Yeni dönemde Kuşak Yol projesinin de devreye girmesiyle Çin’in Türkiye’deki doğrudan yatırımlarının 4 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Çinli şirketlerin yatırım yapması olasılığı yüksek alanlar ise altyapı, sanayi ve teknoloji olarak sıralanıyor.

Ticarette Çin’in ağırlığı var

Çin ile Türkiye arasındaki dış ticaret hacmi 2019’da yaklaşık 20 milyar dolar olarak gerçekleşti. Ancak karşılıklı ticarette Çin’in ezici bir üstünlüğü bulunuyor. 2019’da Çin’e yapılan ihracat 2,5 milyar dolar olarak gerçekleşirken, ithalat ise 17 milyar doları aştı. Bu dengesiz tablo son yıllarda yapılan ticaret anlaşmaları ile telafi edilmeye çalışılıyor. Özellikle son birkaç yılda Çin sermayesinin Türkiye’ye yaptığı doğrudan yatırımlar yoluyla da önemli bir adım atıldı.

Bu yatırım süreci 2015 yılında Tekstilbank’ın yüzde 24,5 hissesinin Çin Endüstri ve Ticaret Bankası (ICBC) tarafından satın alınmasıyla başladı. Sonraki yıllarda Fina ve Kumport Limanları, Demirer Kablo, Netaş Telekom, Boyracı İnşaat ve Trendyol’un Çinli şirketler tarafından belli oranlarda satın alınmasıyla devam etti.

Son olarak 2019’un son Çin’e doğrudan yatırımlar da artıyor

Çin yalnızca başka ülkelere yatırım yapmakla kalmıyor, sunduğu fırsatlarla uluslararası yatırımları da çekmeye devam ediyor. Çin Ticaret Bakanlığı’nın verilerine göre, 2019’un ilk 11 ayında büyüklüğü 100 milyon doları aşan yabancı yatırım projelerinin sayısı 722’ye ulaştı ve bu rakam önceki yılın aynı dönemine oranla yüzde 15,5 arttı.

Finans sektörüne bakıldığında, Çin’in bankacılık, menkul kıymetler ve sigorta endüstrileri için piyasaya erişim büyük ölçüde gevşetilmiş durumda. Yabancı sermayenin hisse senedi oranlarındaki kısıtlamalarda 2020’de tamamen kaldırılacak. günlerinde Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Kuzey Marmara Otoyolu’nun çoğunluk hissesinin de Çinli bir konsorsiyum tarafından satın alındığı ortaya çıktı.

Altyapı ve teknolojiye ilgi

Çin Halk Cumhuriyeti İstanbul Başkonsolosu Cui Wei, Türkiye’deki Çin yatırımlarının 2020 yılı sonunda 4 milyar dolan aşmasını beklediklerini söylüyor. Yatırımlar tarafında Türkiye ile her alanda işbirliğine açık olduklarını kaydeden Wei, “Çin, imalat konusunda tüm vasıflara sahip bir ülkedir. Türk ortaklar hangi alanda işbirliği yapmak isterse her türlü imkanı sağlayabiliriz” diyor.

Adana’nın Yumurtalık ilçesine termik santral inşası için 1,7 milyar dolarlık yeni bir yatırımı devreye alacaklarını kaydeden Wei, yakın dönemde bazı tarım ürünlerinin Türkiye’den Çin’e ihracatı konusunda da mutabakata varıldığını söylüyor. EY Türkiye Kurumsal Finansman Şirket Ortağı İlhami Koç, geçtiğimiz 30 yılda ihracata dayalı hızlı bir büyüme gerçekleştiren Çin’de ciddi bir rezerv biriktiğini anlatıyor.

Koç, Çin ekonomisindeki büyümenin yavaşlamasıyla biriken fonların dış piyasalarda yatırıma dönüştürülmeye başlandığını söylüyor. Çin’in Türkiye’de Kuşak Yol projesiyle bağlantılı olarak her türlü altyapı yatırımına ilgi göstereceğini de kaydediyor. Koç, “Çin, sadece projeyi geliştiren, inşaatı yapan değil, bu projelerin gerektirdiği yüksek finansmanı da sağlayabilecek ülke olarak neredeyse rakipsiz bir konumda” diyor.

Çin’in ilgisini çeken bir başka alanın da üretim olduğunu belirten Koç, ülkemizin stratejik konumunun üretimde lojistik avantajlar sağladığını ve özellikle teknoloji alanında Çinli yatırımcıları daha fazla göreceğimizi düşündüğünü ifade ediyor.

