Avukat Kiraz’ın değerlendirmeleri şöyle…

Amatör yıkım artık geride kalıyor

2012 yılında hayatımıza giren kentsel dönüşüm ile birlikte mahallelerimizde yaşanan bina, site yıkımlarını gözlerimizle gördük ve maalesef birçok yıkımın amatörce yapıldığına da şahit olduk. Bazı yıkımlarda yıkım personelinin öldüğüne ve yaralandığına yine yoldan geçen insanların ve araçların ciddi zararlar gördüğünü de bu noktada izledik. Yurt dışına çıkanlar her dönüşlerinde orada yapılan inşaat yıkımlarının ne kadar profesyonelce yapıldığını görebildiler ve anlattılar. Burada ise bir müteahhit yıkarken tüm yolu kapatabiliyor ve bunu kapatırken de yola o binadan bir koltuk koyarak güvenliği aldığını düşünebiliyordu. Yine binalar yıkılırken amatörce bir şekilde yıkımların yapıldığını iş güvenliği ve insan sağlığının hiçe sayıldığını da söyleyebiliriz.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı artık bu kaosa bir son verdi ve 01.07.2022 tarihinde yürürlüğe girmek üzere Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmeliği yayınlamış oldu. Bu yönetmelik ile hem kentsel dönüşüm hem de olmayan yerlerdeki her türlü bina yıkımının ne şekilde yapılacağı belirlenmiş oldu ve bir de artık dünyada çokça yapılan ama Türkiye’de maalesef başarılı olmayan patlamalı yıkımın esasları da düzenlenmiş oldu.

Yeni yönetmelik ne diyor?

13.10.2021 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik neler getiriyor?

1) 21.50 metreden yüksek binalar için fenni sorumluluk inşaat mühendisine ait olacaktır. Ayrıca 2 bodrumlu veya patlayıcı ile yapılan yıkımlarda da inşaat mühendisi fenni mesul olmak zorundadır.

2) Artık tüm binalar o binayı yıkmaya uygun sınıfta yeterliliğe sahip Yapı Müteahhitti sorumluluğu altında yıkılacaktır. Eskiden müteahhitler bir yıkım şirketine yıkım işini verirler ve sorumluluk almazlardı. Yeni düzenleme ile yapı müteahhiti artık yıkımda temel sorumlu olmuştur.

3) Yıkımlarla ilgili en fazla konuşulan insan özellikle de çocuk sağlığını çok etkileyen son yıllarda kentsel dönüşüm nedeniyle alerji ve hava yolu hastalıklarının artmasında etken olan bina yıkımlarında ortaya çıkan asbest ve kimyasal maddelerin binalardan önce güvenli bir şekilde sökülüp uzaklaştırılması zorunluluğu getirilmiş ve bu yapılmadan binaların yıkımına geçilemeyeceği net olarak tanımlanmıştır.

4) Kültür ve Tabiat Varlıkları etkileşim alanına giren her yapı için yıkım ruhsatı düzenlenmeden önce Kurul onayı alınmak zorunluluğu getirilmiştir.

5) Mevcut yönetmelik kapsamında artık Avrupa Birliği yıkım standartları da uygulanacaktır.

6) Yıkımda artık yetkili kılınan müteahhit bir taşeron firma ile çalışacak ise yıkımın tüm esaslarını yani Yıkım Planını hazırlayarak ilgili firmaya verecek ilgili firma tüm çevre güvenlik önlemlerini, trafik tedbirlerini, iş güvenliğini alacak, tüm alt yapı ile ilgili işlemlerin nasıl sonlandırılacağını, bitişik nizam yapılaşma var ise buna ilişkin tedbirleri bu plan kapsamında uygulayacaktır. Belediyeler yıkım ruhsatı vermeden önce Yıkım Planını inceleyecekler ve eksiklik halinde 10 gün içinde bu eksikliklerin düzeltilmesini isteyeceklerdir. Eksiklik yok ise başvurudan itibaren İLÇE BELEDİYELERİ ARTIK 15 GÜN İÇERİSİNDE YIKIM RUHSATI VERMEK ZORUNDADIR. Eksiklik var ve giderilmiş ise BEŞ GÜN İÇERİSİNDE YIKIM RUHSATI VERİLMEK ZORUNDADIR.

