Verileri değerlendiren Cansel Turgut Yazıcı, piyasada satış rakamlarının korunmasına rağmen arz baskısının büyüdüğünü söyledi.

“Piyasa büyüyor ama eski hızında değil”

EVA Gayrimenkul Değerleme Genel Müdürü Cansel Turgut Yazıcı’ya göre 2025-2026 dönemindeki artış oranı, önceki yıllara kıyasla oldukça sınırlı kaldı.

Yazıcı, “2026 yılı nisan sonu itibarıyla yaklaşık 476 bin konut el değiştirirken, geçen yıl aynı dönemde bu sayı 474 bin seviyesindeydi. Artış sürüyor ancak ivme ciddi şekilde yavaşladı. Özellikle 2025-2024 dönemindeki yüzde 26’lık büyümenin ardından piyasa artık daha dengeli ama daha kırılgan bir zemine geçti” dedi.

Uzmanlara göre bu tablo, konut piyasasında talebin tamamen kaybolmadığını ancak yatırımcı ve tüketicinin daha seçici hale geldiğini gösteriyor.

Satılamayan konut stoku büyüyor

Sektörde dikkat çeken en önemli gelişmelerden biri ise satış bekleyen konut sayısındaki artış oldu.

Yazıcı’ya göre birçok satıcı hedeflediği fiyat seviyesine ulaşamadığı için satış sürecini uzatıyor. Aynı zamanda ekonomik nedenlerle satışa çıkan konut sayısı da artıyor.

Bu durumun özellikle büyükşehirlerde ikinci el piyasasında belirginleştiği belirtiliyor.

Uzmanlar, krediye erişimin kolaylaşması halinde piyasadaki stok baskısının kısmen azalabileceğini ancak bunun da orta vadede fiyatları yeniden yukarı çekebileceği uyarısında bulunuyor.

İlk el konut satışları yeniden yükselişte

Nisan ayında ilk kez satılan konut sayısı 40 bin 306 adet olarak gerçekleşti. Bu rakam geçen yılın aynı ayına göre yaklaşık yüzde 9,6’lık artış anlamına geliyor.

İlk el satışların toplam satışlar içindeki payı ise yüzde 31 seviyesinde gerçekleşti.

Uzmanlara göre bu oran, yeni projelere olan talebin tamamen kaybolmadığını gösterirken, markalı konut üreticilerinin kampanya ve ödeme kolaylıklarının etkili olduğu değerlendiriliyor.

Mortgage piyasasında toparlanma sinyali

2026 yılı verilerinde en dikkat çekici başlıklardan biri ise ipotekli satışlardaki yükseliş oldu.

Nisan ayında mortgage destekli konut satışları geçen yılın aynı ayına göre yüzde 40,5 arttı. Toplam satışlar içinde ipotekli işlemlerin payı yüzde 20,4 seviyesine yükseldi.

Bu oran:

– 2024 yılında yüzde 9,8,
– 2025 yılında yüzde 15,3 seviyesindeydi.

Böylece kredi destekli satışların yeniden güç kazanmaya başladığı görüldü.

Ancak uzmanlar mevcut faiz seviyelerinin hâlâ yüksek olduğuna dikkat çekiyor. Özellikle orta gelir grubunun krediye erişimde zorlandığı belirtilirken, piyasadaki canlanmanın daha çok yüksek gelir grubunda yoğunlaştığı ifade ediliyor.

İstanbul ve Ankara yükseldi, İzmir geriledi

Büyükşehirlerdeki performans ise birbirinden ayrıştı.

2026 yılı nisan sonu itibarıyla:

– Ankara’da satışlar yüzde 2,9,
– İstanbul’da yüzde 4,5 arttı,
– İzmir’de ise yüzde 2,3 geriledi.

Sektör temsilcileri, Ankara’daki yükselişte kamu yatırımları ve nüfus hareketliliğinin etkili olduğunu değerlendirirken, İstanbul’da ise markalı konut projelerine olan talebin devam ettiği belirtiliyor.

İzmir’deki düşüşte ise yüksek fiyat seviyeleri ve sınırlı kredi erişiminin etkili olduğu ifade ediliyor.

Yabancıya satışta yavaşlama sürüyor

Yabancı yatırımcı tarafında ise piyasa ivme kaybetmeye devam ediyor.

Nisan ayında yabancılara yapılan konut satışları geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 1,1 azalarak 1.516 adet seviyesinde kaldı.

Toplam satışlar içinde yabancı payı yüzde 1,20 olarak gerçekleşti.

İstanbul, 689 satışla yabancı yatırımcının en fazla tercih ettiği şehir olurken:

– Antalya 471,
– Mersin ise 119

satışla sıralandı.

Ülke bazında ise:

– Rusya 263 satışla ilk sırada,
– Çin 110 satışla ikinci,
– İran 100 satışla üçüncü sırada yer aldı.

Yatırımcı neye dikkat etmeli?

Uzmanlara göre önümüzdeki dönemde konut yatırımında öne çıkacak başlıklar şunlar olacak:

– Kredi faizlerindeki değişim,
– Konut stok miktarı,
– Yeni proje arzı,
– Kira getirileri,
– Büyükşehirlerdeki nüfus hareketleri,
– Yabancı yatırımcı ilgisi.

