Ayşe Fügen Arda’ nın bu haftaki yazısı;

Kökeni daha eskiye dayansa da son birkaç yıldır dünyada gündem olmayı başaran dijital para birimi bitcoin ve onun ardında yatan blockchain teknolojisi, şimdiden birçok sektörü etkilemeye başladı. Bitcoinin bu kadar değerli olmasının nedeni dünya üzerinde yalnızca 21 milyon adet olması ve kripto yani şifreli bir altyapıya sahip olması. Blockchain de işte tam olarak burada devreye giriyor. Blockchain en basit anlamda, dijital ortamda yapılan her işlemin dağınık veri şekilde gönderilmesi, yani bir zincir şeklinde dağıtılması anlamına geliyor. Her zincirde onay olması gerekiyor. Bir bilginin binlerce parçaya bölündüğünü ve hepsinin dijital olarak imzalı olduğunu düşünün. Herhangi bir otoriteye bağlı değil, müdahale edilemez ve güvenilir. Oldukça hızlı ve şeffaf. Böylesine büyük bir koruma sistemi, var olan tüm sektörlere uygulanabilir bir gelecek sunuyor.

Blockchain’in gayrimenkul sektörüne etkileri neler olacak?

Türkiye, gayrimenkul sektörü olarak dünya trendlerini yakından takip eden bir ülke. Bu sektörün yeniliklere açık olması, blockchain teknolojisinin zamanla daha anlaşılabilir ve kullanılabilir olması, toplumumuz için büyük bir kolaylık haline gelecek. Elbette dünyada bazı ülkeler blockchain teknolojisini resmi olarak kullanmaya başladı bile. Örneğin İsveç Ulusal Kadastro Birimi, kağıt ve postaya dayalı sistemini blockchain teknolojisiyle yeniledi. Daha da büyük bir atılım olarak İsveç telekomünikasyon şirketi Telia, danışmanlık firması Kairos ile anlaşarak blockchain’i İsveç tapu sistemine adapte edecek. Bu gelişmeler ışığında, gayrimenkul sektörünü ne gibi kolaylıklar beklediğine bir bakalım.

Çoklu Kayıt Sistemi

Blockchain’in, sektördeki ilk etkilerinden biri verilerin depolanması ve paylaşılabilmesine yönelik. Bir gayrimenkul işleminde oluşabilecek verilerin (müşteri bilgileri, temsilci bilgileri, sözleşmeler, diğer yasala belgeler vs.) ulaşılabilirliği günümüzde çok zor. Bu parçalı yapı belge sahteciliği başta olmak üzere, birçok soruna da açık durumda. Teoride blockchain bu dağınık ve şeffaf olmayan yapının üstesinden gelebilir. Bu teknoloji sayesinde gerçek zamanlı, hızlı, paylaşıma açık ve gayrimenkul danışmanları arasında iş birliği sağlayacak ulusal bir veri tabanı oluşturmak mümkün olabilir.

Mülkiyet kaydı

Sektörde özellikle sıkıntı yaşanan konulardan biri de mülkiyet kaydı sorunu. Yerelden kurtulamayan mülkiyet kayıtlarıyla ilgili online ortama aktarımlarla ilgili de problemler var. Erişim zorlukları da cabası. Bu sorunların çözümü ise blockchain teknolojisinde yatıyor. İlk defa bu teknolojiyi kullanan yerel yönetim ise Amerika’nın Illinois eyaletindeki Cook County oldu. Burada bir gayrimenkul işlemi gerçekleştiğinde normal bir tapu hazırlanıyor ama ek olarak dijital bir “token” da oluşturuluyor. Bu tokenların zaman içerisinde tapu yerine geçmesi bekleniyor. Blockchain içerisinde yer alan tokenların çalınması veya üzerinde değişiklik yapılabilmesi gibi durumlar imkansız. Gelecek zamanda bu tokenlar sayesinde saniyeler içerisinde tapu devir işlemi güvenilir ve şeffaf şekilde yapılabilecek. Aynı zamanda doğal olarak bir merkezi veri tabanı da oluşacak.

