Türkiye’deki alışveriş merkezleri ve yatırımlarını temsil eden tek kuruluş Alışveriş Merkezleri ve Yatırımcıları Derneği (AYD) olarak, bazı markalarımızın aldıkları karar doğrultusunda, İstanbul’da yer alan birkaç alışveriş merkezinde mağazalarını öğlen saatlerine kadar kapılarını kapatarak kurda yaşanan artış dolayısıyla kiraları protesto ettiklerini üzülerek takip ettik.

Ülkemizin bir kez daha zor bir siyasi ve ekonomik mücadele döneminden geçtiği yadsınamaz. Böylesine sancılı günlerde başta hükümetimiz olmak üzere pek çok sanayicimizin, yatırımcımızın ve hatta halkımızın elini taşın altına koyarak bireysel kalkınmaya değil toplumsal kalkınmaya, kurlardan yaşanan yükselmeyle ve enflasyonla mücadeleye katkı sağladığını görüyoruz.

Tüm Türkiye’nin milli birlik duygularıyla hareket etmesi gereken bu hassas süreçte, herkes üzerine düşen görevi yaparken, kimi kurum ve markaların durumdan vaziyet çıkararak enflasyonist harekete ve sendikal tavırlara girişmelerini son derece yanlış bulduğumuzu ifade etmek isteriz. Bahsi geçen mağazaların yarım günlük protestosunu, sansasyon yaratmaktan öteye gitmeyecek bir zaman kaybı olarak değerlendiriyoruz. Geçtiğimiz hafta içerisinde üyelerimizle yaptığımız toplantıda da söylediğimiz gibi en doğru yol, ilgili Bakanlıklarımızın riyasetinde, diyalog kurarak meselelere ortak çözüm aramaktan geçmektedir. Türkiye’de bulunan tüm Alışveriş Merkezleri, sıkıntısı olan tüm perakendecilere ya indirim vererek ya da kuru sabitleyerek yaşanan sıkıntılı dönemde ellerinden geldiği kadar yardımcı olmaya çalışıyor ve bunu AYD olarak tüm paydaşlarımıza tavsiye ediyoruz.

Yaşanan bu beklenmedik dönemde yükü sadece Alışveriş Merkezlerinin üstüne yıkmayarak, zararı hakkaniyetli şekilde her kesimin paylaşacağı bir özveriye her zaman hazırız. Aksi bir durum 15 milyar doların üstünde borcu olan bir sektörü zor duruma düşüreceği gibi bankalarımıza, ekonomimize, dolayısı ile ülkemize çok ağır ve büyük hasarlar vereceği kaçınılmazdır.

58 milyar dolarlık yatırımı ve 520 bin nitelikli istihdamı temsil eden AYD Üyeleri olarak, sektörümüz de istihdamı düşürmeden, devletimize ve ekonomimize zarar vermeden işleri zorlaştırmak yerine kolaylaştırmak adına devletimizle her zaman iş birliğinden yana olduğumuzu ve kalıcı çözümler üretmek amacıyla görüşmelerimizi sürdürdüğümüzü kamuoyunun bilgisine saygı ile sunarız.

Toplantıya katılan sektörün önde gelen yatırımcı ve profesyonelleri, hükümetin ekonomi alanında alacağı kararları destekleyecekleri konusunda hemfikir olurken; alınacak kararların yatırımcı, perakendeci, banka ve devlet gibi tüm paydaşların faydasını gözetmesi gerektiğini ifade ettiler.

AVM yatırımcıları, hali hazırda güncel kur uygulamadıklarını, kurları düşük düzeyde sabitlediklerini veya indirim yaptıklarını vurgulayarak durduk yere bir panik havası yaratılmasının engellenmesi gerektiğini ifade ettiler. Yaratılan panik havasının, uzun vadede organize perakendeye ve Türkiye ekonomisine önemli zararlar vereceğini belirten katılımcılar, spekülasyonların devam etmesi halinde ülkemize yapılacak yatırımları ciddi manada sekteye uğratacağının altını çizdiler.

Yapılan toplantı neticesinde, hükümet ve tüm paydaşlarla beraber hareket edilirse ortak yol bulunabileceği ifade edilirken, 5 ana başlıkta karara varıldı:

– İletişime açık olacağız:Son dönemde Türkiye ekonomisinde yaşanan olumsuz gelişmeler ve artan maliyetler sebebiyle perakendecilerin kârlılığının düştüğünü anlıyoruz. Bu zor dönemde her yatırımcı, perakendecisini dinleyecek. Her alışveriş merkezi kendi gerçekleri doğrultusunda, sorumluluklarını yerine getiren perakendecisinin sorunlarına çözüm arayacak.