“Türkiye merkez üs olsun”

Çin iş dünyası ile Türk iş dünyası arasındaki ilişkiler de her geçen gün artıyor. Son olarak geçtiğimiz ay İstanbul’da TÜSİAD ve Dostluk Grubu işbirliği ile Çin’in Shaanxi Eyaleti’nden Türkiye’yi ziyaret eden üst düzey hükümet ve iş dünyası temsilcilerinden oluşan heyetin katılımıyla ‘Türkiye-Çin İş Forumu’ düzenlendi.

Etkinlikte Çin’den Fuyan Mobile Energy ve EKIA Holding Group ile Türkiye’den Kaili AŞ’nin yanı sıra Shaanxi Invest Group ile Türkiye’den Globenuts arasında işbirliği anlaşmaları imzalandı.
TÜSİAD Üyesi ve Dostluk Grubu Başkanı Mehmet Avcı, Çin’in son 10 yılda gösterdiği ekonomik performans ile pek çok ülke için adeta bir model haline geldiğine işaret ediyor. Avcı, “Türkiye, Çin’in Kuzey Afrika, Avrupa, Ortadoğu ve Kafkaslar’a açılan üssü olmak için en uygun ülke konumunda. Bu anlamda pek çok Çin şirketinin ikinci merkezlerinin Türkiye’de yer almasını arzu ediyoruz” diye konuşuyor.

Çin ve Türkiye’nin birlikte hayata geçirebileceği pek çok proje olduğunu kaydeden Mehmet Avcı, ülkemizin coğrafi konumundan kaynaklı olarak olağanüstü bir jeopolitik güce sahip olduğunu da belirtiyor.

Kuşak Yol Projesi’nin önemi

Çin’in önderliğinde hayata geçirilen ve tarihi İpekyolu’nu canlandırmaya yönelik olan Kuşak Yol projesi, Pekin’den başlayıp Londra’ya kadar uzanan 11 bin kilometrelik demiryolu hattı ile dünya ticaretinde önemli bir değişime işaret ediyor.

Türkiye ‘Orta Koridor Girişimi’ ile bu projeye dahil olarak önemli bir lojistik avantaj sağlamış durumda. Ayrıca şu anda Türk Hava Yolları (THY) Çin’de Pekin, Guanco ve Şanghay noktalarına haftada yedi sefer, Hong Kong’a ise haftada altı sefer düzenliyor. Bu arada Çin ile ilişkilerin gelişmesi turist sayısında da yüzde 60’lık artış sağladı ve 2019’da Çin’den Türkiye’ye gelen turist sayısı 500 bini aştı.

Aram Ekin Duran – Ekonomist

Raporu değerlendiren KPMG Türkiye Altyapı ve İnşaat Sektör Lideri İsmail Önder Ünal, “Sektör 2018’in ikinci yarısından itibaren büyümeye negatif katkı veriyor. 2019’un ikinci yarısı sonu itibarıyla önceki döneme göre eksi yüzde 12,7’lik sert bir daralmayla büyümeyi sınırladı. Uzun vadede ise hemen hemen tüm alanlarda yüksek potansiyelini koruyor. Kısa vadeli kırılganlıkların kamu desteğiyle aşılma gayreti var. Kalıcı bir toparlanmadan bahsedebilmek için finansal piyasalarda istikrarın ve güven endekslerindeki ivmelenmenin görülmesi gerekiyor. 2020 yılında sektördeki hareketlenme önce stokların erimesi yönünde kampanyalı ev satışlarıyla başlayabilir. Yeni projeler için ise henüz erken” dedi.

Yeni Ekonomi Programı’nda yer verilen sağlık turizminin geliştirilmesine yönelik projeler ile kentsel dönüşüm uygulamalarının sektörün hareketlenmesi açısından önemli olduğunu söyleyen Ünal, “Sektörün gidişatı, ekonomik görünüm ve tüketici algıları ile doğrudan ilintili. Rakamların güçlenmesi ve algının iyileşmesi, ekonomik büyümenin yıldızı olarak kabul edilen sektörde canlanmayı da beraberinde getirecektir” diye konuştu.

Dikkat çeken başlıklar

İstihdamda azalma var

İnşaat sektörü, 2018’in ikinci yarısından 2019’un ikinci yarısına kadar ortalama yüzde dokuz küçüldü. Sektör her ne kadar gücünü yurt içi talepten alsa da sadece ekonomik değil siyasi risklere karşı hassasiyetini koruyor.

