Türkiye’de son yıllarda yaşanan sosyoekonomik değişimler, konut sektöründe de belirgin etkiler yarattı. Dünya Gazetesi’nden Hamide Hangül’ün haberine göre, gelir dağılımındaki bozulma, artan maliyetler ve değişen demografik yapı, daire metrekarelerinin giderek küçülmesine yol açtı. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve sektör temsilcilerinin verileri, bu dönüşümün boyutlarını gözler önüne seriyor.

Ortalama daire metrekareleri 18 yılda 31 metrekare küçüldü

2000’li yılların başında ortalama 127 metrekare olan daire büyüklükleri, 2024 yılı itibarıyla 96 metrekareye geriledi. İstanbul Gayrimenkul Değerleme (İGD) tarafından yapılan çalışmaya göre, sadece son dört yılda daireler ortalama 16 metrekare küçüldü. 2021 yılında 112,4 metrekare olan daireler, 2024’te 96,4 metrekareye kadar düştü.

Bu küçülmenin en önemli nedenleri arasında alım gücünün azalması, boşanma oranlarındaki artış ve üniversite öğrencilerinin daha küçük konutlara olan talebi gösteriliyor. TÜİK verilerine göre, boşanma hızının 2023’te 2,03’ten 2024’te 2,19’a yükselmesi de hanelerdeki kişi sayısının azalmasına neden oldu. Ortalama hane halkı büyüklüğü, bu süreçte 4 kişiden 3 kişiye geriledi.

Apartmanlar küçülürken müstakiller büyüyor

Dairelerde yaşanan küçülmeye karşın müstakil evlerde farklı bir eğilim dikkat çekiyor. Son 18 yılda apartman daireleri ortalama 31 metrekare küçülürken, müstakil evlerin büyüklüğü 43 metrekare artarak 169 metrekareden 212 metrekareye yükseldi. Uzmanlar, arsadan ev yapma eğiliminin artması ve müstakil yaşamın cazibesinin bu büyümeyi tetiklediğini belirtiyor.

Gelecekte daha küçük daireler bekleniyor

Sektör temsilcileri, gelir adaletsizliği ve artan maliyetlerin önümüzdeki dönemde daire metrekarelerini daha da küçültebileceği görüşünde birleşiyor. Özellikle büyük şehirlerde konut fiyatlarının erişilmesi zor seviyelere çıkması, tüketicileri daha küçük ve ekonomik çözümlere yöneltiyor.

Bu dönüşüm, yalnızca konut sektörünü değil, aynı zamanda yaşam tarzlarını ve toplumsal dinamikleri de etkiliyor. Daha küçük alanlarda yaşamaya uyum sağlamak, bireylerin tüketim alışkanlıklarından sosyal ilişkilerine kadar pek çok alanda değişim yaratıyor.

“Gelir dağılımındaki bozulmaya işaret ediyor”

İstanbul Gayrimenkul Değerleme Kurucu Ortağı Ahmet Büyükduman, Türkiye’de konut sektöründe yaşanan önemli bir dönüşüme dikkat çekti. Büyükduman, ortalama hane halkı büyüklüğünün 4 kişiden 3 kişiye gerilediğini ve buna paralel olarak ortalama daire büyüklüğünün de 125 metrekareden 95 metrekareye düştüğünü belirtti. Ancak bu değişimin yalnızca hane halkı küçülmesiyle açıklanamayacağını vurguladı.

Büyükduman, konut fiyatlarının yükselmesi ve erişimin zorlaşmasının, gayrimenkul geliştiricilerini daha küçük daireler üretmeye yönlendirdiğini ifade etti.

“Son üç yılda dairelerin küçülmesi, ekonomik koşullarla ve konut piyasasındaki arz-talep dengesiyle daha yakından ilişkili görünüyor” diyen Büyükduman, müstakil konutların büyüklüklerinde gözlenen artışın ise gelir dağılımındaki eşitsizliğin bir göstergesi olabileceğine dikkat çekti.

Türkiye’de hanelerin yüzde 18’inin artık tek kişilik hanelerden oluştuğunu belirten Büyükduman, ruhsat alınan dairelerin ortalama büyüklüğünde de hızlı bir düşüş yaşandığını kaydetti. “Bir dönem 114 metrekare olan ruhsatlı dairelerin ortalama büyüklüğü, kısa sürede 96 metrekareye geriledi. Son 5-6 yılda ise bu rakam yaklaşık 10 metrekare daha azaldı” dedi.

İki önemli sebep: “Sosyolojik ve stagflasyon etkisi ”

Türkiye’de konutların metrekarelerinde yaşanan düşüşün iki temel sebebe dayandığı ifade ediliyor. Konuyla ilgili açıklamalarda bulunan uzman Büyükduman, ilk nedenin sosyolojik bir süreç olduğuna dikkat çekti. Türkiye’de ortalama hane halkı büyüklüğünün küçüldüğünü belirten Büyükduman, “10 yıl önce 4,1 olan ortalama hane halkı büyüklüğü, bugün 3,1’e geriledi. Bu rakamın daha da düşmesi bekleniyor” dedi. Avrupa’da bu oran 1,8 seviyesinde.

