Yabancı alımlarında düşüş

Yabancılara yapılan satışlar 13 bin 77 adette kaldı ve geçen yılın aynı dönemine göre %13,2 azaldı. Toplam satışlardaki payı %1,3’e geriledi. Ülke bazında en çok alımı Rusya vatandaşları (2.253 adet) yaparken, iller bazında İstanbul (4.797 adet), Antalya (4.380 adet) ve Mersin (1.036 adet) öne çıktı.

“Veri merkezleri sektörün stratejik dönüşümünü hızlandıracak”

GYODER Başkanı Neşecan Çekici, Gösterge raporunun sektöre yön veren en güvenilir kaynaklardan biri olduğunu belirterek, “Bu sayımızda veri merkezlerini odağa aldık. Dijitalleşme sürecinde gayrimenkulün nasıl yeniden şekillendiğini, sektörün geleceğini belirleyen bu alanı uzman görüşleriyle inceledik. GYODER Gösterge yalnızca verileri sunmuyor, aynı zamanda bu verilerin işaret ettiği stratejik yönelimleri de ortaya koyuyor.” dedi.

Folkart’tan sektöre sürdürülebilirlik vurgusu

Folkart Yapı Genel Müdürü Metin Sancak, GYODER Gösterge’ye destek olmaktan gurur duyduklarını belirterek, “Gayrimenkul sektörü, Türkiye ekonomisinin en dinamik alanlarından biri. Bu büyüklükte bir sektörde sağlıklı kararlar ancak doğru ve şeffaf verilerle alınabilir. GYODER Gösterge tam da bu noktada sektöre yön veriyor. Biz de sürdürülebilirlik ve bilgi paylaşımını destekleyen her adımın yanında olmaya devam edeceğiz.” ifadelerini kullandı.

Gayrimenkul yatırım fonları hız kesmiyor

2025’in ikinci çeyreği itibarıyla Gayrimenkul Yatırım Fonları (GYF) pazarı güçlü büyümesini sürdürdü. 244 fonun bulunduğu piyasada toplam büyüklük %19,3 artarak 175,1 milyar TL’ye çıktı. GYF pazarı, 2018’den bu yana her çeyrek pozitif büyüme kaydederken, bir önceki yıla göre %78,9 artış gösterdi.

İstanbul ofis piyasasında kiralamalar azaldı

2025’in ilk yarısında İstanbul’da toplam 103.367 metrekarelik ofis kiralaması gerçekleşti. Bu, geçen yıla göre %15 düşüş anlamına geliyor. Boşluk oranı %9,9 seviyesinde sabit kaldı. Yeni kiralamalar metrekare bazında %23 azaldı; bu durumun nedeni, artan kira maliyetleri nedeniyle firmaların mevcut sözleşmelerini yenilemeyi tercih etmesi olarak gösteriliyor. Kiralamaların %47’si MİA’da, %47’si Anadolu Yakası’nda gerçekleşti.

2026 sonuna kadar 6 yeni AVM açılacak

2025 Ekim itibarıyla Türkiye genelinde 441 AVM faaliyet gösteriyor. Toplam kiralanabilir alan 13,7 milyon metrekareye ulaştı. 2026 yılı sonuna kadar 6 yeni AVM daha açılmasıyla toplam arzın 13,9 milyon metrekareye çıkması bekleniyor. Kişi başına düşen organize perakende alanı Türkiye genelinde 160 metrekare, İstanbul’da ise 312 metrekare seviyesinde bulunuyor.

Lojistikte arz sıkıntısı kira artışını tetikliyor

İstanbul-Kocaeli hattında ticari amaçlı toplam 7,9 milyon metrekare lojistik alan bulunuyor. Devam eden projeler sadece 471 bin metrekareyle sınırlı kaldı. Boşluk oranları Avrupa Yakası’nda %1,9, Asya Yakası’nda %1,3, Kocaeli’nde %1,8 olarak hesaplandı. Aylık birincil kira ortalaması 11,25 dolar (470 TL) seviyesine ulaştı. Arzın kısıtlı olması, kira fiyatlarında yukarı yönlü baskının sürmesine neden oluyor.