Mevsimsellikten arındırılmış verilere göre; sektör 2019 Ocak itibarıyla 1 milyon 677 bin kişiyi istihdam ediyordu. Bu sayı, bir önceki yılın aynı dönemine göre 540 bin kişilik azalmayı ifade ediyor. Ağustos 2019 itibarıyla ise 1 milyon 480 bin, diğer bir deyişle Ocak 2018’e kıyasla 737 bin daha az istihdam var.

Sektörün toplam istihdamdan aldığı pay, içinden geçtiği sert daralmaya paralel olarak düşüyor. 12 aylık ortalama oran 2006 yılından bu yana ilk kez yüzde 6 barajının altında kaldı. 2019 yılının ilk sekiz aylık ortalaması yüzde 5,5 oldu.

2019 yılında Türkiye’de gerçekleşen birleşme ve satın alma işlemlerinin sektörel dağılımı incelendiğinde altyapı ve inşaat sektörü hem işlem hacmi hem de en büyük işleme sahip olarak en önde öne çıktı. Sektör, 2019 yılında toplam 11 işlemde 793 milyon dolarlık bir hacim yarattı. 2018 yılında ise 15 işlemde 311 milyon dolar seviyesinde bir hacim gerçekleşmişti.

Cirolar düştü, maliyetler arttı

Genel ekonomik güven endeksi Ocak-Ekim döneminde yüzde 14 artarken, inşaat sektörü güven endeksinde artış yüzde 15 olarak gerçekleşti.

2018 sonrası dönemde talepteki kırılma, satış fiyatlarının artışını da sınırladı. Talebin düşmesi, ciro artışlarının maliyet artışlarının altında kalmasına sebep oldu. Bu da sektörün finansal performansını ciddi seviyede olumsuz etkiledi.

Eylül 2019 itibarıyla inşaat sektörünün parasal büyüklüğü, önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 14,3 daraldı. Aynı dönemde malzeme maliyetleri yüzde 16,1, toplam maliyetler ise yüzde dört artış kaydetti.

Yeni konut satışları yüzde 28 azaldı

Ocak-Ekim döneminde yeni konut satışları 2018’in aynı dönemine göre yüzde 28,4 gibi rekor seviyede daralırken, ikinci el konut satışları yüzde 2,1 oranında arttı. Böylece toplam konut satışları 1 milyon 8 bin adette kaldı.

İpotekli konut satışları, konut kredi faizlerindeki ani dalgalanma nedeniyle kamu desteğine rağmen zayıf bir seyir izliyor. 2019’un ilk 10 ayında ipotekli konut satışları 2018’in aynı dönemine göre yüzde 10 azaldı.

Yabancı iştahı devam ediyor

Özellikle 2018 yılındaki kur şokuyla zirveye ulaşan yabancı satışları, 2019’da dengelenmiş görünse de trend hâlâ yukarı yönde. Ocak-Ekim 2019 döneminde yabancıya konut satışı 2018’in aynı dönemine göre yüzde 18,9 oranında arttı. Ortadoğulu ve Arap yatırımcıların özellikle İstanbul’a olan talebi devam ediyor.

İzmir’de konut fiyatları yükseliyor

Konut talebindeki düşüş, fiyatları baskılamaya devam ediyor. Konut fiyat endeksi, Eylül 2019 itibarıyla yıllık bazda yüzde 6,3 arttı. Böylelikle endeksin artış oranının enflasyonun altındaki seyri 26 aya çıktı. Bununla birlikte konut fiyatlarında yıllık artışlar şehir bazında İzmir’de en yüksekken, Ankara ve İstanbul’da görece daha düşük seyrediyor.

AVM sayısı aynı kaldı

Türkiye genelinde 2018 yılsonu itibarıyla 453 olan toplam AVM sayısı, 2019 yılının son çeyreğinde değişmedi. Proje halindeki AVM sayısı ise 44… 2019 yılının son çeyreği itibarıyla Türkiye’de bulunan 13 milyon 453 bin metrekarelik kiralanabilir alan stokları ise yeni projelerin hayata geçmesiyle birlikte 16 milyon metrekareye ulaşacak.

Yavuz Sultan Selim’e Çinli ortak

Türkiye’de yerleşik müteahhitlik ve teknik müşavirlik şirketlerinin yurt dışındaki faaliyetleri önceki yıllara göre oldukça zayıf bir seyir izliyor. 2018 yılında 21 milyar dolar olan yeni proje değerleri, 2019 Eylül sonu itibarıyla 7,6 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Türk müteahhitlerinin yurt dışı projelerinin Rusya ve Bağımsız Devletler Topluluğu’nda, daha sonra Ortadoğu ve Afrika’da yoğunlaştığı görülüyor.