– Birebir görüşmeler yapacağız:Yatırımcılar, toplu kiracı görüşmesi yapmayacak. Her kiracı ve her yatırımcının kendi gerçeği farklı olduğu için sendikal anlamda yapılmak istenen toplu görüşmelere girmeyecek. Kiracı ve alışveriş merkezi bazında, birebir görüşmeler gerçekleştirecek.

– Destek olacağız:Şu anda bütün AVM’ler kira ciro oranı doğrultusunda perakendecilerine gerek kuru sabitleyerek gerek Türk Lirası’na dönerek gerekse indirim yaparak en az yüzde 20 oranında destek oluyor. Bu oran, kredi yükü bitmiş veya kira – ciro oranı yüksek olan AVM’lerde daha da artıyor.

– Bankalar ile görüşeceğiz:Yatırımcıların döviz cinsinden olan kredi borçlarının Türk Lirası’na dönmesi ve varsa yapılandırma seçeneklerini görüşmek için kurulacak komisyonlar vasıtasıyla bankalarla görüşmeler yapılacak. Bankaların kredileri ve dövizle alınan uzun vadeli mevcut kredilerin Türk Lirası’na dönmesi için görüşmeler yapılıp, çözüm aranacak.

– İlgili Bakanlıklar ile ilişkiyi sürdüreceğiz:Sektörümüzün sorunlarına, hükümet yetkilileri ile yapılan / yapılacak görüşmeler ışığında çözümler aranacak ve geliştirilen öneriler yetkililer ile paylaşılacak.

Ciro endeksi geçtiğimiz yılın ikinci çeyreği ile karşılaştırıldığında ise yüzde 18,6 artış kaydederek 2018 ikinci çeyrek döneminde 261 puan oldu. Ziyaret sayısı endeksi ise geçtiğimiz yıla oranla yüzde 10’luk bir artış kaydetti.

AVM’lerde kiralanabilir alan (m²) başına düşen cirolar Haziran 2018’de İstanbul’da 1.252 TL, Anadolu’da 1.015 TL olarak gerçekleşti. Türkiye geneli metrekare verimliliği ise Haziran 2018’de 1.110 TL’ye yükseldi.

Metrekare başına düşen cirolarda, ikinci çeyrekte bir önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında ve enflasyondan arındırılmadan incelendiğinde yüzde 18,7’lik bir artış yaşandı. 2018 yılı ikinci çeyrekte metrekare verimliliği 996 TL oldu.

Sektöre ait ciro endeksi, Anadolu ve İstanbul’un GLA büyüklükleri ağırlıklandırarak hesaplanmıştır.

AVM’lerde kiralanabilir alan (m²) başına düşen cirolar Kasım 2017’de İstanbul’da 1057 TL, Anadolu’da 827 TL olarak gerçekleşirken, Türkiye geneli metrekare verimliliği Kasım 2017’de 919 TL’ye ulaştı.

Kasım’da en yüksek ciro artışı teknoloji kategorisinde

Kasım ayında, kategoriler bazında en yüksek ciro artışı teknoloji kategorisinde yaşandı. Teknoloji kategorisi 2016’nın aynı dönemiyle karşılaştırıldığında ve enflasyondan arındırılmadan incelendiğinde yüzde 29,6’lık artış kaydetti.

AVM’lerdeki diğer* alanlar kategori ciroları 2016 yılının Kasım ayı ile karşılaştırıldığında yüzde 23,8, giyim kategori ciroları yüzde 17,7, yiyecek içecek kategori ciroları yüzde 17, hipermarket kategori ciroları yüzde 15,6 ve ayakkabı kategori ciroları yüzde 10 artış gösterdi. Ayakkabı kategori ciroları ise Kasım 2017 döneminde enflasyon oranının altında seyretti.

Ziyaret sayısı endeksi

Kasım 2017 verileri bir önceki dönemin aynı ayı ile karşılaştırıldığında ziyaret sayısı endeksinde yüzde 2’lik bir azalış yaşandığı ortaya çıkıyor.

