondördüncü Daire’ye başvuruda bulundu. 

İtiraz yolu kapalı

Yürütmeyi durdurma kararı veren daire kararında, mülkiyet hakkının Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nce korunduğuna işaret ederek mülkiyet hakkının yalnızca kamu yararının mevcut olduğu durumlarda kanunla sınırlandırılabileceğine vurgu yaptı. Riskli alan olarak belirlenen bölge için bilimsel bir raporun hazırlanmadığına işaret edilen kararda Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’na itiraz yolunun da kapalı olduğu kaydedildi. 

Mevcut ve bekleyen inşaat ruhsatları ne olacak?

Gürsel Öngören şirketlerin belediyelerde bekleyen inşaat ruhsatları veya almış oldukları inşaat ruhsatlarına göre yapacağı inşaat miktarı konusunda büyük belirsizlik oluştuğunu anlattı. Bazı inşaatçıların kazanılmış haklar kapsamında inşaatlarına aldığı ruhsat doğrultusunda devam etmeyi düşündüğünü kaydeden öngören bazılarının ise bu karara uyan belediyeler bizim inşaat ruhsatımızı iptal ederse’ endişesi yaşadığını kaydetti.

‘Geçiş dönemi kuraları uygulansın’

Sektörde genel olarak ‘bu yönetmeliğe güvenerek yaptığımız yatırım ne olacak’ sorusunun hakim olduğunu belirten Öngören, çözüm için Bakanlık tarafından yeni bir düzenleme yapılmasını önerdi.  Yönetmeliğin 2013’ten bu yana tam 4 kez değiştiğini hatırlatan Öngören,  daha önce de uygulanan geçiş dönemi kurallarının bu geçişte de en az iki yıl daha uygulanması gerektiğini vurguladı. 

‘Verilmiş ruhsatlar hükümsüz sayılamaz’

İmar Hukukçusu Prof. Dr. İlke Çolak da, en fazla sorunun devam eden ruhsat başvuruları konusunda yaşanacağı belirterek başvuruda bulunmuş ancak, henüz ruhsat almamış kişilerin bu süreçte yapmış olduğu, proje hazırlıklarından doğan ekonomik kayıplarının sorumluluğu ilgili idareye ait olacağını vurguladı. Çolak bu gibi kayıpların yargıya taşınabileceğini anlatan Çolak, zarar ödemelerinin yerel yönetimlerin mali dengesini etkileyebileceğini de kaydetti.

Verilmiş ruhsatların ise hiçbir şekilde doğrudan hükümsüz hale gelmeyeceğini belirten Çolak, bu inşaat ruhsatlarının yetkili idare tarafından tek tek gözden geçirilerek mevcut hukuki duruma göre yeni bir karar alınmasının uygun olacağına değindi. 

‘Evini müteahhide veren vatandaş etkilenir’

Kocaeli Üniversitesi İdare Hukuku Ana Bilim dalı öğretim üyesi Doç. Dr. Müslüm Akıncı ise; eski yönetmelik hükümleri doğrultusunda ruhsat işlemlerini durdurabileceğini belirterek belediyelerin var olan ruhsatları iptal edebileceğini söyledi. Belediyelerin geçerli yönetmeliğe göre, göre daha az inşaat alanı içeren inşaat ruhsatı verebileceğini kaydeden Akıncı, bundan yatırımcıların ve evlerini müteahhide vermiş olan vatandaşların büyük zarar görebileceğini vurguladı.  Devletin bu sebeple pek çok tazminat davası ile karşı karşıya kalacağını da kaydeden Akıncı  başlanmış olan projelerin ise kazanılmış hak ilkesi doğrultusunda devam edilmesi gerektiğini sözlerine ekledi.

Danıştay yürütmeyi durdurmuştu

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Ayazağa’daki Gecekondu Önleme Bölgesi ile ilgili,16 Eylül 2011’de onayladığı 1/5.000 ölçekli Nazım İmar Planı Değişikliği ve 1/1.000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliği hakkında Danıştay 6. Dairesi Başkanlığı 26 Mart 2104’te yürütmeyi durdurma kararı vermişti. Bakanlık, bu karar üzerine TOKİ Başkanlığı’nca yargı kararı kapsamında hazırlanan yeni planları 19. Ocak’ta re’sen onayladığını açıklayarak söz konusu planın 21 Ocak -19 Şubat tarihleri arasında 30 gün süreyle askıya çıkarıldığını ilan etti. 

Teknik rapor kanıtlayıcı bulunmadı

Hürriyet’in haberine göre; Danıştay 14. Daire’nin oybirliği ile ve itiraz yolu kapalı olmak üzere aldığı kararda, riskli alan kararına dayanak oluşturan teknik raporu 'kanıtlayıcı' bulmadı. Pendik Belediyesi'nin hazırladığı raporda bahsi geçen ‘465 adet yapının %87'sinin 2000 yılı öncesinde deprem statüsüne uygun yapılmadığı' tespitini 'herhangi bir teknik inceleme yapılmadan' alındığı gerekçesi ile yetersiz bulan Danıştay, kararında Anayasa'nın 'Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlanması', 'Mülkiyet hakkı' ve İnsan Hakları Sözleşmesinin 'Mülkiyetin Korunması' maddelerine de atıfta bulundu.

Planlar 3 kez askıya çıktı

Riskli alan kararını yargıya taşıyarak yürütmeyi durdurma kararı alınmasını sağlayan Batı Mahallesi Dayanışma Derneği'nin (BMDD) Başkanı Erol Ercan, oybirliği ile alınan karara itiraz yolunun kapalı olduğunu vurgulayarak konuyla ilgili sürekli plan değişikliğine gidildiğinin altını çizdi. İptal kararından önce, mahkemeden daha ileri adımlar atılmasını sağlayacak bir karar çıktığını ifade eden Ercan, ''Konuyla ilgili planlar 3 kez askıya çıktı. Dernek ve hak sahipleri olarak her seferinde dava açtık'' dedi.