Ticari gayrimenkul alanında finansal ve profesyonel hizmetler veren ve yatırım yönetimi danışmanlığı sunan JLL Türkiye’nin raporuna göre, 2021 yılının ilk çeyreğinde pandemi tedbirlerine rağmen, AVM, perakende ve lojistik pazarları 2020 yılının ilk çeyreğine kıyasla artış gösterirken, pandemiden en fazla etkilenen sektörün turizm olduğu gözlemleniyor.

163 metrekareye 1000 kişi

Rapora göre Türkiye’deki toplam AVM sayısı 447 olarak görülürken, 29 AVM’nin inşaatının devam etmesi de göz önünde bulundurulduğunda, 2023 yılı sonunda toplam AVM sayısının 476’ye yükselmesi bekleniyor. 2020 yılının ilk çeyreğinde yıl sonunda 1.000 kişi başına 162 metrekare kiralanabilir alan olarak ölçülen Türkiye’nin perakende yoğunluğunun, 2021’nin ilk çeyreği itibarıyla 163 metrekare düzeyine yükseldiği hesaplandı.

Pandemiyle gelen yeni çalışma düzeni, ofis inşaatlarını artırdı

Yılın ilk çeyreği itibarıyla mevcut A sınıfı ofis arzı 5,6 milyon metrekare seviyesinde sabit kalırken, inşaat halindeki yeni projelerin 1,8 milyon metrekareye ulaştığı gözlemlendi.

2017’nin ikinci çeyreği ile 2020’nin ilk çeyreği arasında yüzde 20’nin üzerinde seyreden ve 2018’dan bu yana düşüşe devam eden şehir merkezlerindeki A sınıfı ofis boşluk oranının, 2021 yılının ilk çeyreğinde yüzde 16,8 seviyesine düştüğü görülüyor. Bu düşüşün sebebi ise, şirketlerin kayda değer bir şekilde düşen kira seviyelerinden de yararlanarak, 2021 yılının ilk çeyreğinde şehir merkezlerindeki A sınıfı ve birincil lokasyonlarda bulunan ofis binalarını tercih ettiği şeklinde yorumlanıyor.
2021’in ilk çeyreğinde 5,6 milyon metrekare olan ofis alanlarının, 2023 yılı sonunda 7,4 milyon metrekareyi aşması bekleniyor.

“İstanbul ve Kocaeli lojistik pazarının yüzde 88’i doldu”

JLL Türkiye’nin 2021 yılının ilk çeyreğini değerlendirdiği Türkiye’nin Makroekonomik ve Gayrimenkul Piyasası Verileri Raporu’nda, İstanbul ve Kocaeli alt pazarlarını kapsayan Marmara Bölgesi’ndeki toplam lojistik arzının 2021 ilk çeyreği itibarıyla 10,42 milyon metrekareye ulaştığı görülüyor.

Pandeminin etkisiyle perakendecilerin çevrimiçi satış kanallarına yaptığı yatırımların da etkisiyle, 2021 yılının ilk çeyreğinde 24 bin metrekare lojistik kiralama işlemi gerçekleşerek, lojistik pazarındaki genel boşluk oranı yüzde 12 seviyesiyle dikkat çekiyor. Pandemi nedenli kısıtlama kararlarıyla birlikte ortaya çıkan kayda değer talebi karşılamak için, perakende lojistik süreçlerini iyileştiren marketlerin etkisiyle kent lojistiği kavramının gündeme geldiği de 2021 yılı beklentileri arasında yer alıyor.

Sektörler incelendiğinde, pandemi koşullarından en olumsuz etkilenenler arasında İstanbul otel pazarı öne çıkıyor. 2020 yılının Ocak-Şubat aylarında İstanbul’a gelen yabancı ziyaretçi sayısı 4,97 milyon olarak gözlemlenirken rapora göre, 2021 yılının Ocak-Şubat aylarında bu rakam 686 bin olarak düşüş gösteriyor.

Ziyaretçi sayısı ve ciroda önemli artış yakalayan AVM’ler, bunu çekiliş ve promosyonlarla taçlandırarak yeni yılı karşılayacak.