7) Yıkım ruhsatı alındıktan sonra artık binaların yıkıma başlama süresi 1 aydır. Yıkıma 1 ay içinde başlanacak ve her halükarda 3 ay içerisinde tamamlanacaktır. Bu gerçekleşmediği takdirde yıkım ruhsatı geçersiz hale gelecek ve yeniden yıkım ruhsatı alınacaktır. Bu çevremizde yer alan binalar açısından müteahhit kaynaklı gecikmeleri veya keyfiyeti artık sona erdirmiştir.

8) Yıkım ruhsatı almış olan müteahhit yıkıma başlayacağı tarihten 7 gün önce ilgili mülki idare amirine (kaymakama) bildirimde bulunmak zorundadır.

9) Yıkımı yapılacak olan binanın 2,5 m yüksekliğinde paravan konulmak suretiyle kapatılması zorunluluğu getirilmiştir.

10) Yıkıma başlamadan 3 gün önce komşu tüm parsellerde oturanlara gerekli duyuru yapılmak zorundadır.

11) Patlamalı yıkım yapılacaksa belediye başkanlığı o bölge halkını 7 gün önceden bilgilendirecektir. Patlamalı yıkım gününde gerekli güvenlik, yangın ve sağlık ekibi hazır bulundurulmak zorundadır.

12) Bitişik nizam yapılaşma olan yerlerde yıkımın komşu parsele ve binaya zarar vermemesi için kısmen veya tamamen elle yıkım tekniği uygulanması şart koşulmuştur.

13) Tam yıkım çatıdan başlayarak aşağıya doğru yapılacak ve alt düşeyde yıkım işlemleri de yapılarak aynı anda yıkım yapılamayacaktır. Tüm yıkım sürecinde yıkılan alanlar zemine hemen indirilecek ve asla zeminde ve zemin çevresinde çukur oluşturulmayacaktır. Çevremizde gördüğümüz birçok yıkımda yola ve kaldırımlara ne şekilde zarar verildiğini görmekteyiz. Artık yıkım yapan asla zemine ve çevreye zarar vermeyecektir.

14) Yıkım atıkları hiçbir şekilde dere, ırmak, nehir ve akarsu doldurulması suretiyle dökülemeyecektir.

15) Hafriyat atıklarının geri dönüşümünün yapılabilmesi için tüm asbest ve kimyasal içerikleri söküldükten sonra seçici yıkım yapılacaktır.

16) Yıkımlarda en fazla sorun oluşturan ve çevrede yaşayanları ciddi şekilde tehdit eden tozlarla ilgili olarak çevre mühendisi onaylı bir çevre yönetimi süreci Yıkım Planına eklenmek zorundadır.

Kanunun davaya konu olan 3’üncü maddesinin 7’nci fıkrası, kanunun uygulanması için belirlenen alanların sınırları içinde olup riskli yapılar dışında kalan diğer yapılardan uygulama bütünlüğü bakımından bakanlığın gerekli gördüklerinin, riskli olmadığı gözetilmek kaydıyla kanun hükümlerine tabi olmasını öngörüyor.

Anayasa Mahkemesi, bu konuda daha önce yapılan düzenlemeyi 27 Şubat 2014’te iptal etmişti. Bu iptal kararı üzerine Hükümet, 14 Nisan 2016’da yayınlanan torba yasa ile iptal edilen hükümleri yeniden düzenlemişti.

Yüksek Mahkemenin iptale ilişkin gerekçeli kararında, değerlemede yapıların riskli olmadığının gözetilmesine ilişkin hükmün, maliklerin mülkiyet haklarına yönelik kısıtlamaları dengelemediği kaydedilerek, Anayasa’nın 13 ve 35’inci maddeleri uyarınca iptal edilmesi gerektiği görüşü yer aldı.

7 yıldır direniyordu

Gazete Habertürk’ün haberine göre isminin sadece Yang olduğu açıklanan kadın kentin en büyük istasyonu dahil pek çok yapının yükseleceği arazide sadece 120 metrekare arsa üzerinde yükselen 7 katlı binasının yıkımına 7 yıldır direniyordu. Kadına verilen ilk teklif 10 milyon TL’ydi.

“20 yıl sürecek kentsel dönüşüm projesi daha erken bitecek”

Bulut, bu yıl Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın aldığı tedbirlerle projelerin hızlandırılması ve önünün kesilmesinin önlenmesi adına inanılmaz çalışmalar yapıldığını ifade ederek, şunları kaydetti:

“Bu çalışmanın sonucu olarak bu yıl kentsel dönüşüm projesi inanılmaz hızla ilerlemeye başladı. Geçtiğimiz yıla kadar yapılan 80-100 bin konutun dönüştürülmesine istinaden bu yıl 60 bin binanın dönüşümünün yapılacağını öngörüyoruz. Bu da kentsel dönüşümün inanılmaz hız kazandığını gösteriyor ve 20 yıl süreceği düşünülen kentsel dönüşüm projesinin daha erken biteceğini bize müjdeliyor. Geçtiğimiz yıla kadar yapılan yıkımların oluşturduğu rakam yaklaşık 5 milyar lira seviyesindeydi. Ancak sadece 2017 yılında 3 milyar liralık işlem hacmi olacağını düşünüyoruz.”

