“Binalar yenilense de altyapı sorunu devam edecek”

Türkiye’de yaklaşık 7,5 milyon riskli yapı bulunduğuna dikkat çeken Osman Yıldırım, “Deprem kuşağı üzerinde yaşıyoruz. Kentsel dönüşüm ülkemiz için ‘emniyet kemeri’ anlamına geliyor. Bugüne kadar hayata geçirilen uygulamalar, mahalleler ve kentlerin değil binaların tek tek kentsel dönüşüme girdiğini gösteriyor. Kentsel dönüşümde bina temelli değil en kötü haliyle ada bazında dönüşüm yapılmalı. Tek tek binaların yenilenmesiyle sokakların, yolların, altyapıların ve otoparkların sorun olmaya devam edeceğini öngörüyoruz. Bu nedenle en azından ada olarak kentsel dönüşüm projelerine sıcak bakıyoruz” dedi.

‘Türkiye’nin geleceğini aşırı beklentiye heba etmeyelim’

Kentsel dönüşümün aşırı beklentiye kurban edilmemesi gerektiğinin altını çizen Osman Yıldırım, “Hak sahipleri ve müteahhitlerin aşırı beklentisi kentsel dönüşüm sürecini uzatıyor. Sektördeki 45 yıllık tecrübemizle Yıldırım Yapı Grubu olarak güvenilir, teknolojik ve çağa ayak uyduran projelere imza attık. Aynı kalitede projeler inşa etmek ve çocuklarımıza güvenilir bir Türkiye bırakmak için çalışmalarımıza devam edeceğiz” dedi.

Yapı ve yaşam riski bulunan mahallelerde kamusal alan yaratmak ve artırmak amacıyla geliştirilen “Kentsel Bulmaca” programı, başta açık alan ve park olmak üzere kültür, sağlık ve ibadet alanlarının yaratılmasını amaçlıyor.

4 mahalle 4 öneri

“Kentsel Bulmaca” programı için Sultangazi, Küçükçekmece, Kartal ve Bahçelievlerilçelerinden 1kmx1km’lik yani 100 ha’lık çerçeve içinde, kamusal alan yaratma kapasitesi test edilerek kamusal alan ve yapıların yeniden dağılımı için planlar hazırlandı.

Üniversiteler, belediyeler, planlama ve tasarım ofisleri ile mahallelilerden oluşan katılımcılar, maket üzerinde fikir tartışması yaparak kamusal alan yaratma senaryoları geliştirirken, daha sonra seçilen örnek mahalle için kamusal alan dağılım şemaları üretildi.

Nef İcra Kurulu Başkanı Erden Timur, şehirlerin ve özellikle İstanbul’un yaşanabilir olması için her mahalleye ayrı bir plan yapılması gerekiğini belirterek, “Kentsel Bulmaca aslında bunu amaçlıyor. Aksi takdirde plansız bir imar anlayışı ile sadece aynı bölgede daha fazla nüfusun yaşamasının önü açılır. Bu da İstanbul’un zaten yoğun olan nüfusunu artırmaktan ve hayatı daha az yaşanabilir kılmaktan başka bir işe yaramaz.” değerlendirmesinde bulundu.

Kentsel Strateji Kurucusu A. Faruk Göksu ise “Kentlerimizi yeniden düşünmek söylemi’ ile 17 Ağustos 2013 tarihinde, Büyük Marmara Depreminin 14. yılında başlattığımız bu hareket, depremin 18.yılında; yaptığı çalışmalarla Anadolu’ya yayılmış, 600’ün üstünde tasarımcısı ile gündem oluşturmuştur. Kentsel Bulmaca da bunun son örneği oldu.” ifadelerini kullandı.

3 adımda hazırlanan “Kentsel Bulmaca” rehberinde;

1. Adımda; Anlama bölümünde çalışma alanı, sayılar ve yerleşim dokuları ile analiz edildi.

2. Adımda; Planlama bölümünde ise kamusal alanların dağılımı için Eşitlik, Etkileşim ve Erişim temel temaları belirlendi.

3. Adımda; Tasarım bölümünde, yaratılan kamusal alanların tasarım ilkeleri çıkarıldı ve örnek tasarımlar yapıldı.

200’ün üzerinde katılımcının yer aldığı programda, katılımcıların yüzde 70’ini çeşitli üniversitelerin planlama ve tasarım öğrencileri oluştururken, yüzde 10’unun tasarım ofisleri, yüzde 20’sinin ise belediyede çalışan yönetici ve uzmanlardan oluştuğu belirtiliyor.

“Kentsel Bulmaca” programından elde edilen deneyim, mahalle ölçeğinde kentsel dönüşüm projeleri için yeni tasarım ilkelerinin ortaya çıkarılması ve yeni ekonomik modellerin geliştirilmesinde önemli rol oynayacak.