Alışveriş Merkezleri ve Yatırımcıları Derneği (AYD) Başkanı Hulusi Belgü, AA muhabirine yaptığı açıklamada, özel günlerin her zaman AVM’lerin ziyaretçi sayılarını ve satışlarını olumlu yönde etkilediğini ifade ederek, yılbaşının da bu özel günlerin başında geldiğini söyledi.

Belgü, AVM’lerin, yılbaşı dönemini hediye alımları ve değişimleri nedeniyle oldukça yoğun geçirdiğini belirterek, şunları kaydetti:

“Alışveriş için gelen ziyaretçilerimiz, AVM’lerimizin sosyal alanlarında da vakit geçirerek tüm ihtiyaçlarını karşılayabiliyor. Genel olarak bayram ve yılbaşında, perakendede ciroların yüzde 60 artış gösterdiğini söyleyebiliriz. Bu durumda aralık ayında 15 milyar liranın üzerinde ticaret olacağını öngörüyoruz. Her yıl olduğu gibi bu yıl da alışveriş merkezleri yılbaşı etkinlikleri düzenliyorlar, aynı zamanda çekiliş benzeri kampanyalar yaparak satışlara pozitif katkı amaçlıyorlar. Yapılan tüm bu pazarlama faaliyetlerinin elbette ki satışlara olumlu yönde etkisi oluyor. Çekiliş ya da promosyonu olan bir marka satın alma kararını etkileyebiliyor. Bu etkinin rakamsal karşılığını net olarak önümüzdeki aylarda göreceğiz.”

AVM’lerde yılbaşı coşkusu

Yeni yıla günler kala, ışıl ışıl dekorlarla süslenen alışveriş merkezleri, yaptıkları etkinlikler, kampanyalar, çekilişler ve promosyonlarla tüketiciyi çekmek için adeta yarışıyor.

Son model otomobilden hediye çeklerine, markaların indirimlerinden eğlenceli etkinliklere kadar çok sayıda cazip fırsatla tüketici karşısına çıkan alışveriş merkezleri, böylelikle satışlarını artırmayı, yaptıkları kampanyalarla satın alma kararlarını da etkilemeyi hedefliyor.

100 bin lira yüklü karttan otomobile çok sayıda hediye tüketiciyi bekliyor

AA muhabirinin yaptığı derlemelere göre, Multi Türkiye bünyesindeki alışveriş merkezleri, yılbaşı alışverişi döneminde 100 bin lira yüklü karttan son model otomobile, hediye çeklerinden uçuş millerine birbirinden cazip kampanyalarla dikkati çekiyor.

Forum İstanbul, bir kişiye çekilişle 100 bin lira yüklü Forum İstanbul Kart vermeye hazırlanıyor. 22 Ocak 2019 Salı günü yapılacak çekilişle hediyenin sahibi belli olacak.

Aralık ayı boyunca Kanyon’da birbirinden heyecanlı etkinlikler, ziyaretçilerle buluşuyor. Her yeni yılı sıra dışı bir konseptle karşılayan Kanyon, bu yıl kristalin iyi enerjisini aralık ayı boyunca misafirleri ile buluşturuyor. Kanyon’un kristal bahçesinde, keyifli söyleşilerden yılbaşı temalı atölyelere, çocuk atölyelerinden trivia gecelerine kadar pek çok etkinlik düzenleniyor.

Türkiye’nin her bölgesinde AVM’ler yeni yıla hazır

AVM’lerin kampanyaları sadece İstanbul ile sınırlı değil… Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde yer alan AVM’ler de çeşitli fırsatlarla müşterilerine yeni yıl coşkusu yaşatıyor.

Trabzon, İzmir, Mersin, Kayseri ve Manisa gibi illerdeki alışveriş merkezleri, tüm uçuşlarda geçerli millerden para yüklü hediye kartlarına kadar çeşitli fırsatlarla tüketicinin ilgisini çekmeye çalışıyor. Forum Ankara ve Forum Erzurum’da birer otomobil, gerçekleştirilecek çekilişle sahibini bulacak.