Anhui Expressway, China Merchants Expressway, Jiangsu Expressway gibi Çinli dev şirketlerin oluşturduğu konsorsiyumun Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Kuzey Marmara Otoyolu işletmelerini içeren ICA’nın yüzde 51 hissesini 688,5 milyon ABD doları bedelle satın alması da 2019’un en büyük işlemi oldu. Finansal yapılandırma sürecindeki İtalyan Astaldi ise YSS ve KMO işletmelerindeki yüzde 33’lük hissesini IC İçtaş İnşaat’a devrederek ortaklıktan ayrıldı.

Türk firmaları bu yıl da ikinci sırada

Uluslararası inşaat sektörü dergisi ENR’ın (Engineering News Record), “Dünyanın En Büyük 250 Uluslararası Müteahhidi” listesinde 2018 itibarıyla 44 Türk firması yer alıyor. Türkiye bu sayı ile listede birinci sırada yer alan Çin’in ardından ikinciliğini korurken, üçüncü sırada 36 firma ile ABD bulunuyor.

Yurt içi pazarlardaki zayıflayan performansa rağmen sektörün ihracatı güçlü seyrini koruyor. Ekim 2019’da 4,42 milyon ton ihracat yapıldı. Değer olarak yılın en yüksek üçüncü aylık ihracatının yapıldığı ekim ayında ihracat 1,94 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. 2018 Ekim-2019 Ekim aralığında ise yıllık ihracat 21,6 milyar dolar oldu. Ekim ayında ithalat 211,6 bin ton ile 585 milyon dolara ulaştı.

Çimento sanayii daraldı

Çimento sektöründe 2018’de yaşanan daralma, 2019’da da devam etti. 2019’da çimento üretiminde yüzde 24’lük daralma yaşandı. Ancak ihracat 2018 yılının Ağustos ayına kıyasla yüzde 95 seviyesinde arttı. Buna karşın iç satıştaki yüzde 33’lük daralma sektör için her şeyin iyi gitmediğini teyit ediyor.

Jeopolitik belirsizlik tehdit ediyor

İnşaat sektörü, jeopolitik konumu nedeniyle Ortadoğu ülkeleri için cazibe merkezi olmaya devam ediyor. Genç nüfus, konut ve alt yapı yatırımlarının devamlılığını sağlıyor. Göç nedeniyle ortaya çıkan ucuz işgücü, maliyetlerdeki artışı görece sınırlıyor. Kentsel dönüşüme olan ihtiyaç orta ve uzun vadede arz iştahı yaratıyor. Ancak jeopolitik belirsizlikler, sektör oyuncularının mali tablolarında yaşanan bozulma, tapuda gerçek değer uygulaması, değerli konut vergisi uygulaması gibi unsurlar sektörün önündeki risk ve tehditler olarak görülüyor.

Tomtom genelinde 150 konut dönüştürülürken bunların yarısı bitirilip satıldı. Geri kalanı ise inşa halinde ve kasım ayında teslim edilecek. Projenin toplam yatırım bedeli 30 milyon dolar olurken, 50 milyon dolarlık ciro yaratılacak. Mahalledeki 17 bina dönüşüm sürecinde.

Çinliler’in Türkiye’deki gayrimenkul projeleriyle ilgilendiklerini belirten Krea Gayrimenkul Ortağı Zafer Ergüven, Çin’de bir acente ile anlaşma yaptıklarını, Tomtom Gardens’ın üçüncü fazını küçük ünitelere çevirip Çin’de pazarladıklarını söylüyor. Ergüven, bu konuda şunları söylüyor:

“Çinliler Türk pasaportu almak için alım yapıyorlar ve almaya da devam edecekler. Şimdi 1-1,5 milyon TL’lerden 1+1’ler satıyoruz. Metrekaresi 15-25 bin TL‘ler arasında değişiyor. Merkezde olmanın avantajıyla satışlar çok durgun değil. Şu anda 30 ünite satışta” diyor.

Zafer Ergüven, Galataport’un bu yıl faaliyete geçmesiyle birlikte bölgede hareketin artacağına dikkat çekiyor. Ergüven, bölgede kentsel dönüşüm yapmadıklarını, mahalleli ile birlikte dönüştüklerini vurguluyor.

Ekonomist