Kentsel Vizyon 5 yaşında

17 Ağustos 2013 yılında kurulan Kentsel Vizyon, tasarım, sosyal etki ve kamusal alan temaları dikkate alarak geliştirildi. Özellikle kent gündeminde yer alan ve acil çözüm gerektiren sorunlar önceliğe alındı.

– 81 Kent 81 Vizyon programı ile tüm kentlerin “Vizyon Planları” hazırlanarak planlar merkezi ve yerel yönetimler ile üniversitelerle paylaşıldı.

– Kağıthane Mahalle Rehberi ile Kağıthane Belediye yönetimi ile işbirliği mahalle ölçeğinde kentsel dönüşüm tasarım ilkeleri hazırlandı.

– Edirne Kent Modeli çalışması ile Edirne’nin gelecek stratejileri, Edirne Valiliği ve Edirne Belediyesi ile birlikte hazırlanarak program ve proje önerileri geliştirildi.

– 39Kent1İstanbul programı ile İstanbul’un tüm ilçelerinin kimlik kartları hazırlanarak öneri gelişim strateji şemaları tasarlandı.

– On Proje Onlarca Etki programı ile İstanbul’da 10 kentsel dönüşüm ve yenileme projelerindeki olumsuz etkiler incelendi.

– Sosyal etki Değerlendirme Rehberi hazırlandı ve kamuoyu ile paylaşıldı.

– Seyrantepe Sanayi Sosyal Etki Değerlendirmesi (SED) raporu hazırlandı.

– Yeşil Yol Projesi, İstanbul’un deprem riskini minimize etmek için gerekli açık alan yaratılması ve deprem odaklı dönüşüm modeli geliştirmek üzere hazırlandı.

– Kentsel Bulmaca programı, mahalle ölçeğinde kamusal alan yaratma ve yerel odaklı dönüşüm modelinin test edilmesi için hazırlandı.

1 milyon kişiye ulaştı

“Topraklarının yüzde 70’inden fazlası 1. ve 2. derece deprem bölgesi olan ülkemizde, olası can kayıplarının önlenmesi açısından en önemli argümanlardan biri kentsel dönüşümdür. Bu sürecin yürütülmesinde en aktif kurum olarak hizmet veriyoruz. Yerel yönetimlerimizle işbirliği içinde ülke genelinde toplam 72 milyon 500 bin metrekarelik alanda kentsel dönüşüm çalışması yapıyoruz.” Afetlere karşı riskli ve yapı ömrünü tamamlamış konut stokunu yenilediklerini vurgulayan Turan, “Bugüne kadar dönüşüm alanlarında ikamet eden 1 milyondan fazla vatandaşımıza, yenilediğimiz konutlarla güvenli yapılarda güvenli yaşam imkanı sunuyoruz” ifadelerini kullandı.

Kazanç değil, zorunluluk

Turan, kentsel dönüşümde tüm paydaşların farklı bir bilinçle konuya yaklaşmaları gerektiğini belirterek, mevcut depremsellik ve yapı stoku dikkate alındığında, dönüşümün tümüyle zorunluluk olduğunu vurguladı. Turan, “7.5 milyon riskli yapıyla, kentsel dönüşüm konfor ve kazanç aracı değil, zorunluluktur” dedi.

DASK: Her iki evden biri artık sigortalı

Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK) Yönetim Kurulu Başkanı Murat Kayacı, “Bugün 8 milyon konut Zorunlu Deprem Sigortası (ZDS) kapsamında. Başka bir deyişle neredeyse her 2 evden biri depreme karşı sigortalı” dedi. Kayacı, şunları kaydetti: “Olası bir İstanbul depreminde hasarların tazmininde yeterli kaynaklarımızın olmasının yanı sıra afetin tüm operasyonel sürecini etkin ve teknolojiyle yönetmek amacıyla da hızla çalışıyoruz.”

Bodrum faturası 1.3 milyon lira

Anadolu Sigorta Genel Müdürü İlhami Koç da, Yunanistan’ın Kos Adası’nda meydana gelen ve Türkiye’den de hissedilen depremin bu gerçeği bir kez daha hatırlattığını anımsatarak Koç, şöyle dedi: “21 Temmuz’da yaşanan depremde, Bodrum’da pek çok binada hasar oluştu. Deprem sonrası Anadolu Sigortalılardan gelen ihbarlar doğrultusunda, yaklaşık 1 milyon 340 bin liralık hasar söz konusu.”