AVM yapacaklardı

Irak Türkmen Cephesi Sözcüsü Ali Mehdi, Kayseri Pazarı’nın yıkılarak yerine AVM yapılması konusunda eski Kerkük Valisi Necmeddin Kerim tarafından hazırlanan bir rapor olduğunu kaydetti. Yeni Şafak’a konuşan Ali Mehdi, yaşanan yangın hadisesinin de bu projeden bağımsız görülmemesi gerektiğinin altını çizdi. Irak Türkmen Cephesi Sözcüsü Mehdi, Kayseri Pazarı’nın Kerkük’ün kalbi olduğunu ve bu eserin Irak’ta Türk varlığını temsil eden nadide yapılar arasında yer aldığını kaydetti. Tarihi ticaret merkezini yakanların Kerkük’te Türk izini silmekle birlikte bu bölgeye AVM dikme amacını güttüğünü ifade eden Ali Mehdi, “Buradan herkese sesleniyoruz lütfen Kerkük Kayseri Çarşısı’na can verin bu eser talan edilmesin” çağrısı yaptı.

TİKA devreye girdi

Türkiye de gelişmeleri yakından takibe aldı. Hükümet yakılan ticaret merkezinin tamiratı için TİKA’ya rapor hazırlanması talimatı verdi. Cüneyt Esmer başkanlığında Kerkük’e gelen TİKA heyeti olay yerinde bir dizi incelemede bulundu ve çekilen video ve fotoğraflar eşliğinde bir keşif raporu hazırladı. Bağdat ile gerçekleştirilecek görüşmeler ve Ankara’nın onayı sonrası tamirat ekibi Kerkük’e gelerek çalışmalara başlayacak. Irak Büyükelçisi Fatih Yıldız, Yeni Şafak’a yaptığı açıklamada ata yadigarı Kayseri Çarşısı’nın yaşatılması için her tür çabanın sergileneceğini söyledi.

Yılmaz Bilgen/Yeni Şafak

Kaybet/kaybet durumu ortaya çıktı

Alışveriş merkezlerinin yatırımları sırasında döviz kredi kullandığını hatırlatan Alkaş, “Bir ara dövizle borçlanmak TL’ye göre daha uygundu. Neredeyse ‘dövizle borçlanmayanı dövüyorlar’ gibi bir hava hakimdi.” dedi. Dövizli kiraların TL’ye dönüşüyle ilgili karar sonrası “lose-lose” (kaybet-kaybet) durumunun ortaya çıktığını ifade eden Alkaş “Devletler, şirketler, kurumlar sözleşme imzalarken ideal olanı “win-win” (kazan-kazan) modelidir” diye konuştu.

‘Bankalar üçüncü taraf olarak eklenebilir’

Alışveriş Merkezleri ve Yatırımcıları Derneği Başkanı Hulusi Belgü’yle çözüm arayışları sırasında gündeme gelen formüle değinen Alkaş şöyle konuştu:”Perakende sektörü ile AVM’ler arasındaki kira sözleşmelerine bankalar “üçüncü taraf” olarak eklenebilir. Banka, kira sözleşmelerine bağlı kredi açabilir. Sonra da kira tahsilatını anlaşılan dönem boyunca banka yapabilir. Bu yöntem, AVM sahipleri-işletmecileri ile perakende sektörü arasındaki kira gerilimini ortadan kaldırabilir.”

haberturk.com

Bedel yüksek çıktığından turizmciler başta olmak üzere iş dünyası barış için başvurmuyordu. İmar barışına başvurma süresi 31 Ekim’de sona ererken, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı gelen talepler doğrultusunda Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Tebliği’nde değişiklik yaptı. Dünkü Resmi Gazete’de yayımlanan değişikliklerden bazıları şöyle:

Kaçak binalar Hazine ve belediye arsaları üzerindeyse, arsa emlak değeri binanın oturum alanı üzerinden hesaplanacak. Dolayısıyla yapı kayıt belgesi bedeli de daha düşük çıkacak. Ayrıca parsel üzerinde birden fazla yapı bulunuyorsa sadece Yapı Kayıt Belgesi başvurusunda bulunulan yapının arsa payı dikkate alınacak.