İşlem Güvenilirliği

Gayrimenkul alım-satım işlemlerinde güven çok önemlidir ve çoğu zaman bu güven suistimal edilmeye de müsaittir. Blockchain teknolojisinin gayrimenkul alım-satım işlemlerine adapte olmasıyla birlikte, taraflar arası güven problemi yaşanmayacak. Blockchain üzerinde yalnızca tek bir kimliğe sahip olabiliyorsunuz ve tüm finansal veriler karşı tarafla güvenli şekilde paylaşılıyor. Alıcı ve satıcı birlikte olsun veya olmasın, işin mali tarafı blockchain güvencesiyle gerçekleşiyor ve işlemler tamamlanmadan asla süreç serbest bırakılmıyor.

Gelecek zamanlar giderek daha da dijital hale gelecek ama dijital dünyanın sorunları blockchain teknolojisiyle azalacak gözüküyor. Tüm dünyanın gözü önünde yapabileceğiniz işlemler, kolay ulaşılabilen veri tabanları, saniyeler içerisinde hazırlanan sözleşmeler, onaylanan belgeler, ücretsiz para transferleri ve daha birçok güvenli yenilik blockchain içerisinde yatıyor.

Yurt Dışı Satış Müdürlüğü süresince 9 Ortadoğu ülkesi sayesinde bu bölgelerin pazar dinamiklerini yakından takip ederken farklı kültürlere adapte olarak yıllarca bu ülkelere satış yaptı. Satış, pazarlama, finans ve yatırım konularında sahip olduğu uzmanlığı emlak sektöründe kullanmaya karar vererek, 2013 yılında “Coldwell Banker Baras” çatısı altında kendi işini kurdu.

Emlak sektöründe dünya lideri bir markanın çatısı altında hizmet sunarken Los Angeles, Miami ve Barcelona’da Lüks Konut Satış Uzmanlığı eğitimleri aldı. Özel bir ruha sahip olan, farklı, sıra dışı ve lüks mülklerin doğru pazarlanması gerektiği vizyonunuyla kendi liderliğinde kurduğu ödüllü ekibi ile birlikte 4 yıldır üst üste Türkiye ciro birinciliği pozisyonunu koruyan Ayşe Fügen Arda, “Lüks Konut Uzmanı” olarak sektöre yön vermeye devam ediyor.

Ayşe Fügen Arda’nın yeni yazısı;

Eski adıyla OVP (Orta Vadeli Program), yeni adıyla YEP (Yeni Ekonomi Programı) birçok sektörde ekonomik olarak yenilikler ve değişiklikler vadediyor. Özellikle Türk lirasının değerini korumak için atılan adımlar dikkat çekerken, Yeni Ekonomi Programı’nda kiracıları ve ev sahiplerini ilgilendiren kararlar da alındı. Buna göre, programda yer alan tedbir maddesinde artık kira zammının ÜFE (Üretici Fiyat Endeksi) ile değil, TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi) ile belirleneceği yer alıyor.

Kira zamlarını neden ÜFE yerine TÜFE belirliyor?

Kira zamlarındaki üst sınırda ÜFE yerine TÜFE tercihine gidilmesi, Yeni Ekonomi Programı’nın Enflasyon bölümünün Politika ve Tedbirler başlığı içerisinde yer alıyor. Alınan bu karar üst sınırın TÜFE ile belirlenmesinde en önemli neden, ÜFE’nin döviz kuru ve emtia fiyatlarındaki gelişmelere aşırı hassas olması. Yani bir anlamda, alınan bu kararla kira zamlarındaki üst sınırın aşırı yükselmesinin önüne geçilmesi planlanıyor. Yeni Ekonomi Programı 2019-2021 yıllarını kapsayacak şekilde, 3 yıllık olarak hazırlandı. Buna göre kira zammı üst sınırında ÜFE yerine TÜFE tercihi şimdilik 3 yıl geçerli olacak.

Kira zamları nasıl etkilenecek?