“Depreme dayanıksız 1 milyon 200 bin bina dönüştürülecek”

Depreme dayanıksız 1 milyon 200 bin binanın dönüştürüleceğini, bu rakamın yüzde 40’ının İstanbul, yüzde 25’inin ise İzmir’de bulunduğunu bildiren Bulut, kentsel dönüşüm ile Türkiye’nin depreme hazırlanması ve depremlerde oluşacak etkiyi en aza düşürmenin amaçlandığını kaydederek, “Marmara depreminin üzerinden 18 yıl geçmesine rağmen ‘Depreme tam olarak hazırız’ diyemeyiz ama kentsel dönüşümde faaliyetler çok hızlı şekilde ilerliyor” dedi.

Konut alacaklara tavsiyeler

Konut alacak vatandaşlara tavsiyelerde bulunan Bulut, alım için deprem sonrası projelendirilmiş, inşa edilmiş yapıların tercih edilmesi gerektiğini, deprem öncesi yapıların büyük bir bölümünün risk taşıdığını vurguladı.

Son yıllarda sayısı artan ve 20-30 kat yüksekliklere varan çok katlı binaların depreme dayanıklılığına ilişkin de değerlendirmelerde bulunan Bulut, binanın yüksek ya da alçak, büyük ya da küçük olması arasında bir risk farkı bulunmadığını, binaların yeni yönetmeliklere uygun biçimde yapıldığını, “Bu bina yüksektir, depremde daha risklidir. Bu daha kısadır, daha güvenlidir” diye bir şey olmadığını söyledi.

Yıl sonuna kadar yıkım sektöründe 8 milyar lira beklentisi

Türkiye’de halkın bilinçlenmesi, müteahhitlerin konuyu ele alması, kamu kuruluşlarının kendi yapılarının dönüşümlerini hızlandırması gibi nedenlerle kentsel dönüşümün hız kazandığını ve geçen yıla kadar çıkan engelleyici bazı unsurların yapılan çalışmalarla önemli ölçüde azaltıldığını belirten Bulut, bu çerçevede 2017 sonuna kadar yıkım sektörü ekonomisinin 8 milyar lira seviyesine ulaşmasını beklediklerini ifade ederek şunları söyledi:

“Bunun yüzde 20-25’lik kısmı sadece İstanbul için yapılacak yatırımlar olacak. İstanbul, şu an Türkiye’de en fazla önem arz eden kent. Nüfus olarak, çok fazla insanın yaşadığı ve yüksek derecede deprem riski altında olduğu için kentsel dönüşüm projesindeki etkisine çok daha önem vermeliyiz.”

AA

Bir cadde üstünde, 50 yıllık 4 katlı bir bina kentsel dönüşüm çerçevesinde iş makineleri tarafından yıkılırken, aynı cadde üzerinde hayat normal şekilde devam ediyor. Bir gidiş, bir geliş yönlü araç trafiği bulunan caddede sadece tek yönde trafik kesilirken, insanlar ise yine sağa sola, işlerine, evlerine gidip gelmeye devam ediyorlar. İşin ilginci, onca çıkan gürültüye rağmen yıkım çalışmasına dönüp bakan hiç kimse yok.

2 milyon bina yenilenecek

‘Kentsel dönüşüm’ olarak bilinen ‘6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüşümüne’ dair yasa 2012 yılında kabul edilmekle birlikte uygulama yönetmeliğinin yılsonunda çıkması sonucu; aslında ‘kentsel dönüşüm’ 2013 yılından itibaren uygulanmaya başlandı.

Kentsel dönüşümün hedeflerinde Türkiye’deki 6 milyon binadan 2 milyonunun acilen yenilenmesi yer alıyor. Konut hesabıyla 19 milyon 500 bin konutun 6 milyon 500 bini 15 yıllık süreçte yenilenecek. İstanbul açısından baktığımızda ise 1 milyon 500 bin binanın üçte biri yenilenecek.

