Son zamanlarda dövizde meydana gelen dalgalanmalar, sözleşmeleri yabancı para cinsi üzerinden olan kiracıları mağdur etti. Bakan Albayrak’ın başta alışveriş merkezleri olmak üzere gayrimenkullerde dövizle kiralama ve satışın önüne geçmek için gerekli çalışmaların yapılacağına yönelik açıklamaları bu konuda sıkıntı yaşayanları rahatlattı.
Türkiye Tüm Emlak Müşavirleri Federasyonu (TEMFED) Başkanı Hacı Ali Taylan, AA muhabirine yaptığı açıklamada, artan döviz kurlarından en fazla alışveriş merkezlerindeki işyerlerinin etkilendiğini dile getirdi.

Konutta dövizle kiralamanın yok denecek kadar az olduğuna işaret eden Taylan, “Kanuni bir düzenlemeyle dövizle yapılan kira sözleşmeleri Türk lirasına çevrilebilir. AVM’lerden de bu konuda bir tepki gelmez çünkü bu hususta çok sıkıntı yaşanıyor. AVM’ler bu konuda sürekli kur düzenlemesine gitmek durumunda kaldıkları için atılacak adımlar bizce de olumlu. Bunun piyasalara ve sektöre de herhangi bir olumsuz yansıması olmaz.” değerlendirmesinde bulundu.

“Dövizle yapılan tüm alışverişler halkımızın belini büktü”

Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK) Genel Başkanı Bendevi Palandöken de dövizle kira sözleşmelerinin sona erdirilmesinin milli paranın korunması açısından sevindirici olduğunu belirtti.

Palandöken, Türkiye’nin içinde bulunduğu durumda kiralamalarda yabancı para kullanımının sürdürülebilir bir yanının olmadığını ifade ederek, “Dolar bazında kira ödeyenlerin yaşam şartlarında değişiklik olmazken kiraların 2-3 günde birden 3 katına çıkması normal bir durum değildi zaten.” dedi.

Döviz kuru nedeniyle esnafın maliyetlerindeki artışın ürün fiyatlarına yansıdığına dikkati çeken Palandöken, “Sayın Albayrak’ın açıklamasıyla bu konuda önemli bir aşama kaydedildi. Dövizle yapılan tüm alışverişler halkımızın belini bükmekte. Bu karar gecikmiş olsa bile fiyatı regüle etme açısından da önemli. Ödemelerin döviz yerine Türk lirası üzerinden yapılacak olması piyasalarda istikrarı sağlayacak.” diye konuştu.

Palandöken, piyasadaki panik havasının da dağıldığına işaret ederek, dolar ve avronun da zaman içerisinde rayına oturacağını vurguladı.

Dövizin çok yükseldiği ve işlerin iyi gitmediği bu dönemde AVM’lerin perakendecilerden kira yerine cirodan pay aldığını belirten Belgü şunları ifade etti:

“Biz gelinen noktada alınan kiranın ciro ile oranını takip ediyoruz. Ciro içinde kiranın payı perakendecinin yaşayabilmesine imkan sağlamayacak bir seviyeye çıkarsa, farklı modellerde perakendeciye destek oluyoruz. Bazı AVM’ler bu uygulamaya geçti. Tamamen ticari bir karar. İyi iş yapan ve iyi yerde olan AVM’ler sabit kiralarını almaya devam ediyor.”

Perakendecilerin sıkıntı yaşadığı noktada AVM’lerin cirodan yüzde 5 ila 7 pay alma uygulamasını hayata geçirdiğini söyleyen Belgü, ziyaretçi sayılarında ve cirolarında sorun olan her markaya bu desteğin verildiğini kaydetti. Belgü, bu sayede AVM’lerin boşalmasının önüne geçildiğini ve sektörde çarkların dönmeye devam edebildiğini aktardı.
Silk&Cashmere CEO’su Ayşen Zamanpur, ‘cirodan kira payı’ modelinin bir mecburiyet sonrası ortaya çıktığını vurguladı. Bu konuda yıllardır markaların AVM’ler ile konuştuğunu belirten Zamanpur, markaların hep cirosuna göre kirayı ödemek istediklerini fakat AVM yatırımcılarının bunu kabul etmediğini anlattı.