Sektör temsilcileri, özellikle yüksek stok baskısının bulunduğu bölgelerde fiyat artış hızının yavaşlayabileceğini, buna karşın merkezi lokasyonlarda ve güçlü kira potansiyeline sahip projelerde yatırım iştahının sürebileceğini belirtiyor.

“Şehir merkezine yakın olmak isteyenler metrekareden feragat ediyor”

Konut piyasasında özellikle büyükşehirlerde erişilebilirlik sorununun derinleştiğini belirten Yazıcı, şehir merkezlerine yaklaştıkça arsa maliyetlerinin ciddi şekilde arttığını ve bunun doğrudan konut fiyatlarına yansıdığını söyleyerek, “Bugün birçok tüketici için denklem oldukça net. Ya şehir merkezine yakın ama daha küçük bir ev tercih edilecek ya da daha büyük bir konut için ulaşım yükü artacak. Özellikle trafik, zaman kaybı ve yaşam maliyetleri düşünüldüğünde, birçok kişi daha küçük ama merkezi konumlu konutlara yöneliyor” dedi.

Uzaktan çalışma modeli tercihleri değiştirdi

Pandemi sonrası yaygınlaşan hibrit ve uzaktan çalışma modellerinin de konut tercihlerini dönüştürdüğünü ifade eden Yazıcı, artık yaşam kararlarının yalnızca iş lokasyonuna göre verilmediğini belirtti. Eskiden işe yakın oturmanın çok daha kritik olduğunu vurgulayan Yazıcı, bugün ise bazı tüketicilerin şehir çeperlerinde daha büyük yaşam alanlarını tercih ederken, bazı kesimlerin sosyal yaşama erişim nedeniyle merkezi bölgelerde küçük ama fonksiyonel evlere yöneldiğini söyledi.

“Küçük evler artık maliyet avantajı da sunuyor”

Küçük metrekareli konutların yalnızca satın alma maliyetinde değil, yaşam giderlerinde de avantaj yarattığını belirten Yazıcı, özellikle aidat, enerji ve bakım giderlerinin tüketici kararlarında belirleyici hale geldiğini belirterek, “Metrekare küçüldükçe ısıtma, soğutma, elektrik, temizlik ve bakım gibi maliyetler de düşüyor. Günümüzde kullanıcılar yalnızca evin büyüklüğüne değil, alanın ne kadar verimli kullanıldığına bakıyor. Akıllı depolama çözümleri, yüksek tavan kullanımı ve çok amaçlı yaşam alanları küçük konutlarda değer yaratıyor” diye konuştu.

Konut kredileri erişilebilirliği daha da zorlaştırıyor

Yüksek faiz ortamının konut piyasasını doğrudan etkilediğini ifade eden Yazıcı, mevcut kredi koşullarında orta gelir grubunun büyükşehirlerde ev sahibi olmasının giderek zorlaştığını söyledi. Bugün 1 milyon TL’lik bir konut kredisi için 10 yıl boyunca aylık yaklaşık 26-28 bin TL ödeme gerektiğine dikkat çeken Yazıcı, ortalama konut fiyatlarının 5 milyon TL seviyelerine ulaştığı bir ortamda krediyle ev sahibi olmanın birçok kişi için erişilebilir olmaktan çıktığını belirtti.

Türkiye küçülen haneler dönemine giriyor

Konut piyasasındaki dönüşümün en önemli nedenlerinden birinin demografik değişim olduğunun altını çizen Yazıcı, Türkiye’de hane halkı yapısının hızla değiştiğini söyledi. 2000 yılında ortalama 4,5 kişi olan hane halkı büyüklüğünün bugün 3 kişinin biraz üzerine gerilediğini belirten Yazıcı, tek başına yaşayan birey sayısındaki artışın da dikkat çekici boyutlara ulaştığını ifade ederek, “Boşananlar, öğrenciler, yalnız yaşamayı tercih eden genç profesyoneller ve yaşlı nüfus artışı küçük konut ihtiyacını büyütüyor. Özellikle 65 yaş üstü nüfustaki yükseliş önümüzdeki yıllarda konut tipolojilerini daha da değiştirecek.” şeklinde konuştu.

“Bu dönüşüm geçici değil”

Küçük metrekareli konutların gelecekte daha da yaygınlaşacağını öngören Yazıcı, sektörün artık yalnızca daha büyük ev üretmeye değil, daha işlevsel yaşam alanları geliştirmeye odaklanması gerektiğini belirtti. Yazıcı, “Küçük ev eğilimini sadece ekonomik kriz ya da yüksek faizle açıklamak eksik olur. Türkiye’de aile yapısı değişiyor, nüfus yaşlanıyor ve bireysel yaşam modeli güçleniyor. Tüm bu gelişmeler küçük ama verimli konutları geleceğin ana konut modeli haline getiriyor” diyerek sözlerini bitirdi.