Kira zamları üst sınırı için ÜFE’nin son 12 aylık ortalamasına bakılıyordu ve artık TÜFE’nin son 12 aylık ortalamasına bakılacak. Geçtiğimiz Eylül ayı rakamlarına bakacak olursak; ÜFE’deki ortalamanın %21,36 ve TÜFE’nin %13,75 olduğunu görüyoruz. Örneğin 2.000 TL kira ödeyen bir kiracıya üst sınırdan yaklaşık 427,2 TL zam yapılabilecekken, bu rakam artık yaklaşık 275 TL olacak. Arada ciddi bir fark olduğu gözden kaçmıyor. Üstelik son ekonomi verileri de bu makasın biraz daha açılabilme ihtimalini gösteriyor. Bu nedenle hükümetin kiracılar için attığı bu adım olumlu karşılanıyor. Enflasyona olan etkilerinin ne olacağını ise zamanla hepimiz göreceğiz.

İşte Ayşe Fügen Arda’nın bu haftaki yazısı:

Kabul etmek gerekir ki, ülkemiz zor günler geçiriyor ve hemen her geçen gün yeni bir haberle uyanıyoruz. Türk lirasının başta dolar olmak üzere, neredeyse tüm dünya para birimleri karşısında değer kaybediyor oluşuna önlemler almak ve para birimimize gereken değeri verebilmek adına birçok sektör gibi gayrimenkul sektöründe de son dönemde birçok değişiklik yapılıyor. Yapılan son değişikliklerden biri de gayrimenkulde her türlü dövizle satış ve kiralamaya son verilmesi oldu.

Resmi Gazete’de de yayımlanan kararnameye göre Türkiye’de yerleşik kişiler her türlü menkul ve gayrimenkul satış ve kiralamasını bundan sonra TL üzerinden yapacak. Eski tarihli döviz ile yapılan işlemler ise 30 gün içerisinde TL’ye çevrilecek. Aslında uzun zamandır konuşulan ama bir türlü adımlar atılamayan bu karar kulağa ilk başta çok iyi bir hareket gibi geliyor ancak bu kararda dövizin TL’ye dönüştürülmesi konusunda hangi kurun baz alınacağına dair bilgiler yer almıyor. İşte bu noktada da işin içerisine sektördeki tüm tarafları düşündüren bir belirsizlik giriyor. Bu durumda taraflardan biri memnun olurken, bir diğer memnun olmuyor. Örneğin bu kararla dövizli kiranın büyük oyuncusu olan perakendenin eli rahatlamış gözüküyor. AVM’lerde kiraların yaklaşık %70’i döviz üzerinden yapılırken, %30 kadarı TL cinsinden yapılıyor. Birçok AVM’nin şu an 2016 yılı düzeyindeki kurlardan ödeme yaptığı düşünüldüğünde, perakendeciler dövizi TL’ye çevirme konusunda bu fiyatlarda bir denge yaratılacağını düşünüyor. AVM yatırımcıları ise zaten halihazırda kur sabitlemesine gidildiğini ama bankalara olan kredi borcunun güncel kurdan ödendiğini söylüyor. Bu nedenle dönüşüm güncel kurdan yapılmazsa hem AVM’ler borç ödeme konusunda hem de bankalar borçlarını alma konusunda sıkıntıya girebilir. Kira ve satışlardan sürekli zarar etme durumunda olan ve borcunu ödeyemeyen birçok AVM kapanma tehlikesiyle karşı karşıya kalabilir.

AVM yatırımcıları ödeyecekleri 15 milyar doların üzerindeki borçları için nasıl bir yol izleneceğini merak ediyor ama bu konuda henüz hiçbir açıklama yok. Bazıları borçların ertelenebileceğini düşünürken bazıları da bu borcun TL’ye çevrileceğini inanıyor. Her iki taraf TL’yi destekliyor ama şartların net olmadığı bir ortamda kimse önünü göremiyor. Görüldüğü üzere bu belirsizlik çözülemezse, aslında desteklenmesi gereken ve birçok kişi tarafından olumlu karşılanan bu TL’ye değer kazandırma atağı ters tepebilir ve ciddi bir iç hasar yaratabilir.