AVM Endeksi Kasım 2017 sonuçlarını değerlendiren AYD Başkanı Hulusi Belgü: “Ciro endeksi yıl sonuna yaklaşırken yaşanan yüzde 19,3 artışın enflasyonun ciddi olarak çok üzerinde olması sevindirici… Kategori bazında incelendiğinde teknoloji kategorisindeki yükseliş, teknoloji perakendecilerimizin halkımızın bu yöndeki taleplerini rahatlıkla karşıladığını gösterirken, diğer alanlar kategorisinin geçtiğimiz Ekim ayının ardından bu ay ikinci olarak yer alması ziyaretçilerin mobilya, kozmetik, eğlence alışverişlerinde de AVM’leri sürdürülebilir olarak tercih ettiğini gösteriyor. Ziyaret sayısında yaşanan yüzde 2’lik azalmaya rağmen ciro endeksi ve metrekare verimliliğinin artış göstermesi, ziyaretçilerimizin AVM’lerden daha yüksek bütçelerde ve daha verimli alışveriş yaptığını ortaya koyuyor ki bu da perakendeciler için uzun vadede olumlu bir gelişme olarak yorumlanabilir. Aralık ayında yılbaşı etkisi ile daha yüksek bir ciro endeksi beklentimiz olduğunun da altını çizmekte fayda var.”

AA muhabirine 2017 yılını değerlendiren ve 2018 yılı için öngörülerini açıklayan Belgü, AYD’nin endeks verilerine kategori bazında bakıldığında en yüksek artışın “teknoloji” kategorisinde yaşandığı bilgisini vererek, yılın ilk 9 aylık döneminde teknoloji kategorisi cirolarının yaklaşık yüzde 18 arttığını vurguladı.

Belgü, 2017 yıl sonu itibarıyla 2 milyarın üzerinde kişinin AVM’leri ziyaret edeceği tahmininde bulunarak, bu sayının 2018 yılında 2,1 milyar ziyaret sayısına erişilebileceğini ifade etti.

Alışveriş tutarı olarak metrekare başına verimliliğinin, yılın 10 ayı itibarıyla 824 TL olduğunu belirten Belgü, “Metrekare verimliliği aylık olarak değerlendirilen bir veri… Örneğin; Kurban Bayramı öncesindeki Ağustos ayında metrekare verimliliği 935 TL olarak gerçekleşti ve ay bazında değişkenlik gösterebiliyor.” diye konuştu.

Perakende sektörünün toplam istihdamının şu anda yaklaşık 480 bin kişi olduğunu ve bu sayının gelecek yıl sonuna kadar ortalama 520 bin kişiye ulaşabileceğini aktaran Belgü, “Türkiye’deki toplam AVM sayısı şu anda 395 ve bu AVM’lerin toplam kiralanabilir alanı yaklaşık olarak 11,9 milyon metrekare. Gelecek yıl içinde AVM sayısının 405-410’a yükseleceğini öngörüyoruz.” bilgisini verdi.

Belgü, sektörün bugüne kadarki toplam yatırım bedelinin yaklaşık 55 milyar dolar olduğuna işaret ederek, “2018 yılında yatırım bedelinin ortalama olarak 58 milyar dolara yükseleceğini ve şu anda 13 milyar dolarını oluşturan yabancı yatırımların 18 milyar doları bulacağını tahmin ediyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.

“Perakendeci arada eziliyor”

Alışveriş merkezlerinin 2017 yılı sonu itibarıyla geçen yıla göre yüzde 17 artışla yaklaşık 110 milyar TL’lik bir ciroya ulaşacağı öngörüsünde bulunan Belgü, “Geçen seneyle bu sene arasında ciddi bir ciro artışı var. Bunun iki sebebi var. Biri; işler iyi gidiyor, diğeri de geçen sene işler 15 Temmuz’dan dolayı çok etkilenmişti. 2018 yılı ciro öngörümüz ise 125 milyar TL.” şeklinde konuştu.

Belgü, perakendecinin döviz kurlarındaki artışı rekabetçi ortam nedeniyle tüketiciye yansıtamadığını belirterek, “Onlar da o yüzden arada eziliyor. Maliyetlerinin sadece yüzde 14-15’i kiraları. Diğer girdilerinde çok ciddi miktarda dövize bağlılar. Döviz tartışmasını sadece kira ile bağdaştırmak doğru değil. Esas problem ithalatta. Ayrıca ithalat vergileri de son 1-2 senedir çok yükseldi. O yüzden perakendecinin kar marjları çok düşüyor. Perakendecinin kar marjı düşünce muhatap bulabildikleri ilk kurum AVM’ler. Onlar da AVM’lere gidip talepte bulunuyorlar. Onlar da hayatlarını sürdürmeye, kar etmeye çalışıyorlar.” yorumunu yaptı.

Alışverişin piyasalar güzel olduğu, insanların rahat ve huzurlu oldukları zaman arttığını anımsatan Belgü, “Bazı sıkıntıları ortalıkta tartıştığınız zaman olaylar çözülmez bilakis insanların morali bozulur. Oysa birebir AVM’lere giderlerse yardım görürler ki bütün AVM’lerde destek ve yardımcı olmaya çalışıyor. Çünkü hiç kimse AVM’nin boş kalmasını istemez. Herkesin iş yapmasını ister.” ifadelerini kullandı.