İlginin aksı değişti

Dünya gayrimenkul sektörünün en önemli organizasyonlarından biri olan MIPIM, son yıllarda değişen yapısıyla dikkat çekiyor. EVA Gayrimenkul Değerleme Genel Müdürü Cansel Turgut Yazıcı, dünyanın en önemli gayrimenkul fuarlarından MIPIM 2026’yı değerlendirdi. Yazıcı, fuarın artık klasik bir gayrimenkul fuarından çok şehirlerin ve ülkelerin kendilerini tanıttığı küresel bir platforma dönüştüğünü belirterek bu değişimin sektördeki rekabeti de farklı bir noktaya taşıdığını ifade etti.

Fuara katılan Yazıcı’ya göre özellikle son iki yıldır “The Global Urban Festival” konseptiyle düzenlenen etkinlikte şehirlerin yatırım çekmek için kendilerini tanıttığı yeni bir dönem yaşanıyor.

MIPIM’de sahne artık şehirlerin

MIPIM’in geçmişte daha çok şirketlerin projelerini ve portföylerini tanıttığı bir platform olduğunu hatırlatan Yazıcı, bugün fuarın odağında şehirlerin ve ülkelerin bulunduğunu söyleyerek, “Artık firmalardan ziyade şehirlerin ve bölgelerin kendilerini anlatmaya çalıştığı bir yapı görüyoruz. Kentler yatırım çekmek için hikâyelerini anlatıyor, ülkeler ise bu hikâyeleri destekleyen birer marka gibi konumlanıyor.” dedi.
Bu dönüşümün şehir markalaşması açısından önemli olduğunu belirten Yazıcı, ancak bu durumun yeni firmaların görünürlüğünü zorlaştırabildiğini de dile getirdi.

Fuar alanındaki değişim dikkat çekti

Bu yıl fuarın fiziksel düzeninde de dikkat çekici farklılıklar olduğunu belirten Yazıcı, geçmiş yıllarda neredeyse tamamen dolu olan alanlarda kiralanmamış standların bulunduğunu ifade ederek, şöyle devam etti:

“Eskiden MIPIM’de yer bulmak neredeyse imkânsızdı. Bu yıl bazı alanların kiralanmadığını gördük. Bu boşluklar ise ortak etkileşim alanlarına dönüştürülmüş. Bu durum fuarın dinamiğinde değişim yaşandığını gösteriyor.”

Yapay zekâ gayrimenkulün gündemine oturdu

MIPIM 2026’nın en belirgin temalarından biri ise yapay zekâ oldu. Yazıcı, fuarda düzenlenen pek çok panel ve konuşmada yapay zekâ teknolojilerinin gayrimenkul sektörüne etkisinin tartışıldığını belirterek, teknolojinin sektörün geleceğinde önemli bir rol oynayacağını söyledi ve “Bu yıl panellerde en çok konuşulan konu yapay zekâydı. Gayrimenkul dünyasının teknolojiyle daha entegre bir geleceğe doğru ilerlediğini görmek mümkün.

Türkiye’nin ortak temsili öne çıktı

Türkiye’nin fuarda açık alanda kurulan özel çadırla temsil edilmesini olumlu buldum ve bu yaklaşım güçlü bir görünürlük sağladı. Ana fuar alanında Türk mimarların birlikte kurduğu stant çok dikkat çekiciydi ve birliktelik sektör için önemli bir mesaj verdi. Türk mimarların birlikte hareket etmesi doğru bir yaklaşım. Birliktelik her zaman daha güçlü bir temsil yaratır ve bu tür iş birliklerinin artmasını önemli buluyorum.” dedi.

Küresel gelişmeler katılımı etkiledi

Yazıcı’ya göre küresel gelişmeler fuarın katılımcı profilinde de etkisini gösterdi. Özellikle Körfez ülkelerinden katılımın sınırlı kaldığını belirten Yazıcı, bunun bölgesel gelişmelerin doğal bir sonucu olduğunu söyledi.

Yatırım rekabeti küreselleşiyor

MIPIM’de artık çok daha geniş bir coğrafyanın temsil edildiğini belirten Yazıcı, bu durumun yatırım rekabetini artırdığını ifade ederek, “Eskiden bu fuarda çok görmediğimiz ülkelerin artık aktif şekilde yer aldığını görüyoruz. Latin Amerika’dan Japonya’ya kadar birçok farklı coğrafya yatırım çekmek için güçlü bir şekilde sahnede. Bu da rekabeti doğal olarak artırıyor.” şeklinde konuştu.

“Sektörde görünür kalmak için hâlâ önemli”

2026 organizasyonunun beklentilerini tam anlamıyla karşılamadığını belirten Yazıcı, buna rağmen MIPIM’in sektör için önemini koruduğunu vurgulayarak, sözlerini şöyle tamamladı:

“Fuarda yeni bağlantılar kurmak ve mevcut iş ilişkilerini güçlendirmek açısından verimli görüşmeler gerçekleştirdik. Gayrimenkul dünyasında farkındalığı yüksek bir oyuncu olarak kalmak isteyenler için MIPIM hâlâ yılda bir kez bulunulması gereken önemli bir platform.”

