İnşaatı devam eden 35 AVM toplamda 1,1 milyon metrekare kiralanabilir alan yer alıyor

Türkiye’nin Makroekonomi ve Gayrimenkul Piyasası Verileri Raporu’nda yer alan perakende sektörüyle ilgili verileri değerlendiren JLL Türkiye Eş CEO’su Tarkan Ander, “Türkiye’deki mevcut alışveriş merkezi arzının 2022 yılının üçüncü çeyreğinde 449 alışveriş merkezinde 13.9 milyon metrekare seviyesinde kaldığını söylemek mümkün. Bu oranda en büyük pay sahibi %37 ile İstanbul ve sırasıyla %12 ile Ankara ve %6 ile İzmir şeklinde sıralanıyor. Halihazırda inşaatı devam eden 35 alışveriş merkezinde yaklaşık 1,1 Milyon metrekare kiralanabilir alan yer alıyor bu da demek oluyor ki 2024 sonu itibariyle bu rakamı 15 milyon metrekarenin üzerinde göreceğiz. Aynı şekilde geçen yıl 162 metrekare olarak kaydedilen perakende yoğunluğu da 165 metrekareye çıkmış ve 2024 yılı sonunda bu rakam da 172 metrekare seviyesinde karşımıza çıkacak” dedi.

Alışveriş merkezi ciroları yüzde 20 artış gösterdi

Türkiye’nin Makroekonomi ve Gayrimenkul Piyasası Verileri Raporu’nda yer alan perakende ve ofis pazarı verilerini değerlendiren JLL Türkiye Eş CEO’su Dora Şahintürk, “Alışveriş merkezi fiziksel ziyaretçi sayılarında %10’luk bir düşüş görülse de enflasyondan arındırılmış ciroda 2019 yılının aynı dönemine kıyasla yüzde 20 artış kaydedildi” dedi.

MİA’da boşluk son sekiz yılın en düşük seviyesine geriledi

JLL Türkiye Eş CEO’su Dora Şahintürk ofis pazarı verileriyle ilgili olarak da “İstanbul’da A sınıfı ofis arzı 5,8 milyon metrekare seviyesinde seyrediyor ve 1,5 milyon metrekare henüz tamamlanmamış kiralanabilir alan yer alıyor. Bu rakamın 2023 yılı sonunda 7,3 milyon seviyesinde seyredeceğini görüyoruz. İnşaat halindeki ofis arzının %90’ını 1 milyon metrekarenin üzerinde kiralanabilir alanla İstanbul Finans Merkezi’nin oluşturduğu göze çarpıyor. Boşluk oranının %14,4 olduğu Merkezi İş Alanı’nda (MİA) Levent, MİA dışında Avrupa Yakası’nda Ayazağa ve Kağıthane, Asya’da Kozyatağı ofis kiralamanın alt pazarlarını oluştururken, bilişim, teknoloji, otomotiv ve lojistik sektörleri de en aktif sektörler olarak karşımıza çıkıyor” dedi.

Birincil ofis kiraları metrekarede 25 dolar seviyesinde seyrederken, geçen yılın aynı çeyreğine oranla TL bazında %82’lik artış kaydedildi ve A sınıfı ofislere olan talep 3. çeyrekte de canlılığını korudu.

Küresel tedarik zincirlerinin yeniden yapılanması ile lojistik pazarı daha geniş tabanlı hale geldi

Rapordaki diğer verilere göre yapılan açıklamada, “İstanbul ve Kocaeli alt pazarlarını kapsayan Marmara Bölgesi’ndeki toplam lojistik arzı 2022 yılının üçüncü çeyreğinde 10.6 milyon metrekare olmuş ve ticari kullanım amaçlı lojistik arzı 6,8 milyon metrekare olarak kayıt altına alınmıştır. 2022 yılının üçüncü çeyreği itibarıyla toplamda 42.252 metrekare lojistik depo kiralama işlemi gerçekleşmesine karşın, kaliteli depo arzındaki kısıt sebebiyle işlem hacminin sınırlı kalmaya devam ettiğini söylemek mümkün. Üçüncü Parti Lojistik Şirketlerinin en büyük pay sahibi olduğu pazarda, küresel tedarik zincirlerinin yeniden yapılandırılması pazarın dana geniş tabanlı hale gelmesini sağladı ve bir anlamda oradaki potansiyele bir nefes aldırmış oldu” ifadeleri kullanıldı.

18 ay için

Ticari gayrimenkul danışmanlık pazarının küresel liderlerinden Cushman & Wakefield, yayımladığı ve Avrupa ülkelerindeki AVM pazarını mercek altına aldığı “Avrupa Alışveriş Merkezleri Geliştirme Raporu”nun 2019 yılı ilk yarı sonuçlarını açıkladı. 2019 ilk 6 ayının değerlendirildiği ve 2019 ikinci yarısından 2020’ye kadar beklenen önemli gelişmelerin ele alındığı rapor, Türkiye açısından da önemli sonuçlar ortaya koyuyor.

Raporda, Türkiye’de 2018 yılında gerçekleşen Alışveriş Merkezi (AVM) geliştirme faaliyetlerinde kaydedilen yüzde 50 düşüşün ardından, 2019’un ilk yarısında da azalış devam etti ve pazara 47 bin metrekare yeni arz girdi. Bunun yanı sıra, AVM geliştirme faaliyetlerinin ve yatırımlarının gerçekleşen seçimler sonrasında ivmelenmesi ve arzda Avrupa lideri olması bekleniyor.