Şu an ise gerek ekonomik daralma, döviz kurundaki anormal artış ve dengesizlik, gerek birçok markanın zorluğa düşmesi, gerek yabancı markaların Türkiye’de operasyonlarını kapatmaya yönelmelerinin AVM’lerin durumu biraz daha net kabul etmelerine neden olduğunu vurgulayan Zamanpur, e-ticaretin de ciddi şekilde artışının perakendede mağazaların kapanmasına yansıdığını ifade etti.

‘Perakendeciler öngörülemeyen gider karmaşası içinde’

İstinye Park AVM Genel Müdürü Uğur Berk, elde ettiği ciro ile kirasını ödemekte zorlanan markaların bu modele geçiş yaptıklarını söyledi. Bu durumun genel anlamda yatırımcıların profiline göre değişkenlik gösterdiğini belirten Berk, markaların kapanmaması adına belli yerlerde bu modelin uygulanmaya başladığını kaydetti. Berk, şöyle devam etti: “Perakendede personel, kira ve mal maliyeti olmak üzere üç ana gider var. Mal maliyeti vergilerle, kiralar da euro ve doların ciddi yükselmesiyle artıyor. Personel gideri de asgari ücrete bakıldığında geçen yıla göre bu yıl yüksek seyrediyor. Perakendeciler ciddi öngörülemeyen gider karmaşası içinde kaldı.”

İrem Çetingöz/Dünya

AVM ve perakende sektörü temsilcileri AVM’lerdeki dövizli kiralara ilişkin AA muhabirine değerlendirmede bulundu.

Birleşmiş Markalar Derneği (BMD) Başkanı Sinan Öncel, Türkiye’de yaklaşık 400 AVM’nin bulunduğunu belirterek, bunun 3’te 2’sinde kiracı ile AVM yönetiminin anlaştığını kaydetti.

Mağazaların ayrılmaması için AVM yönetiminin ya dövizle kira aldığı mağazalarda kuru düşük tuttuğunu ya özel indirim yaptığını ya da kira/ciro oranına üst sınır koyduğunu ifade eden Öncel, şunları kaydetti:

“Böylelikle AVM’lerin 3’te 2’lik kısımında bu sorun geçici olarak da olsa halledildi. TL’ye fiili olarak dönülmüş vaziyette. Genel olarak bütün AVM’lerde kira problemi varmış gibi gösteriliyor ama aslında öyle değil. 3’te 1’lik bir kesim var. ‘Benim döviz borcum var’ gerekçesinin altına sığınarak günlük kurdan fatura kesiyor. Bunun karşısında ‘Ben dayanamıyorum, kapamak istiyorum’ diyen kiracıya da ‘Sözleşmen var ceza ödeyerek çıkabilirsin’ diyor. AVM’den çıkmak isteyen kiracıya hızlı bir şekilde çıkış hakkının tanınması lazım. Bu artık mücbir sebep haline gelmiş vaziyette. Döviz nedeniyle kiralar ciddi anlamda artış gösterdi.”

Öncel, 3’te 1’lik kesim dediği sıkıntı olan AVM yönetiminin ağırlıklı olarak yabancılardan oluştuğunu aktararak, “Ben aslında yabancı yerli olarak ayırmak da istemiyorum ama çıkış konusunda kolaylık sağlamayanlar, yabancı yatırımcıların başı çektiği bir grup. Zarar eden ve işletmesi, ticari hayatı riske giren firmayı bırakın gitsin. Yoksa daha kötü olacak, firmanın iflasına sebep olacaksınız.” diye konuştu.

Nakit akışını düzenleyemeyen firmanın kapanmak zorunda kaldığını, son yıllarda bunun örneklerinin görüldüğünü, perakendenin önde gelen köklü firmalarının kapanmak zorunda kaldığını anlatan Öncel, bu markaların kolay kolay oluşmadığını söyledi.