Emlak sektöründe dünya lideri bir markanın çatısı altında hizmet sunarken Los Angeles, Miami ve Barcelona’da Lüks Konut Satış Uzmanlığı eğitimleri aldı. Özel bir ruha sahip olan, farklı, sıra dışı ve lüks mülklerin doğru pazarlanması gerektiği vizyonunuyla kendi liderliğinde kurduğu ödüllü ekibi ile birlikte 4 yıldır üst üste Türkiye ciro birinciliği pozisyonunu koruyan Ayşe Fügen Arda, “Lüks Konut Uzmanı” olarak sektöre yön vermeye devam ediyor. Ayşe Fügen Arda gayrimenkul yatırımında kazanmanın ipuçlarını kaleme aldı.

İşte Ayşe Fügen Arda’ nın bu haftaki yazısı;

Konut gereksinimi dolayısıyla konut sahibi olma isteği barınma ihtiyacından doğuyor. Bugünün konut gereksinimi ise gayrimenkulün, sosyo-ekonomik sektörlerin başında yer alması ile kavram değiştirmiş durumda. Konut uzun yıllar barınma işlevinin yanında yıllarca yatırım aracı olarak görüldü.

Mevcut ekonomik şartlarda ise birçok farklı yapısal etkenle birlikte konuttaki yüksek getirili kâr marjı yıllar sonra farklı bir yöne doğru ivme kazanmış durumda.

Ülkemizde de son yıllarda önemli fiyat değişiklikleri yaşanıyor. Ancak, Türkiye’deki bu fiyat değişikliklerinin konut fiyat endeksi, analiz dönemi, incelenen yerel piyasa, siyasi şartlar ve seçilen fiyat düzeltme ölçütüne göre değiştiğini de bilmek gerekiyor. Artan konut fiyatları dönemlere göre incelendiğinde, düşüşler de söz konusu. Bu bakımdan öncelikle şunu unutmamak gerekiyor: İster konut olsun ister döviz veya başka bir ekonomik enstrüman, yatırım alınırken yapılır. Yani çok yüksek fiyattan bir mal alarak yatırım yapılmaz. Tam tersine oldukça uygun fiyattan alınmalı ki, fiyat normal seviyelere gelse bile siz kâr edebilesiniz. İşte bu nedenle de “yatırımlık konut” kavramı oluşuyor. Her halükârda bir konutun yatırım amaçlı olarak kullanılabilmesi için bazı kriterlere sahip olması gerekiyor. İsterseniz yatırımlık konutlar için bazı önemli noktalara bir bakalım…

Tapuyu incelemeden asla

Yatırımlık veya değil, bir gayrimenkul satın alırken tapu sizin en büyük güvenceniz ve dolayısıyla ilk başta incelemeniz gereken resmi kağıttır. Evin yasal durumunun ne olduğunu sorgulamak hakkınız olduğu gibi, yatırımlık bir konut için yol haritanızı da belirleyecektir. Detaylı araştırma için profesyonel bir gayrimenkul danışmanıyla çalışmak güvenilir olabilir ve size zaman kazandırabilir.

Ya arsanın durumu

Evle ilgili bir sorun olmayabilir ama arsanın ne durumda olduğunu da bilmek zorundasınız. Hiç kimse su havzasında olan veya toprak kayması/deprem riski çok yüksek bulunan bir yere yatırım yapmak istemez. Böyle bir söylentinin dolanıyor olması dahi evin değerini düşürücü etkiye sahiptir.

Büyük ev büyük yatırım mıdır?

Ev ne kadar büyükse yatırım o kadar iyi anlayışı doğru değildir. Özellikle 3+1 ve 4+1 evler alış sırasında yüksek fiyatlı olurken, kiralamalarda bu oranda etkili değildir. Yani büyük bir ev almak zorunda değilsiniz. Örneğin 4+1 fiyatına 2 tane uygun 2+1 ev bulursanız ve ikisinin kirası 4+1’den yüksek getiri sağlıyorsa, illa da yatırım için büyük ev alayım demenize gerek yok!

