1994’ü Araplarla aştık

Ekonomideki son gelişmeler en çok dövizle kira ödeyen ve yurtdışında güçlü olmayan perakendecileri etkiledi. Geçmişte yaşananlarla karşılaştırarak bir değerlendirme yapar mısınız?

5 Nisan Kararları’nın alındığı 1994’te dolar 17 binden 43 bine çıkmıştı. Sıfırları atmadan önceydi, eski paraya göre konuşuyorum. Akmerkez Genel Müdürü’ydüm. Akmerkez’de kiralar yıllık peşin ödeniyordu. Sektör ödemeleri yapmıştı. O dönemdeki krizi Arap turistlerle aşmıştık. İstanbul’a gelen Arap turistler daha çok Tarabya’da kalıyorlardı. Minibüs başına teşvik primi vererek Arapları Akmerkez’e çektik ve ciddi bir alışveriş potansiyelini hayata geçirdik. Bu sayede krizi aştık. 2001’in şubat ayında ise döviz 600 bin liradan 1 milyon 600 bin liraya çıkmıştı. Sektör o dönemde kiralarda kendi içinde bir denge buldu ve kriz aşıldı.

Çok sayıda mağaza boşalmıştı, caddelerde mağazalar kapanmıştı. Ancak o dönemi fırsata çeviren girişimler de oldu. Bugünlerin büyük markaları oldu bazıları. İlk aklıma gelen Koton…

Krizin izleri gitmeye başladığında boşalan mağazalarda hızlı büyüme yakalayan markalar oldu. Bugün dövizde 1 Haziran itibariyle neredeyse yüzde 100’e yakın bir artış oldu. Hemen her sektörümüz için taşınabilir, kaldırılabilir bir durum değil ancak bunu aşmanın mutlaka bir yolu var. İhracatımızı artırmamız lazım, yurtdışına çıkmamız gerekiyor.

Ancak şu günlerde en çok da kiralarını dövizle ödeyen zincir mağazalar zorda… Nasıl çıkılacak bu tablodan?

JLL Türkiye olarak şu anda dikkatimizi yakın coğrafyamızda ‘Hizmet İhracatı’ yapmak üzerine odakladık. Dolar ve Euro’nun gerçek karşılığını alabileceğimiz yerlere bakıyoruz. Biz de kiramızı dolarla ödüyoruz. Araç filomuzu Euro üzerinden kiraladık vs… Biz uluslararası bir şirketiz, hesaplarımız da dolarla ölçülüyor. Biz de geliri artırmanın yollarına bakıyoruz.

Şu ortamda Türk markaları yurtdışına açılma gücü bulabilirler mi?

Ben iyimserim. Yabancılar bana “ebedi iyimser” diyor. Ne yapıp ne edip, Türk markalarını yurtdışına açmalıyız. Hizmet ve yatırım ihracı ile Orta Asya ve Uzakdoğu’ya odaklanmamız lazım.

Size “ebedi iyimser” demişler ama şu günleri yabancılara anlatmakta zorlanmıyor musunuz?

Çok zorlanıyoruz. Biz geçenlerde sektör olarak Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan’ı ziyaret ettik. Türkiye yurtdışına güven vermeli mesajları verdik. Ülkemize olan inancımızı hiçbir zaman kaybetmedik. Bugün kısa vadeli bazı önlemlerle, uzun vadeli zararlara yol açmamalıyız. Türkiye küresel pazarın büyük oyuncusu. Milli ekonominin gelişmesi için ter döküyoruz. Rahmetli Özal bizim dünyaya açılmamıza olanak sağladıysa, bugün de yine devlet yönetiminden bu yönde teşvik almak çok yararlı olacaktır. Türk markalarının yurtdışında yapacak çok işi var. Bizim “mavi okyanuslarımızı” üretmemiz lazım. Mutlaka denenmemiş yöntemlere bakmalıyız.

Dövizle kiralamaya son verileceği açıklandı. Bundan sonra atılacak adımlar ne olmalı?

Bürokratların çalıştığı söylendi. Son 10 yılda açılan tüm AVM’lerin hemen hepsi döviz cinsinden borçlanmış durumda.

