Yıkım sırasında bulaşıyor

İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü Orhan Koç, işçilerin asbest liflerine önlem almadan maruz kalması halinde zarar gördüğüne işaret ederek, “Solunan lifler akciğerlerde birikir ve zarar verir, böylece akciğerde zedelenmeler başlar. Asbeste maruz kalınması sonucunda asbestoz, malign mezotelyoma ve akciğer kanseri gibi kanserlerle asbestten kaynaklanan çeşitli plevral reaksiyonlar, dermatozlar gibi meslek hastalıkları oluşabilir” dedi. 29 Ağustos 2010 tarihinde asbestin üretimi, kullanımı ve asbest içeren eşyaların piyasaya arzının yasaklandığını, asbestle ilgili yalnızca söküm, yıkım, tamir, bakım ve uzaklaştırma işlerine izin verildiğini belirten Koç, artık yıkılacak ve sökülecek olan bina, yapı veya gemide asbestli ürün olup olmadığının da tespit edildiğini bildirdi.

4 kentte özel bertaraf merkezine gömüyor

İngiltere ve Hollanda gibi ülkelerde, tüm yapılarda asbestli malzemelerin tespit edilmeye başlandığını ve özellikle okul ve hastanelerde bulunan asbestli malzeme sökümüne öncelik verildiğini kaydeden Koç, şunları söyledi: “Asbest, söküm esnasında kırılarak havaya bulaşıyor. Uzmanlar yurtdışı uygulamalarında olduğu gibi ülkemizde de asbestli malzemeyi kırmadan, dökmeden sökerek istif edip, özel ambalajlarla paketliyor. Malzemeler yine bu konuda yetkilendirilmiş firmalar tarafından taşınıyor ve Kocaeli, İstanbul, İzmir ve Manisa illerindeki özel bertaraf merkezlerine götürülerek orada gömülüyor. Bu sürecin tümünde havada asbest lifi olmaması lazım.

Asbest lifleri var olduğu zaman oradaki çalışanların etkilenme ihtimali çok yüksek. Bu liflerin solunması kanser oluşturabiliyor. Sertifikalandırdığımız asbest söküm uzmanları nezaretinde gerçekleştirilen sökümlerde mevzuat ve standartlar çerçevesinde bu önlemler alınıyor. Bakanlığa görüşlerimizi ilettik.”

“İyi uygulamalar var”

Orhan Koç, Asbest Free belgesi talep eden belediyelerin bu iyi uygulamalarını yakından takip ettiklerini, Türkiye Belediyeler Birliği ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile görüşmelerin devam ettiğini söyledi. Öte yandan, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından 17’ncisi düzenlenen Asbest Söküm Uzmanlığı Eğitimi başarı ile tamamlandı. Asbest Söküm Uzmanlığı sertifikasına sahip uzmanı 474’e yükseldi.

Mithat Yurdakul/Milliyet

2010’dan önce yapılanlarda asbest var

Ancak 2010 yılından önce yapılan binaların birçoğunda özellikle eternit levha, çimento ürünleri, iç-dış cephe kaplama ve benzeri inşaat malzemelerinde asbestli malzeme kullanıldığı biliniyor. Bu yüzden asbestli binalarda yıkım öncesinde denetim yapılması, ardından asbestli malzemenin sökümünün insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde gerçekleştirilmesi gerekiyor.

Hürriyet’ten İdris Emen’in haberine göre Çevre ve Şehircilik Bakanlığı geçen yıl bu konuda bir çalışma başlattı. Çalışma çerçevesinde ‘Yıkım işlemleri ile hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atıkların kontrolü yönetmeliği’ adlı bir taslak hazırlanarak Nisan 2017’de bakanlığın sitesinde yayımladı. Ancak taslak kesinleşmediği için yıkımdan önce asbest raporu ve asbest sökümü zorunluğu belediyelerin inisiyatifine kaldı.

Sadece 7 belediyede uygulama var

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği’nin (TMMOB) hazırladığı rapora göre 39 ilçesi bulunan İstanbul’da sadece 7 belediye yıkım öncesinde ‘Asbest Envanter Raporu’ istiyor. Beşiktaş, Şişli, Maltepe, Tuzla, Bağcılar, Kadıköy ve Ataşehir belediyeleri dışındaki diğer 32 belediyede böyle bir uygulama bulunmuyor. Yıkım öncesinde bütün binalarda asbest denetimi yapılması ve asbest sökümü yapıldıktan sonra bina yıkımına izin verilmesi gerektiğini söyleyen TMMOB’den Cevahir Efe Akçelik tehlikeye şöyle dikkat çekiyor:

Tabandan tavana her yerde

“Çimento ürünleri, iç-dış cephe ve tavan kaplama, çeşitli contalar, tavan/taban döşemelerinde yapıştırıcılar, eternit levhalar, plasterler, çatı malzemeleri, borular, akustik tavan yapımı, macun ve birçok üründe asbestten yararlanılmıştır. İstanbul’da 7 belediyenin verilerine bakarsak yıkımı gerçekleştirilen binaların yaklaşık yüzde 25’inde asbestli malzemeye rastlanıldığı görüyoruz.”