Avrupa’da büyük şehirlere AVM’ye doydu

Rapora göre AVM faaliyetleri, ülke ve şehir seviyesinde önemli değişiklikler gösterdi. Genel olarak, açılışlarda düşüş yaşanmasına karşın, büyük şehirlerdeki AVM geliştirme faaliyetleri, 2016 yılında kaydedilen yüzde 25 oranından 2019’un ilk yarısında yüzde 41’e çıktı. Etki alanı büyük şehirlerde alışveriş merkezleri, gidilecek yerler olarak fırsat sunmaya devam etti.

Yatırımcı küçük şehirlere yöneldi

Ancak, bazı ülkelerdeki büyük şehirlerin alışveriş merkezleri arzındaki doygunluk, yatırımcıların yönünü daha küçük ölçekli şehirlere çevirmesine sebep oldu. Perakendecilerin yeni formatlar denemeye devam etmesiyle, outletler ve açık perakende alanlarındaki faaliyetler, bazı Avrupa ülkelerinde hareketlilik kazandı. Çoğu büyük şehirlerde geliştirme faaliyetleri doygunluğa ulaştığından dolayı, yatırımcılar ve geliştiriciler ilgilerini daha küçük şehirlere çevirmeye başladı. Bu yıl, yeni AVM arzının yüzde 20’den fazlasının, nüfusu 50 binden az olan şehirlerdeki perakende pazarına gireceği öngörüldü.

En aktif ülke Rusya oldu

Raporda dikkat çeken bir diğer konu ise 2019’un ilk yarısında alışveriş merkezi geliştirme faaliyetlerindeki en aktif beş ülke sıralaması oldu. Lider Rusya’daki AVM geliştirme faaliyetleri, arka planda görülen düşük net gelir seviyesi, kırılgan tüketici güven endeksi ve perakende satış büyümesindeki zayıflığa rağmen sabit kaldı.

Ancak, pazarın büyüklüğü nedeniyle, Rusya geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 13 artış göstererek, yaklaşık 200 bin metrekare yeni alanın pazara girmesiyle 2019’un ilk yarısında geliştirme faaliyetlerinde ilk sırada yerini aldı. Listenin kalanını sırasıyla İtalya, Polonya, Fransa ve Almanya oluşturdu.

Türkiye’deki düşüş Avrupa’yı da etkiledi

Rapora göre 2019’un ilk yarısında, Avrupa perakende sektöründe çeşitli geliştirme eğilimleri görüldü. Geliştirme faaliyetleri; çoğu ülkede sabit ya da az bir oranda gelişim göstermiş olup, Türkiye’deki açılışların bir önceki yıla göre azalmasının da etkisiyle Avrupa genelinde yüzde 18 düşüş gösterdi ve yaklaşık 863 bin metrekare alan tamamlanarak AVM pazarına giriş yaptı.

2019 Temmuz ayı itibariyle, 5,4 milyon metrekare yeni alanın bir kısmı halihazırda inşaat halinde ve 2019’un ikinci yarısı ile 2020 tarihi aralığında pazara girmesi beklenen arzlar konumundaydı.

Ancak, son üç yılın ortalamasına bakıldığında, planlanan açılışların yüzde 8’i ertelendi. Dolayısıyla, 2019’un 2. yarısı ile 2020 tarihi aralığında tamamlanan AVM sayısının, gelecek arzın altına düşmesi bekleniyor.

Türkiye’de 6 ayda 47 bin metrekare yeni AVM alanı

Rapora göre, Türkiye’de 2018 yılında gerçekleşen AVM geliştirme faaliyetlerinde yüzde 50 düşüş kaydedilmesinin ardından, 2019’un ilk yarısında da, azalış devam etti ve 47 bin metrekare yeni arz pazara girdi.

Bunun yanı sıra, alışveriş merkezi geliştirme faaliyetlerinin ve yatırımlarının gerçekleşen seçimler sonrasında tekrar hareketleneceği öngörüldü. Bununla birlikte; Türkiye, Avrupa’nın en büyük gelecek arzına sahip ülke konumunda yer aldı. 2019 ikinci yarı ile 2020 tarihi aralığında yaklaşık 1,5 milyon metrekare arzın pazara girmesi bekleniyor.
Büyük şehirler alışveriş merkezleri geliştirme faaliyetlerinde paylarını korumaya devam etmektedir.

Gelecek Arz –2019 2. Yarı – 2020

Avrupa Batı Avrupa Orta ve Doğu Avrupa

5.374.000 1.701.000 3.673.000
-%11 -%19 -%7
2019 2. Yarı – 2020, AVM Geliştirme Faaliyetleri İlk 5 Ülke (m2)

Genel olarak, Batı Avrupa’daki geliştirme faaliyetleri sabit kalmaya devam etmiş olup, Orta ve Doğu Avrupa’da inşaat faaliyetleri geçen yıla göre düşüş göstermiştir.

Tamamlanan AVM Alanı – 2019 1. Yarı

Avrupa Batı – Avrupa Orta – Doğu Avrupa

863.000 – 370.000 – 493.000
-%18 -%1 -%27