Aidat deyip geçmeyin

Yatırım için konforlu bir siteden ev aldığınızı düşünün. Bu konutu kiraya vermeyip değerlenince satma niyetindesiniz ama o konforlu sitenin yüksek aidatlarını da düşünmek zorundasınız. Üstelik oturmayacağınız, konforundan yararlanmayacağınız bir yer için niye yüksek aidat ödeyesiniz ki? İlk başta önemsiz gibi gelse de yüksek aidatlar zaman içerisinde ciddi kalem oluştururlar.

Lokasyon lokasyon lokasyon

Çok merkezi bir konumda olan, fiyatları oturmuş bir bölgede yatırımlık yer bulmak zordur. Daha doğrusu böyle bir yere yatırım yapılmaz. Yatırım yapacağınız yer genellikle gelişmekte olan bir bölge olmalıdır. Metro olması veya yakın zamanda gelecek olması, hastaneye, okullara yakınlığı gibi özellikler yatırımınızın getirisine direkt etki edecektir. Bu tarz yerlerdeki konutların kira değerleri de sürekli artış gösterir.

Yatırımlık konutta kira getirisi

Yüksek fiyatlı bir ev almak onun kirasının da o oranda yüksek olacağını garanti etmez. Kira yatırımı yapacaksanız, kira çarpanını göz önünde bulundurarak yatırım yapmak zorundasınız. Örneğin 300.000 TL’ye bir konut satın aldığınızı varsayalım. Yıllık 15.000 TL kira kazancınız olursa, bu konut kendini 20 yılda amorti ediyor denir. Ülkemizde, büyük şehirlerde amorti süresi ciddi oranda büyümüş neredeyse 30-35’e dayandığını düşünürsek, bu tarz evlerin kira için iyi bir yatırım fırsatı oluşturmadığını anlayabiliriz. Kira yatırımı için amorti süresi 20-22 yıllık evler ve belki de daha düşük süreli konutlar bulmak gerekir.

2017 yılında aldığı ödüller arasında Avrupa’da Sosyal Medyayı En İyi Kullanan 4. Gayrimenkul Danışmanı Ödülü, Türkiye Residential Türkiye Ciro 1.ciliği, Türkiye Residential + Commercıal Türkiye Ciro 1ciliği , 2017 Yılı 1. Çeyrek Ödüllerinde Türkiye Ciro 1.si, 2017 yılı 2. Çeyrek Ödüllerinde Türkiye Ciro 1.si bulunuyor.

Ayşe Fügen Arda’nın ilgili yazısı;

İnsanın ihtiyaç duymadığı şeyleri tüketme eğilimi insanlık tarihi kadar eskidir. Eskiden ulaşılamayan ve az olan lükstü. Günümüzde ise, dünün lüks ürünleri herkesin ulaşabileceği sıradan ürünler haline geldi. O halde lüks öldü mü? Hayır. Bugünün geçmişten temel farkı lüksün demokratikleşmesi ve lüks kavramının değişmesidir.

Son yıllarda “LÜKS” artık hayatınızın içinde satın alarak sahip olduğunuz şeyler değil, yaşadığınız bir hayat tarzının tamamı anlamına geliyor. Lüks Konut tanımı ise tam bir kargaşa içeriyor. Kime göre lüks? Kimin için lüks?

İnternet ilanlarından binalardaki tanıtım afişlerine kadar tüm konut tipleri için kullanılan bir sıfat “LÜKS”. Tüm konutlar lüks! Peki gerçekten hepsi lüks mü? Lüks nedir? Sadece çok pahalı konutlar mı lükstür? Birine göre çok pahalı diğerine göre değilse o konut lüks olmuyor mu?
Uzun yıllar gayrimenkul sektöründe edindiğim tecrübeler doğrultusunda, bu konuya ve lüks kavramına bakış açım bu konuda uzmanlaşmış danışmanlardan oldukça farklı.