HES ve RES’ler de girdi

Kaçak güneş enerji santralleri başvurduğunda, ürettikleri her bir megawatt enerji için 100 bin lira ödemeleri gerekiyordu. Dün yapılan değişiklikle bu hüküm kaldırıldı. Rüzgâr, hidroelektrik enerji santrallerini de kapsayacak şekilde enerji üretim tesislerinin tamamı dahil edildi.

İskele, liman, tersanelerde ise hesaplar her bir metrekare için 1500 lira olarak belirlendi.

Binanın katları hesaplanırken, bodrum katlar da hesaba dahil edildi. Ruhsatta görünmeyen ibadethaneler ile valilikler, okul, hastaneler gibi merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin ticari olmayan yapıları yapı kayıt belgesi bedeli ödemeyecek.

Hürriyet

Belgü’nün konuyla ilgili değerlendirmesi şöyle: “Bugüne kadar 55 milyar dolar yani 330 milyar Türk Lirası’na ulaşan AVM yatırımlarımızın yaklaşık olarak yüzde 30’u yani yaklaşık 15 milyar doları (100 milyar Türk Lirası) yabancı yatırımcılar tarafından yapılmıştır. Bu yatırımlar gerçekleşirken bankalar tarafından yapılan 10-15 yıllık fonlamanın önemli bir bölümü -Türk Lirası fonlamanın bankalar tarafından tercih edilmemesi sebebi ile- yabancı para birimleri ile yapıldı.

Sayın Bakanımızın yaptığı açıklamada alınacak önlemlere ilgili olarak yabancı para birimi ile yapılan fonlamayı yani kredi borcu olan yatırımcıyı koruyacaklarını açıklamış olması, bizim her zaman altını çizdiğimiz ülkemiz için son derece kıymetli olan yabancı yatırımcılarımızın haklarının korunacağının göstergesi olması açısından son derece kıymetlidir. Zira son 5 senede Türkiye’ye direkt gelen yabancı sermayenin yüzde 10’unu alışveriş merkezi yatırımları vasıtasıyla olmuştur.

Alışveriş merkezlerimiz, bugüne kadar ekonomide yaşanan tüm dalgalanmalarda hem devletimizin hem de perakendecimizin yanında olmuş, kira ciro oranları yakından takip edilerek gerekli desteği her zaman kur sabitleme veya indirim olarak sağlamaya devam etmiştir ve etmektedir.

Kayıt içi ekonominin gelişmesinde büyük katkıları olan organize perakendenin hızla gelişmesini sağlayan alışveriş merkezi yatırımcıları, Sayın Bakanımızın bahsettiği düzenlemelerle, sektörümüzü güçlendirmek, yabancı sermayeyi ülkemize çekmek ve her şeyden önemlisi Türk ekonomisini daha da ileriye taşımak için devletimiz ve tüm paydaşlarımızla iş birliğine hazır ve iletişime açık olduğumuzun altını çizmek isteriz.”

Palandöken, yazılı açıklamasında, Türkiye’de AVM sayısının 2005 yılında 106, 2010’da 263, 2011’de 278, 2012’de 334 olduğunu ve bu yıl sonuna kadar 410’a ulaşmasının beklendiğini bildirdi. AVM’lerin yüzde 80’inin Ankara, İstanbul, İzmir gibi kalabalık şehirlerde bulunduğuna işaret eden Palandöken, “Rakamların gösterdiği gibi AVM sayısı ile esnaf sayısı, ters orantılı şekilde hep esnafın aleyhine işliyor. AVM’lerde esnaflar da bulunması gerekirken, yüksek kiralar ve yarışamayacakları markalar nedeniyle maalesef barınamıyorlar.” değerlendirmesinde bulundu.

AVM’lerin açılışlarına ve konumlanmalarına düzenleme getirilmesi gerektiğine dikkati çeken Palandöken, şunları kaydetti:

“Açılış ve kapanış saatleri ile konumlanacakları yerler öncesinde iyi araştırma yapılarak bir kural çerçevesine oturtulmalıdır. Esnaf vergisiyle, dar boğazıyla geçinmeye çalışırken bu ortamdan zarar görmesine göz yumulmamalıdır. AVM’ler ziyaretçi sayısını ve karını artırdıkça, o bölgedeki esnaf sayısı azalıyor. En çok AVM’nin bulunduğu İstanbul, Ankara ve İzmir’deki esnaf sayısı en düşük iller arasında. Tüm illerimiz içerisinde nüfusa oranla esnaf sayısı sıralamasında İstanbul 75’inci, Ankara 67’inci, İzmir ise 41’inci sırada.”