Belgü, “Türk tüketicisi harcamaya, Türk ekonomisi büyümeye devam ediyor. Dolayısıyla AVM’ler de büyümeye devam edecek.” diyerek sözlerini tamamladı.

AA

AVM’lerde kiralanabilir alan (m²) başına düşen cirolar Mart 2017’de İstanbul’da 867 TL, Anadolu’da 673 TL olarak gerçekleşti. Türkiye geneli metrekare verimliliği ise Mart 2017’de 751 TL oldu.

Çeyrek bazlı m² başına düşen cirolarda 1’inci çeyrekte bir önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında ve enflasyondan arındırılmadan incelendiğinde yüzde 5,4’lük bir artış yaşandı. 2017 yılı 1’inci çeyrekte metrekare verimliliği 737 TL şeklinde gerçekleşti.

Ayakkabı-çanta kategorisinde artış Mart’ta da sürüyor

Kategoriler bazında en yüksek ciro artışı, Mart ayında yine ayakkabı-çanta kategorisinde yaşandı ve geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre yüzde 21,2’lik artış kaydetti.

Geçtiğimiz yılın Mart ayı ile karşılaştırıldığında AVM’lerdeki giyim kategorisi yüzde 19,2, yiyecek kategorisi yüzde 17, AVM’lerdeki diğer* alanlar kategorisi yüzde 16,9 oranında arttı. Mart ayında teknoloji kategori ciroları yüzde 8 ve hipermarket kategori ciroları da yüzde 2 artış gösterdi.

Ziyaret sayısı endeksi

Mart 2017 verileri bir önceki dönemin aynı ayı ile karşılaştırıldığında ziyaret sayısı endeksinde yüzde 5,1’lik bir artış yaşandığı gözlemlendi. Ziyaret sayısı endeksi ilk çeyrek bazında ise geçtiğimiz yılın aynı dönemiyle karşılaştırıldığında yüzde 2,8 oranında bir düşüş göstererek 102 puana geriledi.

“Ciro endeksinde ve ziyaretçi sayısında istikrar sağlanacak”

AVM Endeksi Mart 2017 ve ilk çeyrek sonuçlarını değerlendiren AYD Başkanı Hulusi Belgü; “Son dönemde başta dolar olmak üzere döviz kurlarındaki hızlı artış ekonomiyi ciddi bir şekilde etkiliyor. Ek olarak çift haneli rakamlara ulaşan enflasyona rağmen endekste görüntülenen artış olumlu bir izlenim yaratıyor. 2017’nin ilk 3 ayı referandum gibi bir belirsizliğin yaşandığı dönem olarak, ticari faaliyetleri elbette etkiledi ama buna rağmen gerek ciro endeksinde gerekse kategoriler bazında gözle görünür bir gelişme var.

Ziyaretçi sayısında geçtiğimiz yıla oranla bir düşüş olmasına rağmen ciro endeksi ve kategorilerde yaşanan artış mevcut ziyaretçilerin alım gücünde bir artış olduğunu ve alışveriş tercihlerini AVM’lerden yana yaptığını ortaya koyuyor. Mart ayı ile birlikte ziyaretçi sayısı ise yine geçtiğimiz aylara göre bir toparlanma olduğunu gösteriyor. Referandum sonrası, gelecek dönemde, ciro endeksinde ve ziyaretçi sayısında istikrarın yakalanacağını ve sektörümüz açısından daha olumlu bir ortamın sağlanacağını söyleyebiliriz” şeklinde konuştu.

“Yükseliş Nisan’da da devam edecek”

Rapora ilişkin açıklamalarda bulunan Prof. Dr. Emre Alkin; “Geçen aylarda hem bir önceki yılın sıkıntıları hem de döviz kurları ile ilgili gerginliği üzerinde taşıyan endeksin Mart ayında ciddi bir yükseliş gösterdiğini görüyoruz. Aynı trendin Nisan ayında da devam edeceğini tahmin ediyorum. Ziyaretçi sayısındaki artış, geçen yıl yaşanan tedirgin dönemin artık geride kaldığını da gösteriyor. Ancak önceki yıllardaki yoğunluğa ulaşmak için birkaç ay daha beklemek gerekiyor. Özetle, Mart ayında başlayan gözle görülür iyileşmenin Nisan ve Mayıs aylarında da devam etmesini bekliyorum” dedi.