İnsanın hayatını sürdürmesi için gerekli olmayan her şey, onun için lükstür. Tanımı gereği lüks, gereksiz yani fuzuli olandır; ama lüks kelimesinin de içerdiği anlam günümüz ihtiyaç anlayışı doğrultusunda tamamıyla değişti. Ben aynı zamanda bir linguistim; yani dil bilimci. Bu nedenle kelimeleri yalın değerlendiremiyorum. Kelimeler de hayatımız gibi, ifade ettikleri anlam itibari ile bizim gibi çok hızlı değişiyor. Yıllar içinde çağa, ortama, teknolojiye, oluşan ihtiyaçlara göre gelişiyorlar ve yaşlanıyorlar. Bence lüks kelimesi de yaşlandı; çünkü neyin ihtiyaç, neyin lüks olduğu insandan insana göre değişmeye başladı.

Her insan, kendi gelir durumuna göre, ihtiyaç ve lüks tanımı yapar. Gelirleri ve görgüleri arttıkça insanlar, bazı ürün ve hizmetleri lüks olmaktan çıkartıp ihtiyaç sınıfına sokarlar. Bazı ailelerde yemek yanında ayran, gazoz ya da kolalı içecekler içmek, sadece özel günlere ait bir lüks iken, bazılarında bunlar ekmek gibi, su gibi kabul edilen günlük ihtiyaçlardır. Bazı kadınlar sadece özel günlerde kuaföre giderken, bazıları için haftada bir iki kez kuaföre gitmek, alışkanlıklarının bir parçasıdır.

Ayrıca gelir düzeyi ne olursa olsun her insan, maddi imkanlarını zorlayarak, kendine bazı ayrıcalıklar sağlama eğilimindedir. Bu bazıları için, dondurma yemek, bazıları içinse ayakkabı almaktır. Lüksün mutlaka pahalı olması gerekmez. Lüks, insanın kendisini ödüllendirmek için yaptığı şeyler de olabilir.

Dolayısıyla “Lüks” kelimesi kişiye, yaşam standartlarına, sosyal statüye, gelir düzeyine göre değişir.

20-30 yıl önce bir binada asansör bulunması lükstü, günümüzde ise ihtiyaç haline geldi. 50 yıl önce evler köşk tipinde, müstakil ve bahçeliymiş. Bütün bahçeli köşkler apartmanlara çevrilmiş. Şimdi İstanbul ve İzmir gibi metropol şehirlerde yaşayanlar için bahçeli eve sahip olmak bir hayal ve lüks.

Hayatımız boyunca hayal ettiğimiz, elde etmek istediğimiz şeyler bizim için hep lüks olmuştur. Genç yaşta dubleks bir dairede yaşamayı arzularız, sonra çocuklar için site içinde havuzlu ve bahçeli bir daire isteriz, çocuklar büyür sosyal yaşama yakın bölgelerde yaşamayı düşünürüz. Yaş ilerledikçe, çocuklar evlendikçe daha kolay ve daha küçük evlere geçmeyi hayal ederiz.

Esasında neye sahip değilsek ve neye ihtiyaç duyuyorsak o hayal bizim için lüks oluyor. Eskiden ihtiyacımız olmayan şeyler lükstü, şimdi ise ihtiyaçlarımızı karşılamak lüks oldu.

Bir Lüks Konut Uzmanı olarak bu işi yaparken gördüm ki her şehrin, o şehirdeki her bölgenin, hatta o bölgedeki sokak ve caddelere göre lüks ve prestij kavramları farklılık gösterdiği kadar insanların lüks anlayışları da birbirlerinden farklı.