Asbest denetimiyle ilgili belediyelere büyük görev düştüğünü söyleyen Cevahir Efe Akçelik, “Yıkımı yapılacak binadan numuneler alınarak analiz edilmeli, asbest tespit edilirse ilgili yönetmelik hükümlerine göre uzaklaştırılması ve bertarafı sağlanarak binanın yıkımına onay verilmelidir” diyor. Yıkım öncesi denetim yapılan 6 ilçede 2017 yılında 1594 binanın 385’inde asbetli malzeme bulundu. Yıkımdan önce tonlarca asbestli inşaat malzemesi yetkili firmalar tarafından ‘tehlikeli atık’ çerçevesinde bertaraf edildi.

Özel kıyafetli timlerle tespit

Binalarda tespit edilen asbestli malzemenin bertarafı için müteahhit veya ev sahibi, yıkım ruhsatı almak için belediyelerin İmar ve Şehircilik Müdürlükleri’ne başvuruyor. Yıkım ruhsatı için öncelikle ‘Asbest Envanter Raporu’ isteniyor. Çevre Koruma Müdürlüğü, yıkılacak binanın tespitini yaptıktan sonra asbest raporunu hazırlayacak firma ile belediye yetkilileri binadan numuneler alıyor. Alınan numuneler analiz edilmek üzere yetkilendirilmiş laboratuvarlara gönderiliyor. Laboratuvar analizinde binanın herhangi bir yerinde asbestli malzeme tespit edildiği takdirde bina çevresinde güvenlik sağlanıyor. Binada bulunan asbestli malzemeler özel kıyafetler giymiş uzmanlarca sökülerek paketleniyor. Bu malzemeler tehlikeli atık yönetmeliği çerçevesinde özel araçlarla özel tesislere götürülerek bertaraf ediliyor.

Tespit ve sökümü en fazla 1 hafta sürüyor

Bir binada asbest tespiti yapılması ve sökümü en fazla bir haftayı buluyor. 10 katlı bir apartmanda asbest tespiti maliyetinin 1500-2 bin lira tuttuğunu söyleyen Asbest Söküm Uzmanları Derneği Başkanı Cafer Fidan, “Firmaların çoğu İstanbul ve büyük şehirlerde. Anadolu’da asbest sökümü yapacak çok az firma bulunuyor. Asbest insan sağlığını ciddi olarak olumsuz etkilediği için bina yıkımı, fabrikaların bakım ve onarımı ile evlerin tadilatından önce asbest envanteri yapılmalı” diyor.

Habertürk Gazetesi’nde yer alan habere göre; bir hafta önce Atatürk Kültür Merkezi (AKM) yıkım çalışmalarını durdurduğu iddialarıyla gündeme allfootballgoal.com gelen asbest şimdi de Zeytinburnu’ndaki Abdi İpekçi Spor Salonu’nun yıkımında ortaya çıktı.

2010’da yasaklanmıştı

Eskiden tüm Türkiye’de kullanılan asbestin üretimi ve kullanımı 2010 yılında yasaklandı. Ancak bu tarihten önce inşa edilen binaların büyük bölümünde asbest kullanıldığı söyleniyor. Bu nedenle İstanbul kentsel dönüşüm çalışmaları kapsamında halen risk altında sayılıyor.

Toz hali büyük risk

Bu kanserojen madde, bina yıkımlarında toza dönüştüğünde büyük risk haline gelebiliyor. Bu nedenle Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın aldığı kararla 2013 Nisan ayından bu yana bina yıkımları İstanbul’da patlatıcı madde yerine iş makineleriyle gerçekleştiriliyor.

Asbest nedir?

Isıya, aşınmaya ve kimyasal maddelere çok dayanıklı lifli yapıda bir mineral olan asbest; halk arasında toprak, gök toprak ve çelpek gibi isimlerle de biliniyor. Kanser gibi ciddi hastalıklara neden olan bu madde en çok kazanlarda, su borularında, çatı kaplama malzemelerinde ve zemin döşemelerinde görülüyor.