Fiyatlar reel değerlerin altında kaldı

EVA Gayrimenkul Değerleme Genel Müdürü Cansel Turgut Yazıcı, son 4 aylık dönemde konut fiyat artışlarının gerçekleşen enflasyonun altında kaldığını, bazı bölgelerde ise sınırlı gerileme yaşandığını belirtti. Yazıcı, “Bu tablo piyasanın sakinleştiğini ve fiyatların geri geldiğini gösteriyor. Doğru fiyatlanan bir konutun ortalama satış süresi bugün yaklaşık 2 aya çıkmış durumda. Sürenin uzaması, fiyatlama hatalarının arttığına işaret ediyor” dedi.

Konut stokunda yüzde 27 artış

Türkiye genelinde satışı bekleyen konut stokunun yılbaşına göre yaklaşık yüzde 27 artarak 640 binin üzerine çıktığını hatırlatan Yazıcı, bu artışın arz–talep dengesindeki değişimi net biçimde ortaya koyduğunu vurguladı. “Stokların büyümesi, satıcıların zaman içinde indirime yönelme ihtiyacını artırıyor. Bu da fiyatların neden baskı altında kaldığını açıklıyor” değerlendirmesinde bulundu.

Kiralık piyasasında yeniden stok artışı

Kiralık konut tarafında satış piyasasına kıyasla daha dengeli bir görünüm olduğuna dikkat çeken Yazıcı, yıl ortasında azalan kiralık stoklarının son dönemde yeniden artışa geçtiğini söyledi. “Kiralık mülklerin yeni kiracı bulma süresi çok sert uzamıyor ancak belirgin şekilde artıyor. Buna rağmen satış tarafındaki kadar güçlü bir yavaşlamadan söz etmek için erken” ifadelerini kullandı.

İlk el konut satışlarında dikkat çeken düşüş

Toplam satış rakamlarının yanıltıcı olabileceğini vurgulayan Yazıcı, asıl kritik göstergenin ilk el konut satışları olduğunun altını çizdi. “2015 yılında satılan her iki konuttan biri ilk eldi. Bugün bu oran yüzde 30’lar seviyesine kadar gerilemiş durumda. Konut ticareti artıyor gibi görünse de üretim tarafı aynı hızda ilerlemiyor” dedi.

İpotekli satışlar yüzde 14’e geriledi

İpotekli konut satışlarında yaşanan sert düşüşe de dikkat çeken Yazıcı, “Beş yıl önce yüzde 45 seviyesinde olan ipotekli satış oranı bugün yüzde 14’e kadar gerilemiş durumda. Yüksek faizler ve krediye erişimdeki sınırlamalar, satışları doğrudan etkiliyor” diye konuştu. Yazıcı, 2026 yılında kademeli ve kontrollü bir faiz düşüşü beklediklerini, ancak geçmiş yıllardaki gibi sert indirimlerin öngörülmediğini ifade etti.

Konut yatırım aracı olmaktan uzaklaşıyor

Oturum amaçlı konut alımında “yanlış zaman” kavramının geçerli olmadığını belirten Yazıcı, yatırım amaçlı alımlarda ise daha temkinli olunması gerektiğini söyledi. “Konut, yatırım aracı olmaktan yavaş yavaş çıkıyor. Önümüzdeki dönemde ticari gayrimenkul ve arsa yatırımları daha cazip hale gelebilir” değerlendirmesinde bulundu.

2026’ya girerken 3 kritik başlık

Gayrimenkul piyasasını önümüzdeki dönemde şekillendirecek temel unsurları sıralayan Yazıcı, şu üç başlığın öne çıkacağını vurguladı:

Faiz politikaları

Konutla ilgili vergi düzenlemeleri

Alternatif yatırım araçlarının performansı

‘Fiyatlar biraz daha geriye gidecek’

Faizlerde de son bir ay içerisinde bir takım gerilemeler olduğunu sözlerine ekleyen Yazıcı, “Mesela Ağustos ayında 134 bin konut satıldı ve yüzde 10’u konut kredisi olarak kullanıldı. Daha önce yüzde 7-8 kullanılabiliyordu, dolayısıyla biraz düşüş yaşanıyor. Öte yandan piyasada peşin parayla alımlar da hala devam ediyor. Eğer konut oturmak için alınmıyorsa hala avantajlı değil. Dolayısıyla aslında gayrimenkulü bir yatırım aracı olarak değil, oturmak için bir enstrüman olarak düşünülmesi gereken bir dönemdeyiz. Fiyatlar biraz daha geriye gidecek görüşündeyim. Alım için eğer yatırım yapabilecek para varsa önümüzdeki altı aylık dönem içerisinde bence gayrimenkul oturmak için iyi bir alternatif olacak. Bundan sonra ki yatırım için elverişli bir döngü için de tahminim en az üç sene var. Gayrimenkul sektörü eski parlak günlerine çok kolay gelemeyecek.” şeklinde konuştu.