Yeni çocuk sahibi olmuş genç bir hanım için annesi ile aynı sokakta oturabilmek bir lüks, çocuklarının okuluna yakın bir bölgede yaşamak bir anne – baba için büyük lüks, engelli bir anneanneye sahip bir aile için engelli asansörü olan bir binada yaşamak hatırı sayılır bir lüks, genç bir çift için sosyal hayata yakın yaşamak lüks… Kimi için müstakil bir evde yaşamak lüks, kimi için sitede yaşamak lüks. İstanbul Boğazı’na nazır bir yalıda yaşamak lüks müdür? Prestij midir? Lüks, konuta sadece konfor mu sağlar yoksa fiyatının altındaki gizli güç prestij mi sağlar?

Kısaca biz değişiriz, hayatımız değişir, hayallerimiz değişir, daha iyi daha konforlu daha prestijli yaşama sahip olma arzumuz hep gelişir. Hayatımızın her döneminde bize ait olan lüks kavramı bizimle birlikte farklılaşmaya başlar. Sonuç olarak yaşamak istediğimiz Lüks Konut kavramı da, günümüz teknolojisi ve ihtiyaçları ile birlikte gelişir ve değişim gösterir!

Arda, “Kentsel dönüşümün yoğun yaşandığı Bağdat Caddesi’nde, inşaatlardan dolayı iş makineleri, kamyonlar, gürültü ve kirlilik derken bir zamanlar ev almak isteyenler, başka bölgelere gitmeye başladı. Bu gidişin ana nedenlerinden biri yoğun yapılan inşaatların yarattığı kirliliği ikincisi ise kentsel dönüşüm etkisiyle aşırı yükselen konut fiyatlarıdır. Ancak son aylarda kentsel dönüşüm, satılmayan daireler nedeniyle oldukça yavaşladı ve bu da Bağdat Caddesi’nin eski günlerine dönmesine olanak sağladı” diyor.

Bağdat Caddesi’nde kiralar %30 oranında düştü

Müteahhitlerin artık Bağdat Caddesi’nde proje almadığını dile getiren Ayşe Fügen Arda, “Bir çok müteahhit şantiyelerini devretmeye çalışıyor. Bölgede 100’den fazla proje ise yarım kalmış durumdadır. Müteahhitler satış yapabilmek için ciddi oranlarda gizli indirimler yapıyor. Dairelerini satamayan mal sahipleri ise kiralamaya dönüyor. Bu durum da kiralarda %30 oranlarında düşüş yaşanmasını sağlıyor. 2 yıl önce yüksek fiyatlarla dairelerini kiralayan mal sahipleri, evlerin boş kalmaması için sözleşme yenileme döneminde kira artışı yapmayarak kiracının aynı fiyat ile devam etmesini kabul ediyor” diyor.

‘Lüks bina masrafları artırır’

Kentsel dönüşüme giren binaların lüks konut standardında inşa edilmesinin şart olmadığını kaydeden Arda, binaların lüks projeye dönüştüğünde aidatlardan diğer giderlere kadar tüm masrafların da artacağı uyarısında bulundu. Kentsel dönüşüme adım atan kat maliklerinin lüks konut  arayışına girmek yerine binaların ihtiyacı karşılayıp karşılamadığını sorgulamanın daha faydalı olacağını ifade eden Arda, “Dönüşen binada otoparktan çocuk parkına kadar belli başlı talepleri karşılayan daha uygun projelerin üretilmesi gerekiyor” dedi. 

‘Birlikte hareket edin’

Ayşe Fügen Arda,kat maliklerinin kentsel dönüşümde izlemesi gereken yolu 4 adımda şöyle özetledi:
“İlk olarak hak sahipleri teknik, yasal ve kamusal açıdan birlikte hareket etmeli. İkinci adımda ilk muhatap, binanın bulunduğu bölgenin belediyesi olmalı. Üçüncü olarak avukat tutulması gibi konularda masraflar ortak karşılanmalı. Dördüncü ve son olarak ise bölgedeki bankaların şubelerinden görüş alınmalı. Bankalar, konut kredisi verdikleri için bölgelerindeki kentsel dönüşümü ve gayrimenkul değerleriyle ilgili ciddi araştırmalara ve bilgilere sahip olurlar. Bu aşamada bankaların konut kredilerinde destek aldıkları avukatlardan da tavsiye istenebilir.”