Zor durumda olan kiracılarla durumu olup da kirasını ödemeyen kötü niyetlileri birbirinden ayırmak gerekiyor. Perakendeci AVM yatırımcılarından babalık bekliyor ama AVM sahibi de aynı baba şefkatini bankadan bulamadığı zaman ya da uluslararası fonların buradaki yöneticileri mevcut kontratları kendi öz iradeleriyle değiştirebilme özgürlüğünde olamadıkları zaman biz yabancı yatırımcıya ‘burada yatırım yapma’yı dolaylı olarak söylemiş oluyoruz.

“Türk yatırımcılar anlayış gösteriyor, yabancılar göstermiyor” deniliyor…

Bu denmemeli. Bu yola girmemeliyiz. Her yıl 700 bin yeni iş üretmemiz lazım. TOBB rakamlarına göre bir iş üretmenin maliyeti 50 bin dolar civarında. 35 milyar dolar doğrudan yatırım yapılması lazım.
500 bin kişi çalışıyor

Türkiye’de 411 AVM var dedik. Kaç kişi çalışıyor bu AVM’lerde?

Yaklaşık yarım milyon doğrudan çalışan var AVM’lerde. Bu dolaylı olarak yaklaşık 2 buçuk milyon insana dokunmak anlamına geliyor.

Bu dönemde kapanma riski olan AVM’ler var mı? Olacak mı?

AVM’ler hizmet noktası. Bunu kimse istemez. Ancak zor durumda olanlar da var. Gençlerimizi iş tatminine yöneltmemiz lazım.

Avi Alkaş kimdir?

Avi Alkaş, Türkiye’de perakende sektörünün gelişimini sağlayan aktörlerden biri olarak görülüyor. AVM uzmanı olarak da bilinen Avi Alkaş, üniversite eğitimi alırken Kürkçü Hamam’da çalıştı. Boğaziçi Üniversitesi İşletme Bölümü’nde master yapan Alkaş, masterını tamamladıktan sonra ansiklopedi pazarlamacılığı ve gıda perakendeciliği yaptı. Akmerkez’in kuruluş operasyonunda bulundu. Proje geliştirme ve kiralama işlerindeki deneyimini JLL Türkiye Ülke Başkanlığı’na da taşıyan Alkaş, Alışveriş Merkezleri ve Perakendeciler Derneği Kurucu üyesi.

Çinlilerle iş yapmalıyız

Yıllardır yeni pazarlara açılmaktan bahsediliyor. İran, Çin, Afrika vs… Bu dönemde perakendeciler için bir çıkış yolu olabilir mi bu coğrafyalar?

Kesinlikle. THY’nin bizi Afrika’nın her yerine bağlaması çok önemli. Bu bölge belki de bizim yeni pazarımız olacak. Ancak bu pazara ortaklıklarla girmemiz faydamıza olacaktır. Mutlaka Çinlilerle iş yapmaya başlamalıyız. Mağazalarımız Çince konuşan çalışan bulmalı. Türkiye gidiş yönü öncelikle Çin olmalı, Çinlilerin Türkiye’de yatırım yapması sağlanmalı. Türk markaları Çin’de mağaza açmalı. Çin’de Burger King 1000 mağaza açarken bizim markalar neden yapmasın? Hüsnü Özyeğin orada AVM yaptı, Abdullah Kığılı mağaza açtı.

Elif Ergu/Hürriyet

Ege Perla AVM’deki araştırma sonuç toplantısında konuşan AYD Başkanı Hulusi Belgü, derneklerinin ülke genelindeki AVM’lerin yüzde 70’ini kapsadığını vurguladı. Türkiye’de 387 alışveriş merkezinin olduğunu ve buralarda 480 bin kişinin istihdam edildiğini belirten Belgü, 2023’de AVM’lerde yapılan harcamaların 200 milyar liraya ulaşacağını tahmin ettiklerini açıkladı.