Sadece bu yıl 60 bin binanın dönüşümü olur

Yıkım Müteahhitleri Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Ali Bulut da, “Bu yıl kentsel dönüşüm projesi inanılmaz hızla ilerlemeye başladı. Sadece bu yıl 60 bin binanın dönüşümünün yapılacağını öngörüyoruz. Geçtiğimiz yıla kadar yapılan yıkımların oluşturduğu rakam yaklaşık 5 milyar lira seviyesindeydi. Sadece bu yıl 3 milyar liralık hacmin olacağını düşünüyoruz” değerlendirmesini yaptı. Bulut, kentsel dönüşümde sürecin 2012’de başladığını, 2016 itibarıyla Türkiye’de 80-100 bin civarında binanın yıkılıp dönüştürüldüğünü anlattı.

Kaliteli betonla hasarı azaltırız

Avrupa Hazır Beton Birliği ve Türkiye Hazır Beton Birliği Başkanı Yavuz Işık ise, denetim ve kaliteli beton kullanımıyla depremi az hasarla atlatmanın mümkün olduğunu vurgulayarak, “Güvenli yapılar için işçi, kalfa ve ustaların eğitimi ve belgelendirilmesi gerekmektedir” değerlendirmesinde bulundu.

Ödeme gücü 15 milyarı aştı

DASK’ın ödeme gücünün 15 milyar lirayı aştığını aktaran Murat Kayacı, afet dönemindeki hasar sürecini de sorunsuz şekilde yürütebilmek için operasyonel kapasite artırımına en az büyüme kadar önem verdiklerini aktardı.

38 bin afet konutu

Afet bölgesi konut üretimlerinde de aktif çalışma yürüttüklerini vurgulayan Turan, “İdaremiz doğal afetlerden zarar gören bölgelerde konut inşasına ve alt yapı düzenlemelerine 1992’de yaşanan Erzincan depremiyle başladı. 2017’ye kadar 132 proje kapsamında 37 bin 734 afet konutu inşa ettik. Yurtdışında afete maruz kalan ülkelerde 4 bin 620 konutun yanı sıra hastane, okul gibi farklı ihtiyaçlara yanıt veren sosyal tesisler yaptık” dedi.

“6.5 milyon konut deprem açısından riskli”

Türkiye’deki yapı stokunun yaklaşık yüzde 75’inin çürük ve denetimsiz olmasının yanı sıra, çarpık yerleşim, plansız kentleşme, ulaşım ve altyapı alanlarının yetersiz olması nedeniyle Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın, 2012 yılında kentsel dönüşüm hareketi başlattığını belirten Dr. Feyzullah Yetgin, şöyle konuştu:

“Ülkemizde büyük yıkıma yol açan 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi’nin üzerinden 18 yıl geçti ve bu süreçte depreme hazırlıklı olmak amacıyla yapılan yeni düzenlemelerle birçok kapsamlı çalışma hayata geçirildi. Bu kapsamda, afetlere karşı güvenli, altyapısı tam, çevre dostu, enerji verimli nitelikli kentler hedeflendi. Ancak tüm düzenleme ve yapılanmalara rağmen hala depreme tam anlamıyla hazırlıklı olmadığımızı söyleyebiliriz. Bugün ülkemizde yaklaşık 15 milyon konutta halen su yalıtımı uygulaması bulunmuyor. Yaklaşık 6.5 milyon konut da deprem açısından riskli bina statüsünde yer alıyor. ”

“2018’de dönüşüm için aktarılacak kaynak 15 milyar lira”

Kentsel dönüşümün hızlanmasının önündeki en büyük engel olan kaynak sorununu çözmek için de yeni adımların atılmasının sektöre moral verdiğini belirten GYODER Başkanı Dr. Feyzullah Yetgin, “Hükümetin ilk etapta yurtdışından ve İller Bankası’ndan bulduğu kaynakla 5 yılda sektöre 75 milyar liralık bir kaynak ayırması planlanıyor. Proje hayata geçerse 2018 yılında dönüşüm için aktarılacak kaynak ise 15 milyar lira olacak. Ölçek ve lokasyona göre kamunun desteği olmadan dönüşümün olmayacağı alanlar var. Bu anlamda devletin bu yaklaşımı deprem riski ile karşı karşıya olan şehirlerimizdeki dönüşümün sağlıklı ve hızlı bir şekilde yapılmasına büyük fayda sağlayacaktır” dedi.

“Türkiye’nin yeniden yapılanması için çalışacağız”

GYODER’in, öncelikle ilgili tüm kamu kurumlarını, yetkilileri uyarmaya devam edeceğini belirten Dr. Feyzullah Yetgin, “Kamu yöneticilerine görüşlerimizi ileterek, deprem yönetmelikleri ve kentsel dönüşüm çalışmalarına katkıda bulunmayı sürdüreceğiz. GYODER olarak, başta büyükşehirlerimiz olmak üzere, kentsel dönüşüm sürecinin kapsamlı bir imar reformu ile planlanması gerektiğini savunuyoruz. Öncelikle şehirlerimizi, talep ve ihtiyaçlara göre planlayıp geliştirmeli, değiştirmeli ve dönüştürmeliyiz. İlgili yönetmeliklerin ihtiyaçlara ne ölçüde yanıt verdiğini sorgulanması ve denetlenmesini sağlamalıyız. Olası büyük bir depremde minimum kayıp verilmesi için riskli binaların yeniden inşa edilmesi ve tüm Türkiye’nin yeniden yapılanması için çalışacağız. Deprem bilincinin toplumun tüm kesimleri tarafından benimsenmesi, yeniden yapılanma sürecine büyük bir ivme kazandıracaktır” diye konuştu.