‘Kirada taraflar dengeli olmalı’

Kiralar hakkında da bilgiler veren Yazıcı, “Kira fiyatları enflasyon biraz daha geri gittiği zaman daha iyi rakamlara gelecektir. Öte yandan hem ev sahibi hem de kiracıları bir dengede tutmak gerekiyor. Her ne kadar yasal artışlar enflasyona bağlı olarak gerçekleştirilse de, mal sahipleri bununla yetinmiyor. Burada tarflar arasında denge önemli sadece kira geliri ile geçinen çocuk okutanlar var. Mesela İstanbul’da Anadolu yakasında Kadıköy’de kiralar takribi yüzde 70 arttı. Kadıköy’ü ise Kartal takip ediyor. Avrupa yakasında ise; takribi yüzde 60 artışla Silivri başı çekiyor. En az artış ise; Yüzde 12 civarı ile Anadolu yakasında Şile’de olurken, Avrupa Yakası’nda ise Küçükçekmece’de oldu.” diyerek sözlerini bitirdi.

Verileri kıyaslıyan Yazıcı, “Kıyaslamayı Eylül sonu itibariyle yapacak olursak; 2023 yılı Eylül ayında 102.656 adet konut satıldı. 2022 ve 2023 Eylül ayları kıyasladığımızda bu yıl Eylül ayında konut satışların yaklaşık %9,5 oranında düşüş yaşandığını görebiliyoruz.

İpotekli satışlar düştü

Eylül ayın sonuna kadar olan satışları ve bunların içindeki ipotekli satışları kıyasladığımızda %21,6 den %17,9 a düştüğü görülüyor.

İpotekli konut satışları Eylül ayında bir önceki aya kıyasla % 48,4 oranında azaldı

İpotekli satışlar 2023 yılı Eylül ayında bir önceki aya kıyasla % 48,4 oranında azalarak 8.446 adet olarak açıklandı. 2023 yılı Eylül ayında, toplam konut satışları içinde ipotekli satışların payı %17,9 olarak gerçekleşti. Diğer bir açıdan baktığımızda 9 aylık kümülatif veriler bize başka birşey söyledi:

2023 yılı Eylül sonu itibariyle baktığımızda gerçekleşen toplam ipotekli konut satışları 2022 yılının aynı döneminde gerçekleşen ipotekli konut satışlarına kıyasla yaklaşık %29,6 oranında düşüş gösterdi. 2022 yılı Eylül sonu itibariyle baktığımızda gerçekleşen toplam ipotekli konut satışları 2021 yılının aynı döneminde gerçekleşen ipotekli konut satışlarına kıyasla yaklaşık %25,7 oranında artış göstermişti.

İpotekli satışların oranı %17,9

2023 yılı Eylül ayı sonu itibariyle gerçekleşen kümüle konut satışlarının içinde ipotekli satışların oranı %17,9 mertebelerinde gerçekleşti. 2022 yılında bu oran aynı etkilerde dolayı %21,6 seviyelerindeydi.

Eylül ayında 30 bin 488 adet konut ilk defa el değiştirdi

Bir başka önemli veri de ilk satışlar, Eylül ayında gerçekleşen ilk el konut satışları bir önceki aya göre %13,66 oranında düşerek 30.488 adet açıklandı. Eylül ayında, toplam konut satışları içinde ilk el konut satışlarının payı %29,84 olarak gerçekleşti.

İlk el satışlar da etkilendi

İlk elde azalan konut satışlarındaki en büyük etken ilk el üretimlerinde stok miktarının yani yeni yapılan konutun azalması. Toplam satışlar içindeki satış yüzdesi önceki yıllarla benzer olsa da satış rakamlarındaki mutlak değer azalışından ilk el satışları da etkilendi.

2023 yılı Eylül ayı sonu itibariyle gerçekleşen kümüle toplam konut satışlarının içinde ilk el satışların oranı %29,84 mertebelerinde gerçekleşti. 2022 yılında bu oran aynı etkilerde dolayı %29,52 seviyelerindeydi.

İstanbul, İzmir ve Ankara özelinde bakacak olursak; 2023 Eylül sonu itibariyle kümüle konut satışlarının, 2022 yılı aynı dönemine nazaran İstanbul’da yaklaşık % 22,2 İzmir’de %20,8 ve Ankara’da ise %5,4 oranında azaldığı görülmektedir.

Eylül ayında yabancılara yapılan konut satışları bir önceki aya göre %4,19 oranında azaldı.

Yabancılara yapılan konut satışı 2023 yılı Eylül ayında bir önceki aya göre %4,19 oranında azalarak 2.930 adet açıklandı. Eylül ayında ilk sırayı 1.007 adet konut satışı ile Antalya aldı. Antalya’yı sırasıyla 978 adet konut satışı ile İstanbul ve 211 adet konut satışı ile Mersin izledi.

2023 yılı Eylül ayı sonu itibariyle yabancılara yapılan konut satışlarına baktığımızda bir önceki yılın aynı dönemine göre satışlar %42 oranında azalarak toplam 2.930 adet açıklandı. 2023 yılı Eylül ayı sonu itibariyle yabancıya satılan kümüle konut adedinin toplam satışlar içindeki oranı %3,12 oranındadır. 2022 yılı aynı döneminde bu oran %4,70’di.” şeklinde konuştu.