İkinci nedenin ise ekonomik koşullardan kaynaklandığını ifade eden Büyükduman, stagflasyon ortamında maliyet artışlarının fiyatlara yansıtılmasının zorlaştığını belirtti. “Müteahhitler, yüksek maliyetler ve tüketici talebi doğrultusunda daha küçük dairelere yöneliyor. Örneğin, 120 metrekarelik bir daireyi 6 milyona satmak zorlaştığında, metrekare küçültülerek fiyat daha erişilebilir hale getiriliyor” dedi.

Büyükduman, bu küçülme eğiliminin önümüzdeki dönemde de devam etmesini beklediğini sözlerine ekledi.

Müteahhitlerin talepleri, küçük dairelere yönelmiş durumda

Mimar Dr. Ahmet Erkutoğlu, eskiden 3 + 1’in altında daire inşa edilmediğini, ancak son yıllarda bu durum değişmeye başladığını söyledi.

Erkutoğlu, şöyle devam etti:

“Bugün büyük bir konut projesinin yüzde 30’u 1 + 1, yüzde 40’ı 2 + 1, yüzde 25’i 3 + 1, yüzde 5’i de 4 + 1 ve üzerindeki dairelerden oluşuyor. Müteahhitlerden de bu yönde talepler geliyor. Çünkü küçük daire daha kolay satılıyor.

Ekonomik şartlarla alım gücünün zayıflaması, üniversite öğrencilerinin talepleri ve boşanmaların artmaya başlamasıyla tek başına yaşam tercih ediliyor. Bu da 1 + 1 ve 2 + 1 dairelere talebi artırıyor.

Fiyat farkları da söz konusu

Mesela 1+ 1 bir daire ortalama 5-6 milyon TL, 2 +1 bir daire 9-10 milyon TL, 3+ 1 daire 14-15 milyon TL arasında oluyor. Ancak bölgesine göre fiyatlar farklılık gösteriyor.”

Türkiye İstatistik Kurumu, 2019 yılına ilişkin evlenme ve boşanma istatistiklerini yayımladı. Buna göre, geçen yıl evlenen çiftlerin sayısı 2018 yılına göre yüzde 2,3 azalarak 541 bin 424’e geriledi. Kaba evlenme hızı binde 6,56 olarak gerçekleşti. Geçen yıl boşanma sayısı bir önceki yıla göre yüzde 8 artarak 155 bin 47’ye yükseldi. Kaba boşanma hızı binde 1,88 oldu.

Ortalama ilk evlenme yaşı, geçen yıl erkekler için 27,9, kadınlar için 25 olarak kaydedildi. Boşanmaların yüzde 36’sı evliliğin ilk 5 yıllık döneminde, yüzde 20,6’sı ise 6-10 yılında gerçekleşti.

En yüksek kaba evlenme hızı Aksaray’da

En yüksek kaba evlenme hızı binde 7,89 ile Aksaray’da görüldü. Bu ili binde 7,86 ile Adıyaman, binde 7,77 ile Kilis izledi. Kaba evlenme hızı en düşük binde 4,45 ile Gümüşhane’de oldu. Bu ili binde 4,93 ile Tunceli, binde 5,19 ile Bayburt takip etti.

Geçen yıl kaba boşanma hızı en yüksek il binde 2,95 ile İzmir oldu. Bu ili binde 2,88 ile Antalya, binde 2,71 ile Muğla izledi. Kaba boşanma hızı en düşük il ise binde 0,25 ile Hakkari oldu. Bu ili binde 0,33 ile Siirt ve Muş izledi.

Yabancı gelinlerde ilk sıra Suriyelilerin

Yabancı gelinlerin sayısı 2019’da 23 bin 264 olarak kaydedilirken, toplam gelinlerin yüzde 4,3’ünü yabancılar oluşturdu. Yabancı gelinler uyruklarına göre incelendiğinde, yüzde 14,5 ile Suriyeli gelinler ilk sırada yer aldı. Suriyeli gelinleri yüzde 11,7 ile Azerbaycanlı gelinler ve yüzde 10,5 ile Alman gelinler izledi.

Yabancı damatların sayısı geçen yıl 4 bin 580 olurken, bu rakam toplam damatların yüzde 0,8’ini oluşturdu. Yabancı damatlar uyruklarına göre incelendiğinde, yüzde 31 ile Alman damatlar birinci sırada yer aldı. Alman damatları yüzde 16,4 ile Suriyeli damatlar ve yüzde 6,8 ile Avusturyalı damatlar takip etti.

Mehtap Yılmaz Özdemir-AA