“AVM’lere bu yıl fazladan 3 milyar 300 milyon TL ödeme yapacağız”

Öncel, “Biz hiç kimseye indirim yapın’ demiyoruz. ‘Bırakın gidelim’ diyoruz. Biz sadece BMD markaları olarak zarar ettiğimiz yerden en kolay şekilde çıkma noktasında yakınlık bekliyoruz.” diyerek, AVM’den kolay çıkış konusunda Borçlar Kanunu’nda değişikliğe gidilebileceğini, kanun maddesiyle bunun yapılabileceğini dile getirdi.

Bu sorunun çok acil şekilde halledilmesi gereken bir noktada olduğuna işaret eden Öncel, “Ay başı geliyor yine. Pek çok yatırımcı doları 3,50’den fatura keserken, bir bakacaksınız doları 4,50, avroyu 5,40’tan fatura etmiş. Dövizle kira ödemek durumunda kalan perakendecinin artık yaşamsal ticari hayatı tehlike altına girmeye başladı.” dedi.

Öncel, son 2 yılda açılan AVM’lerde bu sorunların bulunmadığına dikkati çekerek, ya ciro kirasıyla ya kira/ciro oranına üst sınır konularak ya da metrekare fiyatı 5 yıl öncesine göre çok düşük rakamlarla açılmış vaziyette olduğunu söyledi.

Ciro artışlarının genel giderlerdeki artışı yakalayamadığını anlatan Öncel, “Ciromuzun içerisindeki kiranın payı eleman giderlerimizin üzerine çıkmış durumda. Bu konu istihdamı da olumsuz etkiliyor. Dövizli kira maliyetlerimiz 3 yıl öncesine göre yüzde 80 arttı. Günlük kurda ısrar ederek fatura düzenleyen AVM’lere bu yıl fazladan 3 milyar 300 milyon TL ödeme yapacağız.” şeklinde konuştu.

Perakendeciye öneri

Öncel, AVM’lere girecek olan perakendecilere şu tavsiyelerde bulundu:

“Sözleşmelerde kolay çıkış imkanı olması lazım. Kira/ciro üst sınırı bulunması lazım. Bu ikisinin sözleşmede yer alması durumunda perakendeci en üst düzeyde kendini korumaya almış oluyor. Üçüncü önemli konu da AVM’de boşalan mağaza sayısı belirli bir yüzdenin üzerine çıkması durumunda açık mağazanın tazminatsız çıkış hakkı veya kirasında indirim gerekiyor. Yanınızdaki mağaza kapandığında cironuz yüzde 10 düşüyor. Sağınız, solunuz, karşınızdaki mağaza kapandığında cironuz yüzde 40 düşüyor. Bizim amacımız çarşıyı açık tutmak. Hiçbirimizin amacı mağaza kapatmak değil.”

“AVM yatırımcısı perakendeciye yardım etmeli”

Alışveriş Merkezi Yatırımcıları Derneği (AYD) Başkanı Hulusi Belgü ise dövizdeki yükselmenin tüm ekonomiyi ve sektörleri etkilediği gibi AVM’lerdeki kiraları da etkilediğini kaydetti.

AVM yatırımcılarının kira/ciro oranlarını çok yakından takip ettiğini ifade eden Belgü, bu oranlardaki olumsuz gelişmelerde kuru sabitleyerek ya da kirada yüzdesel bir indirim vererek AVM yatırımcılarının kiracıya yardımcı olmaya çalıştığını söyledi.

Belgü, kurlardaki hızlı değişimin genelde tüketicinin de frene basmasına sebep olduğuna işaret ederek, “Bu durumda hem cironun düşmesi hem de döviz kirası yüzünden TL olarak kiranın yükselmesi ve bunun sonucunda da kira/ciro oranının yükselmesi, zaten karlılık oranı düşük olan perakende sektörünü etkiliyor. Bu durumda AVM yatırımcısının cironun toparlanma sürecinde perakendeciye yardım etmesi gerekiyor ve genelde de bu uygulamayı birçok AVM yapıyor.” diye konuştu.

AA