Türkiye’de konut sorunu çözümü için yeni ve farklı arayışlara gidilmezse barınma sorununun her geçen gün artacağına dikkat çeken EVA Gayrimenkul Değerleme Genel Müdürü Cansel Turgut Yazıcı, “Bakanlıklar, kanun yapıcılar birtakım çözümler üretmeye çalışıyor ama 1960 senesinin bugünkü Çevre Bakanlığı olan İmar iskan Bakanlığını yayınlarını okuduğumuzda bundan 60 sene önce de aynı sorunlara aynı çözümleri konuştuğumuzu görüyoruz. Demek ki 60 senedir aynı başlıklarla çözüm aramak işe yaramamış. Yeni ve farklı arayışlara gitmemiz gerekli.” dedi.

Yazıcı, dünden bugüne konut piyasasını değerlendirerek, alınabilecek önlemleri açıkladı:

Serbest piyasa ancak 60’lı yıllardan sonra tekrar kendine gelebildi

“1940’lı yıllarda Genç Türkiye Cumhuriyeti, maddi imkânsızlıklar içinde ve ikinci dünya savaşı yıllarında var olma mücadelesi verirken, dünyadaki savaş ekonomisine bağlı olarak milli koruma kanunu yürürlüğe almıştır. Bu kanunla kira artışlarına sınırlamalar getirilmiş ve takip eden yirmi yıl boyunca da kaldırılamamış ve o yılda inşaat sektörü bir daha kendine gelememiş, Türkiye bu arada gecekondulaşmıştır. Bu yıllarda inşaat yapımı yavaşlamış hatta durma noktasına gelmiş, kanunun yaptırımlarından kurtulmak için kişilerin hilelere başvurdukları ve adli makamları boş yere işgal ettikleri görülmüş, yatırım için ev alınmamaya başlanmış dolayısıyla kiralanacak ev de gün geçtikçe azalmıştır. Kiracılar birbirlerine hava parası ile evi devretmiş veya mal sahipleri kira arttıramadığı için hava parası ile kiracı kabul etmiş. İnşaat yapılmayınca inşaata bağlı sektörlerde çalışan dar gelirli vatandaş işsiz kalmış ve daha birçok durum yaşanmış. Sonunda Anayasa Mahkemesi kurulunca mülkiyete müdahale olarak açılan dava ile bu kanun iptal edilmiş gayrimenkulde serbest piyasa ancak 60’lı yıllardan sonra tekrar kendine gelebilmiş.

Tahliye taahhüdü olmadan artık ev kiralamak mümkün değil

Sonuç olarak aslında “kira” iki ucu keskin bir bıçak. Bir taraftan o gelirle geçinen, bu amaçla yatırım yapmış ve yatırımın karşılığını almak isteyen binlerce vatandaş, diğer taraftan gelirinin büyük kısmını kira gideri olarak veren dar gelirli vatandaş. Ancak serbest piyasaya yapılan her türlü müdahalenin farklı etkiler ve dalgalara yaratabileceğini tecrübelerimizle biliyoruz. Taraflar için denge bulmak çok önemli. Aslında serbest piyasa koşullarının bu ortam ve dengeyi yakalamasını bekliyoruz ama ona müdahale edildiğinde etkilerini kestirmek kolay değil. Örneğin ev sahipleri evlerini boş tutmaktan veya hava parası gibi kiralama için peşin para istemekten bahsediyorlar. Noterden istenen tahliye taahhüdü ise artık 1 yıl sınırlarına düşmüş durumda. Değişen piyasaya ayak uydurabilmek için herkes bir sene sonra kiracısını çıkarmak istiyor. Eminim piyasa daha bizim düşünemediğimiz veya duymadığımız farklı çözümleri yaratacaktır.

Peki nasıl çözülebilir barınma sorunu?

Sorunu iki ayırmak gerekli. İlki arsa sorunu, diğeri ise diğer yardımcı tedbirlerle alınabilecek önlemler. Hiçbiri kısa sürede yapılabilecek konular değil, ama eğer hemen başlanmazsa da sorunların daha büyüyeceği gerçek.

Arsa sorununda;

• Şehirlerde acilen imara açılması gereken yerlerin işlemleri hızlandırılmalı ve imar plan süreçleri hızla sonlandırılmalı. Şüphesiz yerleşim için imara yeni alanlar açılmalı.
• Şehir içlerinde özellikle merkezi yerlerde boş duran arsaların sahiplerine belli bir süre içinde mülklerine inşaat yapılma zorunluluğu getirilmeli aksi durumda istimlak hakkı verilmeli.
• Mahkemelerde bekleyen gayrimenkul davaları, miras ve mülkiyete konu davalar derhal görülmeli. Bunun için gerekirse ihtisasa mahkemeleri kurulmalı. Süreçler hızlandırılmalı, davalar hızla sonuçlandırılmalı.