İzmir’in önemli bir şehir olduğunu söyleyen Belgü, “İzmir, yabancı yatırımcı için İstanbul’dan sonra en fazla ilgi gören kent. Örneğin Marmara’da sadece İstanbul’a ilgi olurken, Ege’nin tüm illerine yabancıların ilgisi yoğun şekilde sürüyor” dedi. Ege’deki 64 AVM olduğunu İzmir’in ise 24 AVM ile yavaş yavaş doyum noktasına geldiğini aktaran Belgü, “Biz kimseye şurada yatırım yapın, burada yapmayın diyemeyiz. O nedenle yatırımcılar çok dikkatli olmalı, dip dibe, yan yana AVM’ler inşa etmemeliler” diye konuştu.

53.3 milyar dolarlık AVM yatırımı

AVM’lerin 480 bin kişiye istihdam sağladığını belirten Belgü, “Ülkemizdeki 387 AVM’ye 53.5 milyar dolarlık bir yatırım yapıldı. Bunun 15.5 milyar doları ise yabancı yatırımcılardan geldi. Zira, ülkemize gelen yabancılar yatırımlarının yüzde 10’u AVM’lere harcanıyor. Vatandaşlarımız da artık AVM’ye sadece alışverişe değil film izleme, bowling oynama gibi sosyal ihtiyaçlar için de gittiği için AVM yatırımları hızla artıyor” dedi. AVM’lerin neden şehir içlerinde olduğu yönünde sık sık sorularla karşılaştıklarını da sözlerine ekleyen Belgü, “Maalesef ülkemizin şehirleşmeyle, şehir planlamasıyla ilgili ciddi sorunları var. İnsanların şehir içinde sosyalleşebileceği yerler çok fazla yok. Açılan bu AVM’ler de şehir merkezlerinin, kent meydanlarının yerini aldı” diye konuştu.

“AVM’lerin çokluğu vatandaşı memnun ediyor”

Akademetre Research Genel Müdürü Halil İbrahim Zeytin ise AVM Müşterileri Büyüteç Altında isimli araştırmanın sonuçlarını paylaştı. Çalışmanın, müşterilerin alış veriş algılarına yönelik olduğunu açıklayan Zeytin, “AVM’lerdeki mağazaların çokluğu vatandaşları memnun ederken gürültülü olması en büyük şikayet konusu. AVM’lerin bölge esnafını öldüreceği fikrine katılanların oranı ise 33. Bunun üzerinde de düşünülmesi gerekir. AVM’lerde en fazla harcamaların gıda, giyim, kırtasiye ve oyuncağa yapıldığını görüyoruz” dedi.

“Etrafı açık AVM’ler tercih ediliyor”

AVM ziyaretçilerinin yüzde 93’ünün ayda bir kez yemeğini dışarda yediğini kaydeden Zeytin, “Yemeğini ayda 1 kez AVM’de yiyenlerin sayısı ise yüzde 88. Ayrıca vatandaşların yüzde 88’i artık 4 tarafı kapalı değil, etrafı açık AVM’leri tercih ediyor. AVM’lerde alışveriş yapma önceliği de giderek geride kalmaya başladı. Sadece sosyal etkinlikler için gelenlerin oranı yüzde 35 civarında. Bu oran içinde en büyük paya sinemalar dahilken onu sırasıyla çocuk oyun alanları ve bowling izliyor” diye konuştu.

2010’da AVM’ye gelenlerin yüzde 42’sinin keyifçi müşteriyken 2016’da bunun yüzde 11,4’e indiğini aktaran Zeytin, kampanyaları takip eden ve ‘ucuzcu hızlı’ olarak adlandırılan müşteri grubunun ise yüzde 15.4’ten yüzde 42.2’ye yükseldiğini sözlerine ekledi. Zeytin ayrıca ankete katılanların yüzde 19.7’sinin şimdiye kadar en az bir kez internet üzerinden alış veriş yaptığını ve bunun da 20-24 yaş aralığındaki kişilerden oluştuğunu vurguladı. Zeytin, “Gençler ise teknolojilerin AVM’lerde kullanılmamasından şikayetçi. Cep telefonları üzerinden belli uygulamaları AVM içinde kullanmak istiyorlar” dedi.

DHA