AA

Çalışmaya göre Türkiye genelinde şu anda aktif halde olan AVM sayısı 411. İstanbul’daki alışveriş merkezi sayısı 118. Mega şehirde inşaat halinde olan AVM sayısı ise 18 olarak belirlendi. İstanbul’da inşaat halinde olan merkezlerin önemli bir bölümünün 2018’in ikinci yarısında ve 2019’un ilk çeyreğinde hizmete açılması planlanıyor. Ankara’da ise şu anda hizmet veren AVM sayısı 39. Başkentte 9 yeni merkez şu anda inşaat halinde. Türkiye genelindeki AVM sayısının 2021 sonunda 454’e çıkması bekleniyor. 2018’in ikinci yarısında açılması planlanan ‘Uzmanlaşmış AVM’lerle perakende sektöründe yeni bir dönemin başlayacağı ifade ediliyor.

Rapora göre perakende sektöründe; öz sermayesi güçlü olan perakendecilerde yeni mağaza açma iştahı gözlemlenirken, geçtiğimiz iki yılda verimsiz şubelerini kapatan elektronik marketlerin verimli metrekarelerde AVM’lere geri döndüğü görülüyor. Yatırımcıların mesafeli yaklaştığı; ancak alışveriş merkezine kayda değer bir ayak trafiği çeken sanat ve spor okullarının sayısının artması da bekleniyor. Diğer yandan, tren/otobüs terminalleri, spor stadyumları, üniversiteler ve A sınıfı ofis binalarında perakende alanlarına ağırlık verilmesiyle perakende piyasasında çeşitlendirmeye gidileceği öngörülüyor.

Ofiste kiralar TL’ye dönüyor

JLL’nin çalışmasında, A sınıfı ofis piyasasına ilişkin rakamlar da paylaşıldı. Boşluk oranı bir önceki yılın ikinci çeyreğine kıyasla yüzde 21,9’dan, yüzde 20,9’a geriledi. 2018’in ilk yarısında İstanbul’daki A sınıfı ofis stoku, bir yıl öncesine göre 482 bin 500 metrekare arttı. Kiralama işlemleri bakımından Anadolu Yakası’nda Ataşehir ve Kozyatağı, Avrupa Yakası’nda ise Levent ön plana çıktı.

İstanbul ofis piyasasında görülen en önemli değişikliklerin başında kira kontratlarının TL üzerinden gerçekleşmeye başlaması geliyor. JLL uzmanlarına göre ofis piyasasındaki hareketliliği şirketlerin operasyonlarını küçültmesi ve çalışan sayılarını düşürmesinin yanı sıra verimliliği (kişi başına düşen m2) artırma ve kira bedelini düşürme talebi nedeniyle gerçekleşen işlemler oluşturuyor. Küçük ölçekli şirketlerin yanı sıra – uydu ofislere ihtiyaç duyan – büyük firmalara çözümler sunan hazır ofislerin yılın ikinci yarısında da önemini koruyacağı öngörülüyor.

Alibaba ve Amazon fayda sağlayabilir

Rapora göre yılın ilk yarısında lojistik pazarındaki kiralama işlemlerinde gözle görülür şekilde düşüş yaşandı. Aynı dönemde kiralamadan çok satışa yönelik taleplerin geldiği ifade edildi. Sakarya, Düzce, Çatalca ve Silivri gelişmekte olan lojistik bölgeleri olarak belirlenirken, Alibaba ve Amazon gibi e-ticaret devlerinin Türkiye pazarına giriş yapmasının ardından – özellikle lojistik merkezi yatırımı yapmaları durumunda – sektörün canlanmasına katkı sağlayacakları belirtildi.

Rapora göre AVM sayısının 2021 sonunda 454’e çıkması bekleniyor. 2018’in ikinci yarısında açılması planlanan uzmanlaşmış AVM’lerle sektörde yeni bir dönemin başlayacağı ifade ediliyor.