Diğer yardımcı tedbirler

• Şehirlerdeki binaların ayrı bir bağımsız bölüm olmasın izin verilmeyen ama hali hazırda yapılmış ama kullanılmayan çatı aralarına imar hakkı tanınmalı. Bu bölümler binaların kira geliri kazanacağı ama alınıp satılmaya konu olmayan, sadece kiralamaya konu olan alanlar olarak sisteme katılmalı. Sadece İstanbul’da 10-12 bin tane bu tipte konutun devreye sokulabileceğini tahmin ediyoruz. Bu alanların yapılması için binalara gerekirse kredi sağlanmalı, kira gelirlerinden de vergi alınarak devlete ek gelir sağlanmalı.
• Kentsel dönüşüm motivasyonu hızlandırılacak tedbirler ve teşvikler yaratılmalı.
• İnşaat malzemelerindeki KDV oranı düşürülmeli.
• Köye dönüş için motivasyon paketleri yaratılmalı. Tarım ve tam dönüş desteği paketleri ile köylerdeki evlerin renovasyon bakım-onarımı sağlanmalı ve tersine göç motive edilmeli.”

İstanbul finans merkezi ve devam eden inşaatlarla birlikte 2,2 milyon m2 alanın takribi bir sene içinde devreye gireceğini vurgulayan EVA Gayrimenkul Değerleme Genel Müdürü Cansel Turgut Yazıcı, ”Bunların bir kısmı yapılmasa da İstanbul Finans merkezi hızla devam ediyor en azından bu stok devreye girecek. Sonuç olarak ofis fiyatları düşüyor, ofisler küçülüyor. Yapılmış ofis binalarında son dönemde biraz hareket olsa da birçoğu atıl durumda. Boş kalan ve uzun süre daha kiralanamayacak gibi duran ofis binalarının konuta dönüştürülebilmesi gerekli.” dedi.

Mevzuata göre imar planına uygun inşaat yapmak zorunluluğuna da dikkat çeken Yazıcı, “Hali hazırda ofis olarak imarı olan ve ofis olarak yapılmış binaları mevzuat açısından konuta çevirmek mümkün değil. Bu tür binalar için özel bir izin verilmeli ve düzenleme yapılmalı. Aksi durumda bu binalar cansız birer yatırım olarak milli servetimizden kaybetmemize neden olacak. Konut imal edildiğinde tabik i donatı alanı dediğimiz halkın ihtiyacı olan ekstra alanlar ayrılması gerekli. Bu konuda ise farklı uygulamalar yapılabilir. Örneğin; ofisinin konuta çevirmek ama isteyen ama imar planı izin vermeyenler park bahçe vb. bölgedeki sosyal donatı alanlarının iyileştirilmesi için para harcayarak izin alabilir. Farklı yaratıcı uygulamalar mutlaka bulunacaktır.

İmar planında hem ofis hem konut alternatifi olup ta ofis yapmayı tercih edenler için iş biraz daha kolay olabilir. Proje tadilatı ile değişikliğe gidebilirler. Ama planlamaya göre ticari imar ve konut imarı arasında kapalı alan büyüklüğü imalatı alanı kapasitesi farklıysa sorun büyüktür. Ama konut yaptığınızda daha az, ofis yaptığınız da daha fazladan yapabiliyorsanız ve daha fazla alan inşaa ettiyseniz bu durumda sıkıntılarınız olur. Her türlü durumda bu binaların boş kalmayıp ekonomiye kazandırılması büyük önem taşıyor. Ülkemizdeki barınma sorununun daha da zora sokulmaması için yerel yönetimlerin ve kanun yapıcıların bu konuda hızla karar almaları gerekli.” şeklinde konuştu.

Yönetmelik değşikliği gerekiyor

Gayrimenkul satışlarının artığını ve konut ihtiyacının çok yükseldiğini belirten EVA Gayrimenkul Değerleme Genel Müdürü Cansel Turgut Yazıcı, “İstanbul imar yönetmeliğine göre çatı aralarına bağımsız bölüm yapılamıyor. Bu kısımlarda ancak su deposu, asansör kulesi, doğalgaz yönetmeliğine uygun olarak kazan dairesi ile son kattaki bağımsız bölümlerle irtibatlı piyesler yapılabiliyor. Eğer son kata bağlantılı bir daire alanı yapılmadıysa mevcut binanın bu alanı boş duruyor ve ortak olarak kabul ediliyor. Ancak birçok binada, özellikle taban oturumu geniş binalarda ortada kullanılabilecek atıl bir alan kalıyor. Bu alanda yapılacak bir yasal düzenleme ile binaların kullanılmayan ve atıl duran son katlarına ısıtma, elektrik, kanalizasyon bağlanarak ve dekore edilerek bağımsız bölüm haline getirilmesi gündeme alınmalı.” dedi.
Gelirlerinin de bina sakinlerinin hesabına yansıtılması gerektiğini sözlerine ekleyen Yazıcı, “Hatta buradan elde edilen kira gelirlerinden hem bina hem de devlet vergi ile gelir payı elde edebilir, kiralamalar açık ihale ile yapılabilir. Şeffaflık içinde bütün taraflar için maksimum fayda sağlanabilir.