Çevre ve Şehircilik Bakanı Mehmet Özhaseki’ye sitayişte bulunana Ahmet Hoca, “Aziz dostum, Bakanım, Sayın Mehmet Özhaseki Beyefendi, 4 yıldır ‘İmar Yönetmeliği’ni toparlayamayan bakanlık, bizleri büyük depreme nasıl hazırlayacak..? Lütfen cevap veriniz.” diye sordu.

Ahmet Vefik Alp’in Bakan Özhaseki’ye açık mektubunun tam metni şöyle:

Bilmeyenler için anlatalım. İmar yönetmelikleri bütün ülkelerde vardır. Kabaca binaların ölçülerini, güvenliğini, fen ve sağlık şartlarına uygun projelendirilip inşaat ruhsatı alma şartlarını tayin eder.

Ülkemizde bu konu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın sorumluluğundadır. 1985 yılından bu yana İmar Yönetmelikleri yenilenerek gelir. Tam adı ‘Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği’dir. Bazı büyük belediyeler bakanlığın onayı ile kendi yönetmeliklerini yaparlar ve uygularlar.

2013 yılında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı bir atılım yapmak, yönetmeliği daha kapsamlı hale getirmek ve günümüz şartlarına uydurmak istedi. Haziran 2013 tarihinde yeni Yönetmelik çıktı. Ancak yanlış ve çelişkiler ile dolu idi. İtirazlar oldu.

Bakanlık bunun üzerine Ekim 2013 tarihinde yeni bir yönetmelik yayınladı. Bunda da sorunlar vardı. Durum iyice karmaşık hale geldi. Haziran ve Ekim ayında çıkan iki yönetmelik uyuşmuyordu. Mimarlar, belediyeler, müteahhitler zor durumda kaldı. Hangi yönetmeliğe göre proje çizileceği ve onaylanacağı bir bilmece oldu. Eskiden ruhsat müracaatını yapmış olanlar ile yeni müracaat edenler arasında haksızlıklar oluştu. Danıştay’da dava açıldı.

Bakanlık bunun üzerine devamlı yeni geçici maddeler yayınlayarak durumu toparlamak istediyse de her defasında durum daha da karıştı. Vatandaş mağdur oldu.

“2017 yılında yeni bir yönetmelik çıkacak, bütün sorunlar çözülecek.” dendi. Nihayet 1 Temmuz 2017 de yeni Yönetmelik yayınlandı. Ancak bu Yönetmelik eskilerini dahi aratıyordu, evlere şenlik idi. Yönetmelik kendi içinde dahi çelişiyordu. Bir sürü tanımsız ve anlamsız hüküm içeriyordu. Mimarlık kültürünü küçümseyen ve mesleki hak ve yetkileri kısıtlayan bir anlayış hakim oldu. Mimarlar ve vatandaşlar daha da mağdur oldu.

Özetle, 80 sahifelik bu son imar yönetmeliğinin eski yanlışları ve eksikleri düzelterek ülkemize çağdaş bir imar çerçevesi getirmesi beklenirken tam tersi oldu.

Toplantı üzerine toplantılar yapıldı. Şimdi “Yeni!” bir yönetmelik hazırlanıyor.

İBB tedbirini kendisi alıyormuş!

İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin ise bakanlığın bu işi kıvıramıyacağı görüşüyle kendi imar yönetmeliğini revize ettiği söyleniyor.

Sizi anlayacağınız Türkiye’nin temel ayıplarından mimarlık ve şehirciliğimiz iyice Allah’ a emanet hale geldi, yaz boz tahtası oldu.

Sakat yürüyen kentsel dönüşüm sürecine girmiyorum bile.

Şimdi ben bir hoca olarak milletim adına sormak istiyorum:

Bütün ülkelerde benzerleri bulunan ve ülkemizde 30 yıldır uygulanan bir imar yönetmeliğini son 4 yıldır güncelleyip toparlayamayan Şehircilik Bakanlığı bu ülkeyi büyük depreme nasıl hazırlayacak?

Aziz dostum, Bakan’ım Sayın Mehmet Özhaseki Beyefendi…

Lütfen cevap veriniz.

Prof. Dr. Ahmet Vefik Alp
Yüksek Mühendis Mimar Kentbilimci
Uluslararası Mimarlık Akademisi Bölge Başkanı