Bizim Gazete

Yol trafiğe kapandı

Olay yerine gelen itfaiye ekipleri binanın molozlarının altında bir vatandaş kalma ihtimaline karşı araştırma yaptı. Enkazın altında kimsenin olmadığı tespit edilmesinin andından binanın kaldırılması için çalışma başlatıldı. Moloz parçalarının düştüğü yol araç trafiğine kapatıldı.

‘Açık göz mal sahiplerine karşı tedbir alınmalı’

AA’nın haberine göre, 2012’de ilk kez patlatmalı yıkım tekniği kullanılarak başlatılan kentsel dönüşümde gelinen süreç ve önümüzdeki dönem gelişmelerine ilişkin bilgi veren Mehmet Bulut, süreç içinde öngörülmeyen bazı sıkıntılar yaşandığını, bunlardan birinin de hak sahiplerinden kaynaklanan sıkıntılar olduğunu ifade etti. Çoğu hak sahibinin muvafakat vermesine karşın birkaç kişinin sona kalıp rantı yükseltebilmek adına sorun çıkardığını, bunun da kentsel dönüşümde süreci ciddi şekilde engellediğini savunan Bulut, bu durumun en son örneklerinin Fikirtepe’de yaşandığını anlattı. Bu sorunla ilgili bir düzenleme gerektiğinin altını çizen Bulut, Çevre ve Şehircilik Bakanı Mehmet Özhaseki’nin gerekirse bakanlık olarak bölgede çalışma yürüteceklerini açıkladığını hatırlattı.

1 milyon konut yıkılacak

2012 yılında planlı dönüşüm ve yıkım çalışmalarının 4-5 bin bina ile başladığını, yıkılan bina sayısının 2013 yılında 10-12 bin binaya, 2015’te 35 bin binaya çıktığını kaydeden Mehmet Ali Bulut “1 milyon konutun yıkılacağını düşünürsek, bu sayının artması lazım ki süreç 10-15 yıl içerisinde tamamlansın” dedi. Bulut, yapılması planlanan düzenlemeler ve Bakanlığın sorunlara müdahale etmesi ile 2017 yılında bu rakamın 200 bin seviyelerine çıkabileceğini dile getirdi.

Yıkılan konutların yüzde 20’si İstanbul’da

Kentsel dönüşümde ilk hedefin İstanbul olduğunu hatırlatan Mehmet Ali Bulut, yıkılan binaların yüzde 20’sinin de İstanbul’da olduğunu açıkladı. Bu hesapla Türkiye genelinde dönüştürülen 100 bin binadan 20 bininin İstanbul’da olduğunun söylenebileceğini kaydeden “İstanbul’da ulaşılan enkazın da bu kapsamda 10 milyon metreküp civarında olduğunu tahmin ediyoruz” diye konuştu.

‘Yıkım yapmak uzman işidir’

Yıkım Müteahhitleri Derneği Başkanı Mehmet Ali Bulut, 10 yıl önce buna yıkım sektörünün ‘amatör’ bir sektör olduğunu belirterek tamamen el yordamıyla iş yapıldığını söyledi. Bugün ise kentsel dönüşümün etkisiyle Avrupa’daki tüm metotların Türkiye’de de kullanılmaya başlandığını anlatan Bulut, özellikle yüksek yapılarda patlayıcılı yıkımın daha az maliyet oluşturduğunu, daha ekonomik olduğunu anlattı. Özellikle patlatmalı yıkımlar başta olmak üzere tüm yıkımların işi bilen ve bu işe yetkisi olan firmalar tarafından yapılması gerektiğini vurgulayan Bulut, aksi halde yıkımların herkes için büyük risk oluşturabileceği konusunda uyardı. Geçen yıl Maltepe’de, dönemin bakanı Fatma Güldemet Sarı’nın katılımıyla yapılan patlamalı yıkımda ehil olmayan bir firma yıkım yaptığı için binaların ayakta kaydığını hatırlatan Bulut, “Bu yıkımı Gazi Üniversitesi ihale etti ve ihaleye Türkiye’de bu konuda yeterliliği olan firmalar davet edilmedi. Şu an Türkiye’de yeterliliği olan uzman firma sayısı 1 ya da 2’dir” açıklamasında bulundu. Sadece gelişmiş ülkelerin uygulayabildiği patlayıcılı yıkım faaliyetlerinin Türkiye’de de hızlandırılması gerektiğini ifade eden Bulut “Böylece Türk yıkım müteahhitleri tecrübe kazanabilir ve dünya pazarında yer bularak ülkemize kazanç sağlayabilirler” şeklinde konuştu.