22 yılda 358 bin yeni bina yapıldı

İBB açık verilerine göre İstanbul’da 2000 senesinde sonra yapılmış 358 bin bina var. Bu binaların takribi olarak her 10 tanesinden 1 tanesinde bu değişim/gelişim yapılabilse ne olur? Yaklaşık 35 bin adet bağımsız bölüm hiç yeni bina yapmadan elde edilebilirdi. 20 tanesinin bir tanesinde bile bunu sağlasak 17 bine yakın yeni konutu hiç inşaat yapmadan yaratmış oluruz. Tabii ki bu bağımsız bölümlerin bir düzenlenme maliyeti var, ama bina zaten orada olduğu için sadece bu rakam iç dekorasyon ve düzenleme maliyeti ile sınırlı. Kira değerinin 2-3 senelik karşılığı ile bunu sağlamak mümkün olacaktır. Finansmanın nasıl sağlanabileceğini düşünmek gerekli. Sektör temsilcileri, Çevre Şehircilik ve İklim Bakanlığı ile bir araya gelip bu konuyu değerlendirmelidir.” şeklinde konuştu.

Verileri değerlendiren EVA Gayrimenkul Değerleme Genel Müdürü Cansel Turgut Yazıcı, 2022 yılı Ocak ayı sonu itibariyle 88.306 adet konut satıldığını belirterek, “İki yılı kıyasladığımızda bu yıl 2021 yılının aynı dönemine göre yaklaşık %25,1 oranında artış yaşandı. 2021 yılı Ocak ayı sonu itibariyle 2020 yılı aynı dönemini kıyaslayacak olursak yaklaşık %37,9 oranında düşüş yaşanmıştı.” dedi.

İpotekli konut satışları hakkında da bilgi veren Yazıcı, “Ocak ayında bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla % 69,43 oranında arttı.

2019’daki kampanyalar etkili oldu

İpotekli satışlar 2022 yılı Ocak ayında bir önceki yılın aynı ayına kıyasla % 69,43 oranında artarak 18.183 adet olarak açıklandı. Ocak ayında, toplam konut satışları içinde ipotekli satışların payı %20,6 olarak gerçekleşti. 2022 yılı Ocak sonu itibariyle baktığımızda gerçekleşen toplam ipotekli konut satışları 2021 yılının aynı döneminde gerçekleşen ipotekli konut satışlarına kıyasla yaklaşık %69,4 oranında artış gösterdi. Aynı şekilde 2021 ve 2020 senesinde uygulanan konut kampanyalarınındaki düşük faiz oranları iki dönemi kıyaslamada dengesizlik yaratıyor. 2019 senesinde 12 ay sonunda ipotekli konut satışları 332.508 olarak gerçekleşmişti.

2022 yılı Ocak ayı sonu itibariyle gerçekleşen kümüle konut satışlarının içinde ipotekli satışların oranı %20,6 mertebelerinde gerçekleşti. 2021 yılında bu oran aynı etkilerde dolayı %15,2 seviyelerindeydi.

Ocak âyında 27 bin 203 adet konut ilk defa el değiştirdi

Bir başka önemli veri de ilk satışlar, Ocak ayında gerçekleşen ilk el konut satışları bir önceki yılın aynı ayına göre %22,2 oranında artarak 27.203 adet açıklandı. Ocak ayında, toplam konut satışları içinde ilk el konut satışlarının payı %30,81 olarak gerçekleşti. İlk elde azalan konut satışlarındaki en büyük etken ilk el üretimlerinde stok miktarının yani yeni yapılan konutun azalması. Toplam satışlar içindeki satış yüzdesi önceki yıllarla benzer olsa da satış rakamlarındaki mutlak değer azalışından ilk el satışları da etkilendi.

İlk el konut satışları ise bir önceki yılın aynı dönemine göre % 22,2 arttı

2022 yılı Ocak ayı sonu itibariyle gerçekleşen kümüle ilk el konut satışları ise bir önceki yılın aynı dönemine göre % 22,2 oranında artarak 27.203 açıklandı. Ocak ayı sonu itibariyle toplam konut satışları içinde ilk el satışların oranı %30,81 civarında seyretti. 2021 yılı aynı döneminde bu oran %31,55 oranındaydı.

İstanbul, İzmir ve Ankara özelinde bakacak olursak; 2022 Ocak sonu itibariyle kümüle konut satışlarının, 2021 yılı aynı dönemine nazaran İstanbul’da yaklaşık %10,6, İzmir’de %35 ve Ankara’da ise %24,4 oranında arttığı görülmektedir.

Yabancılara konut satışları %77,12 oranında arttı

Yabancılara yapılan konut satışı 2022 yılı Ocak ayında bir önceki yılın aynı ayına göre %56,5 oranında artarak 4.186 adet açıklandı. Ocak ayında ilk sırayı 1.771 konut satışı ile İstanbul aldı. İstanbul’u sırasıyla 914 konut satışı ile Antalya ve 269 konut satışı ile Ankara izledi.

2022 yılı Ocak ayı sonu itibariyle yabancılara yapılan konut satışlarına baktığımızda bir önceki yılın aynı dönemine göre satışlar %56,5 oranında artarak toplam 4.186 adet açıklandı. 2022 yılı Ocak ayı sonu itibariyle yabancıya satılan kümüle konut adedinin toplam satışlar içindeki oranı %4,7 oranındadır. 2020 yılı aynı döneminde bu oran %3,8’idi.” şekline konuştu.